Кіріспе

Сент-Михаил соборы – Канаданың Торонто қаласындағы Рим католик архиепископиясының кафедралық шіркеуі және Торонтодағы ең көне шіркеулердің бірі. Ол Торонтоның Garden District ауданындағы 65 Bond көшесінде орналасқан. Сент-Михаил шіркеуін қаладағы тағы сегіз шіркеуді жобалаған Уильям Томас салған, ал қаржыландыруды негізінен осы аймақта тұратын ирланд иммигранттары жүзеге асырған. Собордың сыйымдылығы 1600 адамға дейін. Сент-Михаил соборы – Торонто қаласының орталық бөлігіндегі маңызды діни орталық. Ол бастапқыда қала орталығынан алыс салынған, бірақ уақыт өте қала кеңейіп, оны өз ішіне қосты. Бұл шіркеу Торонтодағы католиктердің санының артуына байланысты, оларға жақсы қызмет көрсету мақсатында салынған. Ол ағылшын готикалық жаңғыру стилінің көрнекті үлгісі. 2016 жылдың 29 қыркүйегінде, Архангел Михаил мерекесі күні, соборға минор базилика мәртебесі берілді.

Архиепископтық

Соборда Канаданың ең ірі ағылшын тілді католик архиепископиясы орналасқан. Қазіргі архиепископ – епископ Франциск "Фрэнк" Лео, оны 2023 жылдың 11 ақпанында Папа Франциск тағайындаған. Құдайға құлшылық етумен қатар, шіркеу жақын жердегі тұрғындарға арналған бірнеше әлеуметтік бағдарламаларды қолдайды.

Тарих

1845 жылғы 7 сәуірде Киелі Михаил соборы мен Епископ сарайының құрылысы басталды. Екі ғимаратты да Уильям Томас жобалаған. Қала тұрғындары барбекю алмасу шартымен іргетасты қолмен қазып шығарды. Кеме жасаушылар ішкі бағаналарды шаған мен еменнен жасады. 1845 жылғы 8 мамырда Епископ Пауэр төрт жылдық діни округте собордың іргетасын қалады. Англиядағы ескі Норман стиліндегі Йорк-Минстер соборынан тас бағананың фрагменттері мен соның емен шатырынан алынған шағын бөліктері Киелі Михаил соборының іргетасына қойылды. Киелі Михаил соборы – Йорк-Минстердің 14 ғасырлық ағылшын готикалық стилінің 19 ғасырғы интерпретациясы. Торонто 1793 жылдан бастап, 1834 жылы қала статусын алғанға дейін Йорк қаласы ретінде танылғандықтан, Йорк-Минстермен байланыс табиғи. Епископ Пауэр 1847 жылғы 1 қазанда өз рухына қамқорлық жасағанда тифтен қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі Сент-Пол шіркеуінде өтті, ол аяқталмаған Киелі Михаил соборының криптасына жерленді. Сонымен қатар, құрылыс кезінде шатырдан құлап қайтыс болған адам да сол криптаға жерленген. Собор 1848 жылғы 29 тамызда Архангел Михаилге арналды. 1848 жылғы 29 қыркүйекте, құрметті Джон Элмсли мен оның досы Сэмюэл Г. Линннің қарызды азайту бойынша атқарған едәуір жұмысынан кейін собор қасиетті деп жарияланды. Ішінде екі қоңырау орналасқан 79 метрлік қоңырау мұнарасы 1866 жылы қасиеттендірілді. Шіркеуде орналасқан Онтарио мұрагерлік қорының (Ontario Heritage Trust) тақтасы қала тарихындағы маңыздылығын көрсетеді. 1982 жылғы 28 наурызда Торонто архиепископиясы пасторлық үйге қосымша тақта орнатты. 1852 және 1856 жылдар аралығында пасторлық үй Киелі Михаил колледжіне орналасқан, ол Торонто университетіне жақын жерге көшкенге дейін. Киелі Михаил колледж мектебі, Торонтоның Форест-Хилл ауданындағы ұлдарға арналған мектеп, бұрынғы колледждің жоғары сыныптары болған. Хор 1926 жылы құрылды, ал 1900 жылы негісталған алғашқы шіркеу мектебі қазіргі хор мектебіне айналды. Мектеп хорының оқушылары 1939 жылдан бері әр жыл сайын соборда Рождестволық концерт өткізіп келеді. Мектеп Папалық қасиетті музыка институты мен Торонто католик округі мектеп басқармасының бірлескен басқаруымен жұмыс істеуін жалғастыруда.

Сәулет стилі

Қасиетті Михаил соборы готикалық жаңғыру стилінде салынған. 1845-1848 жылдар аралығында Уильям Томас салғаннан бастап, ғимарат бірнеше рет жаңартылды. Оларға 1852 жылы Джозеф Ширдтың епископ сарайын кеңейтуі, 1865-1867 жылдар аралығында Gundry & Langley фирмасының мұнара мен шпилін аяқтауы және 1890 жылы Джозеф Конноллидің мансарда терезелерін қосуы кіреді. Ішкі кеңістігі үлкен негізгі зал мен екі биік наурызбен бөлінген және зәулім безендірілген. Көркем колоннеттермен сүйенген биік аркада ішкі кеңістікке кеңдік сезімін сыйлайды және ғимараттың әсерлі көлемін арттырады. Сент-Михаэль соборы Торонтодағы Чёрч және Шутер көшелерінің солтүстік-батысында орналасқан, приход кеңсесі 200 Чёрч көшесінде. Ғимарат Чёрч көшесіне перпендикуляр бағытталған, оның батыс жағындағы басты кіреберісі 65 Бонд көшесінде орналасқан. Ортағасырлық шіркеулер дәстүріне сәйкес, собордың бас алтары ғимараттың шығыс жағында Иерусалимге қарап тұр. Керісінше, қосымша алтарлар немесе бүйірлік капеллалар соборды бойлық бағытта екіге бөліп, сырттан көрінетін сәл шығыңқы бөліктерді құрайды. Ғимараттың сыртындағы тіреулермен бөлінген тоғыз бөлік бойынша ғимаратты ұзындығы бойынша тағы да бөлуге болады. Собор мұнарасы батыс кіреберісінің үстінде орналасқан үлкен темір шпильді ұстап тұрады. Ең биік нүктесінде мұнара жерден 79 метр (шамамен 26 қабат) биіктікке жетеді. Қоршау ғимараттың жартылай жеке алдыңғы ауласын сақтауға мүмкіндік береді, батыс жағында тас төселген айналма жол және оңтүстік жағында бақша бар. Ғимараттың шығыс жағына кіру собордың пасторлық үйімен байланысты болғандықтан шектеулі.

Сыртқы

Шіркеудің сыртқы қасбеті – тас безендірілген, қаймақ түсті кірпіштен тұрғызылған. Сыртқы жағы бейтарап түстермен боялған, бұл ішкі әсемдігімен контраст жасап тұрады. Көк түсті жалатылар сыртқы қаймақ қабырғалармен ақырын үйлеседі. Пішіні жағынан, барлық қасбеттер айқын ерекшеленеді. Батыс қасбетінде негізгі кіреберіс және мұнара орналасқан, ол шіркеудің ең әсерлі бөлігі деп саналады. Ол Бонд көшесіне қарап тұр, ал ғимарат кішкене алаң жасау үшін жер учаскесінің шекарасынан артқа қарай жылжытылған. Мұнараның биіктігі 260 футқа жетеді. Солтүстік қасбеттің көп бөлігі пасторлық үймен және Санкт-Михаил хор мектебінің бас ғимаратымен жасырылған. Көрінетін бөлігі өрттен шығудың ілгегімен бұзылған. Шығыс қасбеті батыс қасбетідей әсерлі болмаса да, ең әртүрлі болып табылады. Екінші мектеп ғимараты Бонд көшесінің батыс жағында орналасқан. Готикалық сәулеттің ерекше белгілеріне тік аркалар ("огиваль" деп аталады), ұшатын тіректер, көлденең қанаттар, клерсторий терезелері, мұнаралар және қабырғалы күмбездер жатады, олардың көптеген түрлерін Сент-Михаэль соборында көруге болады. Сент-Михаэль базиликаның үлгісі болып табылады, ол ұзын оспен кең, тікбұрышты кеңістік. Шіркеу шығыстан батысқа қарай созылған, ал солтүстік-оңтүстікке қарай созылған бөлігі бар, бірақ ол негізгі шатыр осынан әлдеқайда кішкентай. Негізгі ось шіркеудің ортасында бірігетін еңіс шатырлармен көрсетілген. Барлық осьтер бір-біріне параллель немесе перпендикуляр, сондықтан шіркеудің сыртқы пішіні өте түзу және симметриялық көрінеді.

Интерьер

Ішкі жағында ресми шерулер үшін пайдаланылатын орындықтар арасындағы басты ось бойымен орталық дәліз үстемдік етеді. Сонымен қатар, павлостықтар орындарына отыру және қасиетті тамақ алу үшін осы дәлізді пайдаланады. Собордың ішкі кеңістігі 5 бөлінген аймақтан тұрады: кіреберіс (нартекс), балкон, орталық дәліз, сол дәліз және оң дәліз. Шіркеуге кіргенде, нартекс қоғамдық кеңістікті қасиетті кеңістіктен бөлетін аймақ құрайды. Есіктердің екі жағында киелі суға толы мәрмәр құбырлар орналасқан. Екінші қабатта Крипт капелласы мен Сыйлық дүкені бар. Алдыңғы кіреберістерді қайталайтын үш қатарлы екі есік қонақтарды соборға кіруге шақырады. Собордың қасиетті кеңістігіне кіргенде, оның құрылысы екі негізгі тас аркадасы бар тік ось бойынша сызықтық түрде ұйымдастырылған. Екі негізгі аркада көк және қызыл өрнектермен безендірілген пирстерден тұрады, бірақ, баулы қатарлар әшекейленген трифориумның контурларын көрсетеді. Алтарга ең жақын үш пирстің үстінде қасиетті кеңістікті анықтау үшін қызыл абакус орналасқан. Сол және оң дәліздер қабырғалы күмбездермен басталып, кейін ашық қабырғалы төбеге ауысады. Ішкі қабырғалар жабынға боялған сұр таспен жабылған. Қабырғалар қабырғалық аркадалармен әшекейленген. Дәліздерге қарап тұрған әрбір ағаш орындықта готикалық терезе профилінің гравюрасы бейнеленген. Собордың арт жағында лакталған ағаш мүсіндері орналасқан. Собордың артқы бұрыштарында аркадалық аркаларды еліктейтін төрт ағаш мойықтау орындары бар. Мойықтау орындарының панельдері айқыш белгілерімен әшекейленген. Собордың биік дәліздерінен 16 құйма темір шамдар ілінген, олар соборды жарықтандырады. Дәліздердің ортасында екі кішкентай капелла орналасқан: баптистерияның артында солтүстік жағындағы Қасиетті Мария капелласы және оңтүстік жағындағы Қасиетті Жүрек капелласы, олар кішкентай түрлі-түсті тас плиткалармен әшекейленген. Қызыл және көк түсті шамдар шіркеудің екі жағын жарықтандырады. "Соңғы кешкі ас" сияқты классикалық өнер туындылары, сондай-ақ Иса, дін қызметкерлері және шомылдыру рәсімін жасаған Жақияның басқа да діни суреттері ғибадатхананың үстіне ілінген. Бұл суреттер, фрескалар және виньеткалар 1930 жылдары жасалған. Әртүрлі әулиелердің мүсіндері боялған шыны терезелердің алдындағы қаптамалы дәліздерде орналасқан. Сент-Михаил шіркеуінің хоры алтарьдың оң жағында орналасқан. Алтарьдың артында жартылай дөңгелек оюдан жасалған рередос орналасқан, онда архиепископтың үлкен креслосы және екі жағында дін қызметкерлері үшін алты кішірек кресло бар.

Бояуланған шыны терезелер

Готикалық қайта өрлеу кезеңінде салынған көптеген соборлардан өзгеше, Сент-Михаэль классикалық готикалық соборларға тән бай және әсемдікке толы интерьерін сақтап қалған. Собордағы витраждар "көне" түріне жатады, олар ортағасырлық дәстүрде қолмен жасалған, бұл сол кездегі басқа шіркеулерде қолданылған машинамен жасалған шыныларға қарағанда тереңірек түс береді. Ғимараттың шығыс жағында орналасқан ең ірі витраж 1858 жылы Франциядан әкелінген және Нотр-Дам соборы мен Париждегі басқа да шіркеулер үшін терезелер жасаған Этьен Тевеноның туындысы. Солтүстік және оңтүстік қабырғаларындағы витраждар Австрия мен Бавариядан келген және 1800-жылдардың соңы мен 1900-жылдардың басында бастапқы мөлдір шыныларды алмастырған. Бұл терезелердің дизайнында байқалатын қасақана готикалық стильге қарамастан, олардың стилі шын мәнінде кешкі барокко. Ғимараттың ішкі құрылымы жоспары өзгеріссіз қалды; алайда, Екінші Ватикандық кеңестен кейін бастапқы бас алтарь демонтаждалды және жаңа киелі орын құру үшін пайдаланылды, ол қазір ғибадатхананың оңтүстігінде орналасқан, ал ғибадатхананың ортасына жаңа алтарь қойылды. Собордың қабырғалары мен төбесін әшекейлейтін көптеген суреттер 1937 жылға дейін салынған, содан бері бірнеше кішкентай суреттер қосылды, соңғысы 1982 жылы қосылған. Альтардың оң жағында 1980 жылы Джеральд Эммет Кардинал Картердің басшылығымен қайта жобаланған Қасиетті Евхаристияға арналған ағаш ескерткіш орналасқан. 2011 жылы батыс фасады тазартылып, кірпіштердің бастапқы сары түсіне қайта келтірілді. 2015 жылдың маусым айында 168 жылдық собор ұзаққа созылған жөндеу жұмыстарына байланысты қауіпсіздік мәселелерін шешу үшін келесі тоғыз айға жабылатыны туралы хабарланды. Сент-Паул базиликасы Сент-Михаэль шіркеуінің паштарын қабылдау үшін үш демалыс күндік мисса өткізуді жоспарлады. Собор 2015 жылдың желтоқсан айында Рождество миссаларына арналған қысқа уақытқа ашылып, 2016 жылдың наурызына дейін қайтадан жабылды. Мойканың нашарлауын анықтағаннан кейін, ескі бағаналар бетон бағаналармен ауыстырылды. Бастапқы құбырлы орган мен оны қолдаған балкон жаңа құбырлы орган мен 250 пашқа қосымша орын бар жаңа балконмен ауыстырылды. 2015 жылдың тамызында жедел құтқару қызметкерлері сыртқы мұражайға көтерілген әйелді құтқаруға мәжбүр болды. 2015 жылдың 8 желтоқсанында архиепархия жөндеу жұмыстарының барысын көрсету үшін ашық есік ұйымдастырды. Собор 2016 жылдың 29 қыркүйегінде Торонто архиепископы Томас Кардинал Коллинз тарапынан Киелі Михаил мерекесінде қайтадан киеленді.