Кіріспе

Қасиетті Джеймс соборы — Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласының орталық бөлігінде орналасқан англикандық собор. Бұл қаладағы ең көне діни қауымның орналасқан жері, шіркеу 1797 жылы құрылған. Құрылысы 1850 жылы басталып, 1853 жылғы 19 маусымда қызмет көрсету үшін есіктерін ашты. Сол кезде қаладағы ең ірі ғимараттардың бірі болды. Оны Фредерик Уильям Камберленд жобалаған, және ол готикалық жаңғыру сәулетінің көрнекті үлгісі. Собор ғимараты Онтарио мұралық заңы бойынша қорғалады. Құрылыс 1850 жылғы 1 шілдеде басталды, ал Огайо тасы мен кірпіштен тұрғызылған шіркеу 1853 жылы көпшілікке ашылды. Оның алғашқы органы 1853 жылы Сэмюэл Рассел Уоррен жасаған. 1867 жылы Торонтоның алғашқы англикандық епископы Джон Страхан қайтыс болғаннан кейін, ол бас алтарь астындағы мазарда жерленді. Декан Генри Джеймс Грасетт (1808–1882) да осы жерде көмілген. Мұнара мен шпилі, трансепттері, шыңдары мен финалдары 1873–1874 жылдары сәулетші Генри Лэнглидің қатысуымен аяқталды. Шпиль аяқталғаннан кейін Канададағы ең биік құрылым болды және Торонтоның Ескі қалалық үйі салынғанға дейін тағы 25 жыл бойы солай қалды. Мұнара сағаты бір жылдан кейін орнатылды. 1889 жылы бүйірлік галереялар мен дәліздер алынып тасталды, хор орындары мен орган консолі ғибадатханаға орнатылды. 1936 жылы Әулие Георгий шіркеуіне назар аударылып, орган Casavant Frères компаниясымен жөнделді. 1982 жылы күрделі жөндеу жұмыстары аяқталды. 1997 жылы шіркеу өзінің 200 жылдығын тойлады, осыған орай 12 қоңыраудан тұратын қоңыраулар жиынтығы орнатылды, ол Солтүстік Америкадағы ең ірісі саналады. Бұл Британ аралдарынан тыс жердегі 12 қоңыраудан тұратын тоғыз жиынтықтың бірі, және Солтүстік Америкадағы екі жиынтықтың бірі (екіншісі Нью-Йорктегі Троица шіркеуінде орналасқан). Соборды күтіп ұстауға жұмсалатын қаржыны көбейту үшін, жердің бір бөлігін кондоминиум салушыға сату жоспарланды. Жердің бір бөлігі бастапқы зираттың бөлігі болуы керек еді, ал салушылар жерді тазалау үшін қабірлерді көшіруді жоспарлады. Бұл жағдайға байланысты көптеген адамдар наразылық білдірді, нәтижесінде собордың солтүстік-батысында орналасқан тұрақ алаңын SP!RE кондоминиумдық жобасына сату туралы келісімге келді.

Сәулет

Сент-Джеймс соборының готикалық жаңғыру архитектурасы бүкіл құрылыста көрініс береді. Готикалық собордың әрбір бөлігі "негізгі өлшеммен" тікелей байланысты, ол ғимарат ішінде үйлесімділік пен органикалық бірлікке жету мақсатында, барлық нәрсе сақталған және пропорционалды түрде байланыстырылып, тұтас бірлік құруға бағытталған. Собордың боялған әйнек терезелері, тік аркалар, жоғары төбелер, шыңдар, тіпті ұшқыш тіреулер сияқты барлық элементтері ішкі кеңістікті мүмкіндігінше көп жарықпен толтыруға мүмкіндік береді. Готика стилі – эстетикалық тұрғыдан біріңғай тұтастық, бірақ қабырғалы күмбездер, ұшқыш тіреулер және тік аркалар сияқты әртүрлі архитектуралық элементтердің үйлесімі ішкі кеңістікті табиғи жарықпен кеңінен жарықтандыруға мүмкіндік береді.

Сыртқы

Собордың сыртқы жағы ақ кірпіштен және Огайо құмтасынан тұрады. Фасадтағы бірнеше қабат кірпіш клерстеридің ланцет терезелерінің айналасында берік, шаршы пішіндес ойылымды дизайн жасайды. Бұл қабырғаның салмақтылығын көрсететін жарық пен көлеңке ойынына мүмкіндік береді, ал қабырғаның тереңдігін ішінара кесіп көрсету арқылы оның көлемділігін баса көрсетуге арналған. Мұнаралар тастан салынған және қондырғылармен (пинакльдермен) және шатыршалармен әшекейленген, ал қондырғылардың үстінде шар гүлдері орнатылған. Мұнара қабырғалары төртбұрышты және сегізбұрышты тіреулермен нығайтылған, олар өтпелі жерлерде кеңінен жазылған және шыңдармен аяқталады, кейбіреулерінде қабырғалы, сатылы немесе қысқаша қақпақтары бар, сондай-ақ кескіш жиектеріне жанасқан жіңішке колонеттер бар. Бұл тіреулер ашық түсті тастан жасалған күшті жазылымдармен ерекшеленеді (ғимараттағы күш түсетін жерлерге назар аудара отырып, көру контрастын тудырады), және шыңдармен тоқтатылып, олардың массивтілігін, құрылымдық маңызын және тік өсуін күшейтеді. Олар шығыс және батыс қасбеттерінде кеңістіктік ырғақты қамтамасыз етеді. Собордың ішкі және сыртқы бөліктерінде көлденең және тік элементтердің үйлесімді тепе-теңдігі байқалады. Сыртқы жағында, аралықтың шатыр сызығы бойымен тіс қанатының өрнегі жүреді, ал ішкі жағында, аралық қабырғасының үстіңгі жағында бір-бірімен жалғасқан боялған ою-өрнектер бар. Бұл көлденең жолақтар композицияны сыртқы мұнара мен қондырғылардың тік өсуіне, сондай-ақ ішкі аркаданың сүйір аркаларына теңестіреді, тұрақтылық және тыныштық сезімін тудырады. Мұнара мен шпилі Канададағы ең биік және Солтүстік Америкадағы Нью-Йорктегі Сент-Патрик соборынан кейінгі екінші ең биік құрылыс болып сақталды, бірақ Сент-Джеймс шпилі Монреальдегі Сент-Джозеф ораториясының күмбезінен әлі де төмен, ол Батыс жарты шардағы ең биік шіркеу. Мұнарада әлі күнге дейін қала бойынша естілетін бес қоңырау бар, ал сағаттың дыбыстық белгілері "әлемдегі ең әдемі дыбыстық сағаттардың бірі" деп есептеледі. 20 ғасырдың басында Сент-Джеймс соборы Торонтодағы ең биік ғимарат болды және көшіп келгендер ескі Юнион вокзалында пойыздан түскен кезде көріп қалған алғашқы нысан болды. Собордың жалпы ұзындығы 60 метр (198 фут), ең үлкен ені 30 метр (98 фут). Собордың жанында әскери ескерткіш ретінде төрт жақты арка мен шпиль орнатылған. Сент-Джеймс паркі ғимаратқа жақын орналасқан.

Интерьер

Бас кіреберіс үстінде патша гербінің үстінде өрнектелген орган жамылғысы орналасқан, ал аяқ астында Минтон плиткасы төселген. Орган 5000 құбырдан тұрады және собордың арт жағындағы оңтүстік кіреберісінің үстіндегі 1853 жылғы түпнұсқа галереялық органына ие. Кейіннен галереялық органға керней құбырлары қосылды. Алдыңғы ғимараттың және наудың құбырлары 1916 жылы орнатылды. Ішкі кеңістікте галереялардың болмауы аркада мен клерсторийдің тік бойына еркіндік береді. Жоғары шатыры, қабырғаларымен және ою-өрнектелген бас сүйектерімен безендірілген, кемеге қорғаныш сезімін сыйлайды. Кеме шатырының ашық қиықтары құрылымдық элементтер болып табылады, ал кең байламдар мен сәндік ендерлер буындарды ерекшелейді. Апсидалық шатырдың әсем күмбезі, көпірлер арқылы жерге дейін жалғасқан қабырғаларын көрсетсе де, шын мәнінде тасқа ұқсатып боялған латта мен гипстен жасалған жалған күмбез. Ішкі кеңістіктің алты бөлікке бөлінуі сыртқы жағынан шығыс және батыс қабырғаларындағы тіреулер арқылы көрініс береді. Аркададағы орындықтар төрт қатарға орналасқан, галерея алды және ғимараттың панельдері қара жаңғақтан жасалған, сондай-ақ Коринфтік капительдері де осы ағаштан. Әртүрлі ендіктегі терезелердің шынылары готикалық өрнектерді еске түсіреді, боялған шыныларда бөліністер жасайды. Собор солтүстік-оңтүстік осі бойынша бағытталған, ал дәстүрлі бағыт – шығыс-батыс осі, ал алтарь шығыс жағында орналасқан. Бұл бағытты сол кездегі жобалау комитеті қабылдады, ол американдық әскерлермен болған қақтығысты көрсететін сол заманғы шіркеудің символдық бейнесіне сәйкес келеді. Орындықтар орталық қатарларға бағытталған, екі жағында дәліздер бар. Орындықтардың ыңғайлылығына жобалау кезінде көп мән берілмеген.