Парсының билігіндегі Грекия: 387 ж.б.д. жасалған бейбіт келісім

Кіріспе

387 ж.б.з.б. Коринф соғысын аяқтаған бейбіт келісім. 387 жылы Артаксеркс II жариялаған «Патшалық бейбітшілік» Ахеменид империясының кепілдігімен Коринф соғысына нүкте қойды. Ксенофонт, «Эллиника». Бұл аудармада «тәуелсіз» сөзі көбінесе «автономды» (грек тілінде αὐτονόμους) деп аударылады. Иония мен Кипр парсыларға қалдырылды, ал афиналықтар Эгей теңізіндегі жаңадан бағындырылған территорияларын беруге мәжбүр болды. Ең бастысы, автономия талабы соғыстан өркендеген жаңа саяси тәжірибе – Аргос пен Коринф одағына да соңғы нүкте қойды. Гректер «симполитея» деп атаған бұл екі қала саяси жағынан бірігіп, барлық азаматтарына бірлескен азаматтық құқық берді. Олар таратылып, тебандықтар боот лигасын таратуға міндеттелді. Тек Спартаның Пелопоннес одағы мен элоттары ғана назардан тыс қалды, себебі бейбітшілікті басқаруға жауапты спарталықтар тәуелсіздік принципін сол жерде қолдануға ниет білдірмеді.

Әсерлер

Бейбітшіліктің ең маңызды салдары – Иони мен Эгей теңізінің бір бөлігіне парсылардың бекем билігін қайтару болды. V ғасырда Делиан лигасы Эгей жағалауынан ығыстырған парсылар, б.з.д. 431-404 жылдардағы Пелопоннес соғысының соңғы кезеңінен бастап өзінің беделін қайта жаңартты және енді Грекияға талаптарын диктанттауға жеткілікті күшті болды. Олар Александр Македонский заманына дейін осы күшті жағдайын сақтап қалды. Михаил Гаспаровтың "Көңілді Грекия" (Занимательная Греция) кітабында айтылғандай: «Артаксеркс Ксеркстің сәтсіздікке ұшыраған жерінде табысқа жетті; Парсы патшасы Грекияда өз жеріндей бұйрық беріп отырды, тіпті бірде-бір әскерді де әкелмеді». Қысқасы, осы шарт Грекияны парсылардың бағыныштылығына қойды. Ахменидтер тарапынан келісімді сатрап Тирибаз жүргізді. Бұл «грек тарихындағы ең ұятты оқиға» деп сипатталған оқиғаның екінші салдары – Ұлы патшаның қолдауымен Спартаның Грек саяси жүйесіндегі басты орынды ресми түрде иеленуі болды. Өздерінің бейбітшілікті қорғау және сақтау өкілеттігін пайдаланып, спарталықтар саяси қауіп деп есептеген полистерге қарсы бірнеше науқандар ұйымдастырды. Жақын маңдағы Аркадиядағы Мантинея қаласын құрамына кіретін ауылдарға таратуға мәжбүр етті. Ең ірі араласу – б.з.д. 382 жылы Грекияның солтүстік-шығысындағы федеративтік Халкид лигасының таратылуына бағытталған науқан болды, бұл Ұлы патшаның жарлығының тәуелсіздік принципін бұзу болды. Сол бағытта, б.з.д. 383 жылы спарталық қолбасшы Фойбид, спарталықтарға жақын топтың шақыруымен Тебалық Кадмейяны (Тебалық акрополь) басып алып, спарталық гарнизонмен қолдау көрсетілген лаконофилдік олигархияны қалдырды; тіпті спарталық Ксенофонт та осы әрекетті ақылсыздыққа балады. Тәуелсіздік принципі гегемониялық биліктің қолында икемді құрал екені дәлелденді. Патшалық бейбітшілік Грекияға тыныштық әкелмеді. 379 жылы Пелопид және оның серіктері Лаконизаторлық тирандарды өлтіріп, Фива қаласын азат етті. 382-379 жж. Спартаның Олинфқа қарсы жорығынан кейін, афиндық теңіз конфедерациясы қайта жанданып, жалпы соғыс қайта басталды (б.з.д. 378-371 жылдардағы Боэтия соғысы) және келесі екі онжылдық бойы тыныштықты қалпына келтіруге жасалған үзілістік әрекеттермен жалғасты. Алайда, Ортақ бейбітшілік идеясы берік болды және оны орнатуға көптеген әрекеттер жасалды, бірақ бастапқысынан асып түспеді. Спартаға басқа мемлекеттердің наразылығын тудыратын билік беру арқылы шарттар өзінің құлауының тұқымын септі, және Грекияда дағдарыстық соғыс жағдайы қалыпты жағдай болып қала берді.

The single greatest effect of the Peace was the return of firm Persian control over Ionia and parts of the Aegean. Driven back from the Aegean shores by the Delian League during the 5th century, the Persians had been recovering their position since the later part of the Peloponnesian War of 431 to 404 BC, and were now strong enough to dictate terms to Greece. They would maintain this position of strength until the time of Alexander the Great As Mikhail Gasparov states in his book Greece for Entertainment (Занимательная Греция), "Artaxerxes had succeeded where Xerxes had failed; the Persian King was giving orders in Greece like it was his, and without bringing in a single soldier at that." In short, the treaty placed Greece under Persian suzerainty. thumb|left|The Peace was negotiated by Satrap Tiribazos on the Achaemenid side. A second effect of this "most disgraceful event in Greek history", as Will Durant characterized it, was the establishment of Sparta in a formalized position at the top of a Greek political system enforced by the Great King. Using their mandate to protect and enforce the peace, the Spartans proceeded to launch a number of campaigns against poleis that they perceived as political threats. Near at hand, they forced the city of Mantinea in Arcadia, to disband into its constituent villages. The largest intervention was a campaign in 382 BC to break up the federalist Chalcidian League in northeastern Greece, as violating the autonomy principle of the Great King's decree. On the way there, in 383 the Spartan commander Phoebidas, invited by a pro Spartan faction, seized the Theban Kadmeia (the Theban acropolis) and left a Laconophile oligarchy supported by a Spartan garrison; even the pro Spartan Xenophon could only attribute the act to madness. The principle of autonomy proved to be a flexible tool in the hand of a hegemonic power. The King's Peace was not successful in bringing peace to Greece. Pelopidas and companions liberated Thebes in 379 by assassinating the Laconizing tyrants. After the Spartan campaign against Olynthus in 382 379 BC, general fighting resumed (Boeotian War of 378 to 371 BC) with the revived Athenian naval confederacy and continued, with intermittent attempts to restore the peace, for much of the next two decades. The idea of a Common Peace proved enduring, however, and numerous attempts would be made to establish one, with little more success than the original. By granting powers to Sparta that were sure to infuriate other states when used, the treaties sowed the seeds of their own demise, and a state of near constant warfare continued to be the norm in Greece.