Кіріспе

Суссекс, Англиядан шыққан ескек спорты.

Стулбол – кем дегенде 15 ғасырға дейін тамыр тартқан спорт, Оңтүстік Англияның Суссекс аймағында пайда болған. Бұл «дәстүрлі соққы және алаңдағы спорт» саналады және крикеттің (кейбір жағынан ұқсас ойын), бейсбол, софтбол және раундерстің арғы тегі болуы мүмкін. Бұл спорт «әуедегі крикет» деп аталды. Дәлелдерге сәйкес, сүт сауушы қыздар бұл ойынды дәстүр ретінде ойнаған, олар сүт сауу орындарын «викет» ретінде, ал сүт ыдысын – «биттл» ретінде пайдаланған, сондықтан оның ежелгі атауы «биттл шайқасы» болып қалыптасқан. Стулбол спорты Суссекспен тығыз байланысты және Суссекске тән «ұлттық» спорт, сондай-ақ Суссекс ойыны немесе көңіл көтеруі ретінде танымал. 1979 жылы Ұлттық Стулбол қауымдастығы стулболды насихаттау және дамыту мақсатымен құрылды. 2008 жылдың басында Спорт кеңесі бұл ойынды ресми түрде спорт түрі деп мойындады. 2010 жылы Спорт кеңесінің ұсынысы бойынша Ұлттық Стулбол қауымдастығы өз атын Стулбол Англия деп өзгертті және 2011 жылы Англияда стулболды басқарушы ұлттық орган ретінде танылды. Бұл ұйым Sport England тарапынан мойындалған. Ойынның 1960 жылдардан бері танымалдылығы төмендегенімен, Суссекс, Кент, Суррей және Мидлендс аймақтарындағы жергілікті лигалар деңгейінде ойнала беруде. Кейбір мектептерде оның түрлі нұсқалары қолданылады. Командалар әйелдерден ғана немесе аралас құралымда болуы мүмкін. Суссекс, Суррей және Кент аймақтарында әйелдер лигалары, ал Суссекс аймағында аралас лигалар бар.

Ортағасырлық және Тюдор дәуіріндегі деректер

Stoolball ойыны 1450 жылдан бері атауымен белгілі. Орта ғасырлардағы көбінесегі сілтемелер оны Пасха мерекесінде ойналатын, көбінесе жастардың танысуы үшін емес, бәсекелестік ойын ретінде емес, ойын деп сипаттайды. Ойынның махаббатпен байланысы қазіргі заманға дейін сақталды. Уильям Шекспир және Сассекс тумасы, драматург Джон Флетчер жазған "Екі асыл туыс" комедиясында "тақуашақ ойнау" деген тіркес жыныстық қатынасқа эвфемизм ретінде қолданылған.

Алдын ала конкурстар және кодекстерді белгілеу

Столбол Самуэль Джонсонның сөздігінде кездеседі, онда ол бір табуреттен екінші табуретке допты айдап ойналатын ойын ретінде анықталған. Столбол әйелдердің қатысқан ең алғашқы спорт түрлерінің бірі болған сияқты. 1870 жылға дейін әйелдерге арналған іс-шаралар көбінесе спортқа емес, демалысқа бағытталған. Олар әдетте бәсекелестіксіз, бейресми, ережесіз болды; бәсекеге қарағанда физикалық белсенділікке көбірек мән берілді. Керісінше, столбол әйелдерге бәсекелі спортқа қатысуға мүмкіндік берді. 1747 жылдың маусымында Уорблтон қаласында 28 әйелдің "тамаша столбол матчы" өткізгені жазылған. Бірінші облыстар аралық столбол матчы 1797 жылы Суссекс және Кент әйелдері арасында екі облыстың тарихи шекарасындағы Тунбридж Уэллс Комон жерінде өтті. Суссекс әйелдері облыстың символы ретінде көк ленталар тақты, ал Кент әйелдері қызғылт ленталар киді. 1866 жылы алғашқы ресми столбол матчы ауылдарды ұсынушы әйелдер командалары арасында өтті, онда Глинд Баттерфлайз Фирл Блюз командасын жеңді. Басқа командаларға Чейли Грассопперс, Сельместон Харвест Бугс, Уолдрон Бис, Истборн Сигулс, Дэнни Дейзиз және Уэстместон кірді. 1867 жылы облыстың шығысындағы ережелерді Глиндтің викарийі Уильям де Сент-Круа жасады, және олар алғаш рет қабылданды. Грантэм столбол ойындарына Сассекстің дәстүрлі дөңгелек көйлегі мен бобёр шапаны киіп келді. 1930 жылдарға қарай столбол Мидлендс пен Англияның солтүстігінде де ойналатын болды.

Сипаттамасы мен ережелері

Stoolball шөпте диаметрі шекарасы бар алаңда ойналады, ал алаң ұзындығы белгілі. Әр командада 11 ойыншы болады, бір команда алаңда қорғанады, екіншісі соққы береді. Допты лақтыру (боулинг) батырманың қақпасына қарай, "боулингтің артуынан" төменнен жасалады, доп крикеттегідей алаңнан секіріп емес, раундерс немесе бейсболдағыдай батырмаға толық жетеді. Әр овер 8 доптан тұрады. "Қақпа" – бұл бас немесе иық деңгейіндегі, тіреуге бекітілген төртбұрышты ағаш бөлігі. Дәстүр бойынша, бұл тіреуге немесе ағашқа ілінген орындықтың орны болған, ал кейбір нұсқаларында жерге тік қойылған биік орындық пайдаланылған. Қазіргі ойында боулер допты қақпаға тигізуге тырысады, ал батырма оны табақ пішіндес ұстағышпен қорғайды. Батырма "жүгірулер" (ран) қақпалар арасында жүгіріп немесе крикеттегідей допты шекарадан тысқары соғып алады. Егер доп шекараға жеткенге дейін жерге тисе, ол 4 жүгірулікке (ран) есептеледі, ал егер доп жерге алғаш тиген кезде шекарадан тысқары түсіп кетсе, 6 жүгірулікке (ран) есептеледі. Алаңдағы ойыншылар (филдер) допты ұстауға немесе батырма қақпаға қайтқанға дейін доппен қақпаға тиіп, оны алаңнан шығаруға тырысады. Бастапқыда батырма әр доптан өзін немесе орындығын қолмен қорғауға тиіс еді және орындыққа тигенге дейін әр лақтыру үшін ұпай жинаған. Кейін ойын жүгірулер мен ұстағыштарды қамтуға дамыды.

Топпен шатасу

Элис Гоммнің айтуынша, ерте жазбалар ойынның Стоббол немесе Стоббол деп аталғанын және Солтүстік Уилтшир, Солтүстік Глостершир және Сомерсеттің Бат қаласына жақын бөлігіне тән екенін көрсетеді. Алайда, 17 ғасырдағы антиквари Джон Обри осы аймақта ойналатын "стоббол" деп аталатын ойынды сипаттаса да, оның сипаттамасы столболға ұқсамайды. Сол аймақтағы тағы бір замандас мәтін "стобол" ойынын негізінен ерлер мен ұлдар ойнайтын ойын деп сипаттайды. Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі "стол бол" сөзінің "стоббол" сөзіне бұзылуының ықтимал еместігін көрсетеді. Stobball, керісінше, Уиллоубидің "stow ball" деп атаған ойын болған болуы мүмкін, ол гольфке ұқсас.