Кіріспе
Солтүстік-Шығыс Азияда өмір сүрген ежелгі этникалық топ – мохе, малгал, могер немесе моджи. Бұл – ежелгі антикалық дәуірде қазіргі Солтүстік-Шығыс Азияның бір бөлігін мекендеген тарихи халықтар тобы. Мохелердің ең белгілі екі тобы – Амур өзені бойындағы хэйшуй мохе және Сонгхуа өзенінің атымен аталған сумо мохе. Олар негізінен тунгус тілдерін қолданған халықтар ретінде танымал. Хэйшуй мохелер 12 ғасырғы жүршендердің тікелей ата-бабалары саналады. Тан әулетінің жылнамаларында мохелердің Танның солтүстік-шығысында, түріктердің шығысында және Когурёның солтүстігіндегі Сушен жерінде қоныстанғаны жазылған. Мохелер солтүстік-шығыс Азиядағы Бальхаи мемлекетінің халқының көп бөлігін құрады, ол 7 ғасырдың соңынан 10 ғасырдың басына дейін өмір сүрді. Бальхаи мемлекеті құлағаннан кейін мохелердің тарихи іздері азайып, олар жүршен халқының негізгі атасы саналады. Әсіресе хэйшуй мохелер 17 ғасырғы маньчжурлар мен Цинь әулетін құрғандардың тікелей ата-бабалары деп есептеледі. Мохелер отырықшы егіншілікпен айналысып, негізінен соя, бидай, тары және күріш өсірген, сондай-ақ шошқа шаруашылығымен айналысып, ет үшін аң аулаған. Мохелер шошқа мен иттің терісінен тігілген тон кигендері де мәлім.
The Mohe, Malgal, or Mogher, or Mojie, were historical groups of people that once occupied parts of what's now Northeast Asia during late antiquity. The two most well known Mohe groups were known as the Heishui Mohe, located along the Amur River, and the Sumo Mohe, named after the Songhua River. They have been traditionally defined by the approximate use of what would have been Tungusic languages. The Heishui Mohe are commonly thought as being direct ancestors to the 12th century Jurchens. The Tang documented the Mohe as inhabiting the land of Sushen, to the northeast of the Tang, east of the Turks, and north of Goguryeo. The Mohe constituted a major part of the population in the kingdom of Balhae in northeast Asia, which lasted from the late 7th century to early 10th century. After the fall of Balhae, few historical traces of the Mohe can be found, though they are considered to be the primary ethnic group from whom the Jurchen people descended. The Heishui Mohe in particular are considered to be the direct ancestors of the Jurchens, from whom the 17th century Manchu people and Qing dynasty founders originated. The Mohe practiced a sedentary agrarian lifestyle and were predominantly farmers who grew soybean, wheat, millet, and rice, supplemented by pig raising and hunting for meat. The Mohe were also known to have worn pig and dog skin coats.
Атауы
Қытай экзонимінің Mohe (靺鞨) – графикалық қорлау, mo 靺 "шұлық; гетры" және he 鞨 "аяқ киім" деп жазылады. Мо (靺) (Орталық Қытайша: ) – "барбар" немесе "сюнну" деген мағынаны білдіретін сөз. Бес әулет кезеңінен бұрын, ол «靺羯» деп жазылған, мысалы, Хунлуцзин стеласында. He 鞨 – gal (Орталық Қытайша gat немесе ), бұл Mohe/Malgal, Jie/Gal тілінде "тас" дегенді білдіреді. Цзе билеушісі Ши Ле (石勒) фамилиясын ши (石 "тас") деп алған. Цзинь тарихы бойынша, Ши Тумен (石土門) – Джурчен халқының ханзадасы, оның тегі ши Мохе және Цземен байланысты болуы мүмкін. Мохе этнонимі Орталық Қытайшадағы *Motgit-ке (; корейше: 물길 [Mulgil]; жапонша: もつきつ [Motsukitsu]) едәуір ұқсас. Мохе атауы «Шин Мака» (жапон тілінде 新靺鞨, しんまか) немесе «Жаңа Мохе» деген атауда «Мака» деп те кездеседі, бұл бидің және оны сүйемелдейтін музыкалық шығарманың атауы; би мен ән Нара дәуірінде немесе Хэйан дәуірінің басында Балхае мемлекетінен Жапон сарайына әкелінді. Қазіргі жапондық тарихи мәтіндерде Мохе атауы «кана» оқуымен түсіндіріледі – Макацу (まっかつ), бұл, әлдебір, Мохе этнонимін жазу үшін қолданылатын қытай таңбаларының стандартты қытай-жапон оқуларына негізделген транслитерация.