Кіріспе

Ново-Гамбург (порт. Ново Хамбург, ˈnovu ɐ̃buʁˈgu; Neu Hamburg) – Бразилияның оңтүстігіндегі Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы муниципалитет. Порту-Алегри штатының бас қаласының қалалық аймағында орналасқан. 2020 жылғы мәлімет бойынша, халқы 247 032 адамды құрайды. Қаланың ауданы – 150,8 шаршы километр, орташа температурасы бұл өңір үшін қолайлы. Синос өзені қалалық аумақтан өтеді. Неміс иммигранттарымен дамыған қала Германияның Гамбург қаласының құрметіне аталған. Ново-Гамбург халқының көп бөлігі әлі де неміс тегінен шыққан. 1980 жылдары Ново-Гамбург "аяқ киімнің ұлттық астанасы" деген лақап ат алды, бұл спортшылар, жаттығу жолдары және спортқа байланысты компанияларды көптеп тартты. Бүгінде қала Синос өзені аңғарының өнеркәсіптік орталығы болып табылады, экономикасы негізінен аяқ киім өндірісі және оған байланысты былғары тауарларын жеткізу тізбегіне негізделген.

Тарих

Қала аумағын алғаш рет 18 ғасырдың ортасында португал иммигранттары қоныстандырды, бірақ 1824 жылы алғашқы неміс иммигранттары келгеннен кейін ғана ауыл мәртебесіне жетті. Сол кезде Ново-Гамбург, Бразилиядағы неміс иммиграциясының ошағы болған Сан-Леопольдоның бір бөлігі еді. Немістер өркендеген ауыл шаруашылығы колониясын құрып, сол кездегі штаттың негізгі қалалық орталықтарын азық-түлікпен қамтамасыз ете бастады. Кейбір иммигранттар өздерімен бірге қолөнер шеберлігін де әкелді, бұл сол кездегі алқап пен штаттың оқшауланған, өзін-өзі қамтамасыз ететін экономикасы үшін аса құнды болды. Ново-Гамбургте алғашқы қалалық шоғырланғандық 1870 жылдар шамасында Гамбургер Берг маңында пайда болды, онда шағын сауда болды. Қала 1927 жылдың 5 сәуірінде Сан-Леопольдодан тәуелсіздік алып, көп ұзамай Бразилияның индустриялануға ұмтылысына қосылды. 1980 жылы қала Ново-Гамбург Рим-католик діншілігінің орталығы болды.

Еріту

1920 жылдардың ортасында Ново-Гамбург Сан-Леопольдоның кіші ауданы болды. Осы кезде аяқ киім өнеркәсібі өркендеп, сауда-саттық қарқынды дамып, аймақтағы қызмет көрсетушілер үшін жұмысқа деген сұраныс арта түсті. 1924 жылы осы кеңею бір топ ер адамды ауданның тәуелсіздік алу мақсатымен комитет құруға итермеледі. Олар: Якоб Крофф Нето, Педро Адамс Филью, Леопольдо Петри, Андре Клипп, Юлиус Кунц, Жозе Жоао Карлос Мартинс және Карлос Динстбах. Сан-Леопольдо кеңесіне тәуелсіздік туралы үш рет жіберілген өтініштер қабылданбады. Осы қабылдамаушылыққа байланысты топ өтінішті штаттық үкіметке жіберуге шешім қабылдады. Сол кездегі губернатор Борхес де Медейрос болды, ол кейіннен комиссиядан сайлаушылардың қолтаңбаларымен тәуелсіздік туралы ресми өтінішті ұсынуды сұрады. Үш жылдан кейін, 1927 жылдың 5 сәуірінде Борхес де Медейрос 3818 нөміріндегі жарлыққа қол қойды, ол "Алтын тәртіп" деп белгілі болды, осы жарлық Ново-Гамбург муниципалитетін құрды. Сол күні 3819 нөміріндегі жарлыққа да қол қойылды, ол конституциялық негізде әкімшілік құрып, уақытша әкімді тағайындауға мүмкіндік берді. Құжатта әкім мен кеңесшілерді сайлауға ең көп екі ай мерзім берілді. Борхес 3820 нөміріндегі жарлық бойынша Якоб Крофф Неттоны Ново-Гамбургтің бірінші уақытша әкімі етіп тағайындады.

Гидрографиялық

Ново-Гамбург Синос өзені алабының бір бөлігі. Қала Пампа, Серкинхо, Луис Рау және Гаучинха арналарымен бөлінген төрт су жиналатын алапқа бөлінеді. Бұлардан өзге, Синос өзенінің várzea аймағына құятын көптеген шағын арналар бар, олар өзеннің солтүстік және оңтүстік жағалауларында орналасқан.

Климат

Ново-Гамбургтің төрт анық маусымы бар. Қыста температура шамамен нөлге жуық болуы мүмкін, кейде тіпті төмендейді. Жазда температура жоғарылайды, көбінесе градустан асып кетеді. Ново-Гамбургтің жылдық орташа температурасы градусқа тең.

Өнеркәсіп

Ново-Гамбург ең танымал аяқ киім өнеркәсібімен. Аяқ киім өндірісі өте жылдам дамыды және Ново-Гамбург Бразилия аяқ киімінің астанасы ретінде танылды. Қаланың фармацевтика, косметика, жиһаз, азық-түлік, тұрмыстық техника, киім, графика, электроника, химия және құрылыс салаларында да өнеркәсіптері бар. Бұл өнеркәсіп көршілес қалаларға да тарады, көптеген тері өңдеу заводтары, химиялық зауыттар мен аяқ киім бөліктерін шығаратын фабрикалар ашылды. Бұл өнеркәсіпке мысал – жыл сайын Фенакта өткізілетін Ұлттық аяқ киім жәрмеңкесі. Бұл жәрмеңке 1963 жылы шағын аудандық конгресс-орталықта басталды. Бүгінде Фенак тек осы жәрмеңкеге ғана емес, сонымен қатар Fimec (аяқ киім машиналары көрмесі) және Courovisão Ecovisão (тері жәрмеңкесі) сияқты басқа да көрмелерге де үй иесі болып табылады. Ломба Гранде ауданында жаңа өнеркәсіптік аудан құру жоспарлануда, бірақ кейбір жергілікті тұрғындар бұл құрылыстың қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық білдіріп отыр.

Экспорт

Бразилияның аяқ киім экспортының шамамен 80% Рио-Гранде-ду-Сул штатынан шығады, ал Ново-Гамбург осы операциялардың орталығы болып табылады. Ново-Гамбург қаласының Мәдениет басқармасында орналасқан Пашоал Шарлемань театры шамамен 490 адамға сыйымды. "Параноя Продакшнс" театрында жергілікті актерлерді даярлайтын мектеп бар. Бұл мектеп студенттерін елдің ірі қалаларына пьесалар мен қойылымдарда жұмыс істеуге жіберді. 2011 жылдың 20 қыркүйегінде "Feevale" университеті Ново-Гамбургте 1805 көрерменге арналған Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы ең үлкен театрының ашылуын салтанатты түрде өткізді. Театр университеттің II кампусына салынған. Оның басқаруын "Opus Promotions" компаниясымен серіктестікте жүзеге асырады.

Туризм

Ново-Гамбург – Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы «Романтика жолындағы» 13 қаланың бірі. Бұл жолдағы басқа қалалар: Сан-Леопольдо, Эстансия-Велья, Ивоти, Дойс-Ирмаос, Морру-Ройтер, Санта-Мария-ду-Эрвал, Президенте-Лусена, Пикада-Кафе, Нова-Петрополис, Грамаду, Канела және Сан-Франсиску-де-Паула. Гамбургу-Велью ауданында орналасқан тарихи орталықта сол технологиямен салынған, жартылай ағаштан тұрғызылған ғимараттар сақталған, мысалы, Қоғамдық Шмит Прессер мұражайы (Бразилияда IPHAN қорғаған алғашқы үлгі). Немец сәулетшісі Эрнст Зейберттің жұмыстары да бар, оның белгілі ғимараттарының ішінде Рейс Магос шіркеуі (IECLB), Мәрхәмет шіркеуі, Рейсс нан пісірушісі («Падария Рейсс»), Шмит үйі («Casa Rosa») және Машаду Де Ассис қалалық кітапханасы бар. Эрнесто Фредерико Шеффель қорының неоклассикалық ғимараты да ерекше назар аударуға лайық. «Руа Генерал Осиорио» деп аталатын «тарихи-мәдени көше» бар, оның бойында әртүрлі кезеңдерден қалған ондаған тарихи ғимараттар орналасқан. Бұл көшедегі маңызды ғимараттар: Санкт-Катерина колледжі, бұрынғы Фрохсин қоғамының ғимараты (неміс сәулетшісі Тео Видерспанның жобасы), Рихтер, Кляйн, Момбергер, Снел және Грунер отбасыларының үйлері. Бұл көше қаланың бас жоспарында тарихи және мәдени маңызы бар аймақ ретінде танылған. Қала орталығында Аяқ киімшінің ескерткіші, Сент-Луис Гонзага соборы және Аспенсия евангелистік-лютеран шіркеуі сияқты маңызды орындар бар, олардың екеуі де 1950 жылдарда салынған тарихи құрылыстар. Соңғысы готика стилінде салынған, түпнұсқа готикалық сәулеттің таза формаларын сақтайды. Осы тарихи ауданда ондаған эклектикалық үйлер де бар, бірақ олар ресми түрде танылмаған. Қалада модернизмнің қызықты үлгілері де кездеседі, әсіресе 1950-1960 жылдары салынған тұрғын үйлер.

Табиғи көрікті жерлер Ломба-Гранде

Ново-Гамбург ауылдық округінің аумағы 156 шаршы километрді құрайды, бұл муниципалитет аумағының үштен екі бөлігін білдіреді. Бұл Синос өзенінің батқылық жерлері бар, экожүйенің, сондай-ақ флора мен фаунаның сақталуы үшін маңызды экологиялық қорғалатын аймақ. Ломба Гранде алғашқы неміс иммигранттарын қабылдады, олар бұрын Сан-Леопольдо муниципалитетіне тиесілі болған Конопля зығыры фабрикасына қоныстанды. Бүгін бұл қалаға саяхат етудің маңызды орталықтарының бірі болып табылады, онда жақын маңдағы ауданның табиғи көрікті жерлері мен демалыс және туризмге арналған нысандар көптеген туристерді қызықтырады. Мұнда ат жарысы, демалыс аймақтары, курорттар, экологиялық білім беру орталықтары бар, бұл туристерге атпен серуендеу, табиғат туризмі, жануарлармен араласу, демалу, жүзу, тау велосипедімен жүру және тағы да басқа көптеген іс-шаралармен айналысуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Ломба Грандеде пестицидтер қолданбай жиналған бақша өнімдері сатылады. Бұл жерде шаруалардың өнімдерін сатуға арналған сауда орындары бар, ал кейбір шағын шаруашылықтар мен кооперативтер колониялық және экологиялық тағамдар өндіреді. Ауданның өзінде колониялық тағамдар ұсынатын мейрамханалар да бар. Ломба Грандеде шіркеулер, зираттар және суретшілер студияларын аралау жолымен мәдени көрікті жерлер де көп.

Экономика және қоғам

Неміс шеберлері ақырында аяқ киім мен машиналарды ірі көлемде жасауға кірісті және 1960 жылдары тауар экспорттауды бастады, бұл процесс қаланы мемлекеттің және елдің кедей аймақтарынан келген ішкі көшпендерді тартатын орталыққа айналдырды. Бұл жаңадан келген тұрғындарды қабылдауға қажетті инфрақұрылымның жетіспеуіне байланысты айтарлықтай демографиялық өсімге алып келді; осыдан кейін шалаптар пайда болды. Бүгінгі Ново Гамбурго аяқ киім экспортына зор тәуелді, бірақ 1990 жылдардың басында өнеркәсіптік және коммерциялық базасын кеңейтті.

Радио

TV Feevale – Feevale университетіне қарасты телеарна. Бұл Futura телеарнасының жергілікті серігі, ол жергілікті жаңалықтармен қатар, көбінесе білім беру бағдарламаларын көрсетеді.

Спорт

Esporte Clube Novo Hamburgo – қаладағы маңызды футбол командасы. Жанкүйерлер арасында оны «Аниладо» деп лақаптайды. Клуб негізінен Гаушу штатының чемпионатында (Campeonato Gaúcho) өнер көрсетеді, бірақ Campeonato Brasileiro Série D чемпионатында да жиі қатысады. Клуб 1911 жылдың 1 мамырында құрылған, оның негізін құрған – бұрынғы Адамс аяқ киім фабрикасының қызметкерлері. Содан бері Гамбург тұрғындары команданың Санта-Роза стадионындағы жеңістерін тамашалап келеді. 2005 жылы стадион сатылып, 2011 жылы «Estádio do Vale» деп аталған жаңа стадион салынды. Команданың ең үлкен жетістігі – 2017 жылғы Гаушу штатының чемпионатында жеңіске жеткені. 2000 жылдан бері Порту-Алегридің «Гремио» және «Интернасионал» командаларынан басқа, бұл чемпионатты жеңген алғашқы команда болды. Ново-Гамбургте теннис де өте маңызды спорт түрі. Қалада Фернандо Роузе, Пауло Тайхер, Томас Бехренд, Андре Хеллер және Андре Гем сияқты спортшылар өнер көрсетті. Теннис корты ұсынатын және «Sociedade Ginástica», «Aliança» және «Wallau Centro de Esportes» сияқты спорттық жарыстарды өткізетін бірнеше орын бар. Қалада теннис, волейбол, панхобол, футзал, садақ ату, гандбол, велосипед мотокросы және басқа да түрлі спорттармен айналысуға немесе жарыстарды тамашалауға болады.

Метро

Рио-Гранде-ду-Сул теміржолдарының тарихы 1866 жылы Синос өзені аңғары аймағында құрылыс салу туралы ұсыныстармен басталады. 1874 жылдың 14 сәуірінде Порту-Алегре мен Сан-Леопольдо арасындағы алғашқы теміржол желісі аяқталды. Оны британдық компания Porto Alegre & New Hamburg Brazilian Railway Company Limited салған. Johan Mac Ginity-нің меншігінде болды. Бірінші пойыз 1876 жылдың 1 қаңтарында Ново-Гамбургоға келді. Станция Ново-Гамбурго станциясы деп аталды. Теміржол Гамбургер Берг ауылынан өтпеді, станция шамамен 3 км қашықтықта салынды, осылайша теміржол станциясының маңында жаңа қалалық аймақ дамуға бастады. Тек 1882 жылы Ново-Гамбурго станциясы Гамбургер Берг деп аталған ауылға қосылды, ал бұл желі 1922 жылы Канелаға дейін созылды. 1919 жылы Ново-Гамбурго станциясы Ұлы соғысқа байланысты германдарға қарсы сезімді көрсете отырып, Borges de Medeiros деп аталды, сонымен қатар Гамбург Берг Genuine Sampaio деп өзгертілді. Алайда, Ново-Гамбурго станциясы 1920 жылы бастапқы атауына қайта оралды, ал Гамбургер Берг қазіргі Hamburgo Velho атауын алды. 1964 жылы Ново-Гамбурго – Такара желісі жабылып, Ново-Гамбурго станциясы желінің соңғы нүктесіне айналды. 1966 жылдың соңында Рио-дос-Синос пен Ново-Гамбурго станциялары арасындағы қалған бөлік таратылды және станция тоқтатылды. 2008 жылы Федералды үкімет Порту-Алегре метрополитенінің пойыздар қызметін Ново-Гамбургоға кеңейтуге рұқсат берді. Жұмыс 2009 жылдың басында басталды және 2013 жылы аяқталуы күтілуде. Бұл жобаға қосымша 9,3 шақырымдық жол және төрт жаңа станцияның құрылысы кіреді: Сан-Леопольдо муниципалитетінде Рио-дос-Синос, Либердаде, Фенац және Ново-Гамбурго қаласында Ново-Гамбурго станциялары.