Көне Мессен – Грекиядағы Пелопоннес аймағындағы тарихи қала. Б.з.д. 369 ж. салынған, ежелгі Итом қорғандарының үстінде орналасқан. Археологиялық қазбалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мессен (грекше: Μεσσήνη 𐀕𐀼𐀙 Messini), ресми түрде Ежелгі Мессен, Пелопоннес аймағындағы Мессеня аймақтық бірлігі (perifereiaki enotita) ішіндегі жергілікті қауымдастық. Ол ең алдымен Ежелгі Мессенаның ірі классикалық қала-мемлекетінің қираған қалдықтарымен танымал. Бұл орын қола дәуірінде Итом ретінде құрылған, бұл ежелгі қала, бастапқыда Ахай гректеріне тиесілі болған, бірақ соңында ұзақ күрес жүргізген Спарта әскери мемлекетінің билігіне қарады. Кейінгі кезеңде көптеген тұрғындары жер аударылды, соңында спарталықтар оны қиратты және біраз уақытқа тастап кетті. Леуктра шайқасында спарталықтардың жеңілісінен кейін (б.з.д. 371 ж.), тебандықтар Пелопоннеске басып кірді, ал Эпаминонд Итом қираған жерінде б.з.д. 369 ж. Мессеннің жаңа қаласын салды және бұрынғы тұрғындары мен олардың ұрпақтарын оралуға шақырды. Маңызды ескерткіштердің көп бөлігі тарихи маңызға ие. Көптеген археологиялық қазбалар жүргізілді және зерттеулер мен жұртшылыққа көрсету үшін, сондай-ақ түрлі шаралар үшін жартылай қалпына келтірілді немесе сақталды. Ең көп қалпына келтірілген қалдықтар Эллинистік және Рим дәуірлеріне жатады. Мессен қаласы классикалық кезеңнен кейін де гүлденді және осы орындағы елді мекен қазіргі заманға дейін сақталған. Кейінгі Рим Мессені б.з.д. 365 ж. Критте болған үлкен жер сілкінісінен кейін қатты зардап шекті, ол сонымен қатар Пелопоннес оңтүстік-батысын да қатты шалдықты. 5 ғасырдың басынан бастап Мессен христиан қаласы ретінде қайта құрылды және жергілікті епископтың ордасы болды. Бұл Византияның «Қараңғы ғасырлары» деп аталатын 7 және 8 ғасырларда болды, сол кезде қала аймаққа жаңа халықтардың қоныстануымен, мүмкін славян тегімен байланысты терең дағдарысқа ұшырады. Орта Византия дәуірінде, 10 ғасырдан кейін, қазіргі Вулкан ауылы немесе қалашығы бай материалдық қалдықтармен жаңа өркендеуге ие болды. Вулкан/Мессен ауылы Кейінгі Орта ғасыр/Франк және Осман кезеңдерінен бастап, ауыл атауы қайтадан Мавромати болып өзгергенге дейін жалғасты, ол әлі де Клепсидра деп танылатын ежелгі бұлақтың айналасындағы жоғарғы қала болып табылады.
Messene (Greek: Μεσσήνη 𐀕𐀼𐀙 Messini), officially Ancient Messene, is a local community within the regional unit (perifereiaki enotita) of Messenia in the region (perifereia) of Peloponnese. It is best known for the ruins of the large classical city state of Ancient Messene. The site was founded in the Bronze Age as Ithome, an ancient city originally of Achaean Greeks which eventually came under the hegemony of the military state of Sparta with which it had a long struggle. During the latter period many inhabitants went into exile, and eventually it was destroyed by the Spartans and abandoned for some time. After the defeat of the Spartans at the Battle of Leuctra (371 BC), the Thebans invaded the Peloponnese and Epaminondas built the new city of Messene on the site in 369 BC over the ruins of Ithome and invited the return of the previous inhabitants and their descendants. The substantial ruins are a major historical attraction. Much has been archaeologically excavated and partly restored or preserved for study and public viewing, as well as for various events. The most substantial restored remains being those dating from the Hellenistic and Roman times. The city of Messene flourished also in the postclassical times and a settlement at the site continued until modern times. Late Roman Messene suffered much after the major AD 365 Crete earthquake that hit hard also the entire SW Peloponnese. From the beginning of the 5th century AD Messene is being reconstructed as a Christian city and the seat of a local bishop. It will be in the so called Byzantine "Dark Ages" during the 7th and 8th centuries that the city once again experienced a deep crisis with the settlement of new populations in the region, probably of Slavic origin. In Middle Byzantine times, after the 10th century, the now called village or township of Voulcano experiences new growth with rich material remains. The village of Voulcano/Messene continues through the Late Medieval/Frankish and Ottoman periods until Early Modern times when the village changes name again into Mavromati, that still occupies what was the upper city around the ancient fountain identified as Klepsydra.
География
Архая Мессена Каламатаның солтүстігінде және Пилос қаласының шығысында орналасқан.
Archaia Messene is located north of Kalamata and east of Pylos.
Археология
Бұл жерді қазу жұмыстары 1829 жылғы 10 сәуірде, Грек Тәуелсіздік соғысының аяқталуымен, Гиллом Абель Блуеттің жетекшілігімен Морея экспедициясының француз ғылыми комиссиясы бастады. 1895 жылы Афина археологиялық қоғамының мүшесі Темистоклис Софулис бұл жерді жүйелі түрде алғаш қазды. Одан бері Джордж Ойкономос (1909 және 1925 жылдары), Анастасиос Орландос (1957 жылы) және Петрос Темелис (1986 жылы) сияқты көптеген танымал археологтар үлкен үлес қосты. Олардың көптеген табылған заттарымен ескі қала қабырғаларының ішінде музей салынды. Бұл нысан 2011 жылы Еуропалық Одақтың мәдени мұрасы үшін берілетін сыйлығымен / Europa Nostra сыйлығымен марапатталды. Профессор Петрос Темелис басшылығымен жүргізілген жүйелі қазба жұмыстары көптеген халықаралық ұйымдармен бірлесіп жүзеге асырылды. Олардың арасында, 2020 жылдан бері Кипрдің Ашық университеті Асклепийдің қасиетті аумағының шығысында, ерте христиан шіркеуі орналасқан жерде қазба жұмыстарын жүргізуде.
Excavation of the site began on April 10, 1829, with the French scientific commission of the Morea Expedition, under the direction of Guillaume Abel Blouet, at the end of the Greek War of Independence. Systematic excavation of the site was first undertaken by Themistoklis Sofoulis of the Athens Archaeological Society in 1895. Since then a number of noted archaeologists have made contributions, such as George Oikonomos (in 1909 and 1925), Anastasios Orlandos (in 1957), and Petros Themelis (in 1986). A museum of their extensive finds has been constructed within the old city walls. This site was awarded a European Union Prize for Cultural Heritage / Europa Nostra Award in 2011. The systematic excavation under the direction of Prof. Petros Themelis has collaborated with many international institutions for excavation at the site. Among those, since 2020 21, excavation East of the temenos of Asclepius at the site of an early Christian church is conducted by the Open University of Cyprus.
Қола дәуірі Мессана
Қола дәуірінде Пилостағы сарай Месенияны саяси және экономикалық тұрғысынан бақылады. Сол жерден табылған Сызықтық В тақташасында, жергілікті микендік грек тілінде Мезана деп аталатын аймақ туралы айтылған (Сызықтық В: 𐀕𐀼𐀙, me za na), онда Пелопоннес аймақтарынан аталған ер адамдар тобының әрқайсысы бір өгізді (Сызықтық В: 𐀦𐀃, qo o; сонымен қатар BOS идеограммасымен белгіленеді, яғни 𐀘) Зевс ғибадатханасындағы дін қызметкері, мүмкін қаһин, *Дивигеусқа (Сызықтық В: 𐀇𐀹𐀋𐀸, di wi je we DAT; бұл сөз антропоним емес, "Зевс ғибадатханасының дін қызметкері" деген мағына беретін сөйлем болуы мүмкін) табыстады. Бұл топтар жағалау күзетшілерінің құрамында болды, олар әскери немесе жартылай әскери бөлімше, жағалаудың әртүрлі жерлерін күзетуге орналастырылған. Олардың сәтсіздігіне куәлік ретінде бірнеше айдан кейін белгісіз теңіз шабуылшылары Пилосты өртеп жіберді. Күзетшілердің арасында Орумантостан (Эримантос тауы) келген кейбір Олумпиаиолар (Олимпиялықтар) да болды. Джон Беннет Мезананың Мессананы білдіретінін айтты, ол Микендік грек тілінде Мессененің бір түрі. Ол Итома айналасындағы аймақ бұл атаумен бұрыннан белгілі болғанын және оны мың жылдан кейін Епаминондас қайта пайдаланғанын болжады.
During the Bronze Age the palace at Pylos controlled Messenia politically and economically. A Linear B tablet from there, PY Cn 3, mentions a region called Mezana in local Mycenaean Greek (Linear B: 𐀕𐀼𐀙, me za na), from which groups of men named from places in the Peloponnesus each contributed one ox (Linear B: 𐀦𐀃, qo o; also denoted by the BOS ideogram, i. e. 𐀘) to an official, possibly a priest in the Zeus sanctuary, named *Diwijeus (Linear B: 𐀇𐀹𐀋𐀸, di wi je we DAT; the word could be, instead of an anthroponym, an adjective meaning "priest in the Zeus sanctuary"). These groups were members of the coast watchers, a military or quasi military unit that presumably were stationed to guard various locations on the coast. Their failure is attested by the burning of Pylos a few months later by unknown assailants from the sea. The watchers include some Olumpiaioi (Olympians) from Orumanthos (Mt. Erymanthos). John Bennet expressed the opinion that by Mezana is meant Messana, a Mycenaean Greek form of Messene. He supposed that the region around Ithome would already have had that name, to be reutilized by Epaminondas a thousand years later.
Тебалықтар қаланы қайта құру
Б.з.д. 371 жылы Леуктра шайқасында Спарта әскерінің жеңілісінен кейін Месенияның гелоттары Спартаның үстемдігіне қарсы тағы да көтерілді. Бұл жолы жеңіске жеткен генерал Эпаминонд Пелопоннеске бооттар, аргивтер және шетелде тұратын мессендіктерден құралған әскермен кірді. Эпаминонд тәуелсіз Пелопоннеске қолдау көрсету мақсатында үш бекінілген қала салды: Аркадиядағы Мегалополис және Мантинея, ал Мессениядағы Мессена. Эпаминонд құдайлардан жақсы ниет іздеп, құрбандық шалып, Мессенаға, оның ішінде патшайым Мессенаға бұрынғы билеушілер мен батырлардың рухтарын шақырды. Содан кейін ол инженерлер мен шеберлерді, қайдан болса да, құрылысқа қосылуға шақырды. 85 күн ішінде инженерлер мен шеберлердің басшылығымен біріккен әскерлер мен жер аударылғандар бұрынғы Итом орнында қабырғаланған Мессена қаласын аяқтады. Қаланың ішінде Итом тауы және қоршауға қарсы тұру үшін жеткілікті егістік жерлер мен су көздері болды. Бұл саясат дер кезінде өзін ақтады. Теба әскері кеткеннен кейін спарталықтар Мессенияны қайта басып алуға тырысты, ол өз кезегінде македониялықтармен одақтасты. Осылайша, Спартамен созылған күрес Грекияның македониялықтар тарапынан жаулануымен аяқталды. Одақтастар кеткеннен кейін жаңа қаланың және Мессендік тәуелсіздігінің тағдыры негізінен Сицилия мен Солтүстік Африкадан оралған Мессендік жер аударылғандарының қолында қалды. Олар шамамен 300 жыл бойы көшпенділік қауымдастықта немесе диаспорада өмір сүрген болуы керек. Олар дори диалектісінде сөйледі. Паузаний былай деп хабарлайды: «Күні бүгінге дейін олар оны Пелопоннестегі басқа жерлерге қарағанда таза сақтап келеді». Аркадиялықтар микендік грек тіліне жақын диалектте сөйлегені белгілі болғандықтан, қайта оралған жер аударылғандар Гераклидтердің оралған кездегі түпкі ахейлік босқындарынан емес, б.з.д. VII ғасырда дамыған дориленген халықтан шыққан, кейіннен ығыстырылған Гераклид әулетінің ұрпақтары еді.
After the defeat of the Spartan army at the Battle of Leuctra in Boeotia, 371 BC, the helots of Messenia revolted yet again against their Spartan overlords. This time the victorious general, Epaminondas, entered the Peloponnesus with an army of Boeotians, Argives and Messenians living abroad. Epaminondas resolved to support an independent Peloponnesus by building three fortified cities, Megalopolis and Mantinea in Arcadia and Messene in Messenia. After all due care to obtain omens from the gods, make sacrifices and invite the spirits of past rulers and heroes to live in Messene, including Queen Messene, Epaminondas invited construction engineers and artisans from anywhere to join him. In 85 days the combined armies and exiles guided by the engineers and artisans had completed the walled city of Messene over the site of the previous Ithome. The city included within its walls Mt. Ithome and enough agricultural land and spring captures to withstand a siege indefinitely. The policy was justified almost immediately. After the departure of the Theban army the Spartans attempted to retake Messenia, which then allied itself with the Macedonians. This time the long struggle with Sparta was brought to a final end by the Macedonian conquest of Greece. After the departure of the allies, the new city and the fate of Messenian independence were left in the hands of the Messenian exiles, who had returned primarily from Sicily and North Africa. Apparently, they had maintained a transitory community in exile, or diaspora, for some 300 years. They spoke a Doric dialect. Pausanias reports, "even to this day they preserve it in its purity better than anywhere else in the Peloponnese." As the Arcadians are known to have spoken a dialect closely related to Mycenaean Greek, the exiles restored were not from the original Achaean refugees of the return of the Heracleidae, but were the Doricised population that developed in the 7th century BC under the subsequently dispossessed Heraclid dynasty of Messene.
Қала қабырғалары
Мессен қаласын ұзын, биік қоршау қабырғасы қоршап тұрды. Оның басты ғибадатханалары мен мүсіндері, бұлақтары, базар алаңы мен гимназиясы, Асклепион, құрбандық шалу орны, батыр Аристоменнің қабірі және акропольдің ең биік жеріндегі Зевс Итоматас ғибадатханасы, атақты аргив мүсіншісі Агелада жасаған мүсінімен бірге, үшінші Месен соғысының аяқталуымен Наупактқа қоныстанған месендік гелоттар үшін бастапқыда жасалған еді. Танылатын басқа ғимараттар – театр, стадион, кеңес палатасы немесе Булетерион және базардың пропилеясы. Ал таудың беткейінде Артемида Лафрия ғибадатханасы болған шағын ғимараттың іргетасы сақталған.
Messene was surrounded by a circuit wall long, — high. its chief temples and statues, its springs, its market place and gymnasium, the Asclepieion, its place of sacrifice, the tomb of the hero Aristomenes and the temple of Zeus Ithomatas on the summit of the acropolis with a statue by the famous Argive sculptor Ageladas, originally made for the Messenian helots who had settled at Naupactus at the close of the third Messenian War. The other buildings which can be identified are the theatre, the stadium, the council chamber or Bouleuterion, and the propylaeum of the market, while on the shoulder of the mountain are the foundations of a small temple, probably that of Artemis Laphria.
Ерте христиандық және Византиялық ескерткіштер
Мессень ерте антикалық дәуірде Оңтүстік-Батыс Пелопоннестің маңызды қалалық орталығы болып қала бергендіктен, ерте христиандық және Византиялық ескерткіштердің көп саны қазылған, қазір көрініп тұр және ішінара қалпына келтірілген. Ерекше маңызға ие – 3 және 4 ғасырлардағы үй шіркеуі. Ол Мессендегі ерте христиан қауымының қажеттіліктерін қанағаттандыру және дұға ету және жиналыс өткізу үшін сәнді римдік қалалық үйдің ішінде салынған. Бұл ғимарат ертедегі *domus ecclesiae* ғимараттарының санаулы бірі болып табылады. Үй шіркеуі 365 жылғы жер сілкінісі кезінде қирап, содан кейін тасталып кеткен. VI ғасырдан бастап қаланың ескі театрының жанында, христиан зираты орналасқан жерде үш қанатты үлкен базилика салынды.
As Messene continued to be an important urban center of SW Peloponnese all through Late Antiquity, a considerable number of Early Christian and Byzantine monuments have been excavated and are now visible and partially restored. Of special importance is a 3rd and 4th century CE house church that was created inside a luxurious Roman urban house in order to accommodate the needs of the Early Christian community of Messene and serve as a prayer room and assembly hall. This building constitutes one of the very few known early domus ecclesiae buildings. The house church was destroyed in the 365 CE earthquake and abandoned afterwards. From the sixth century dates a large three aisled basilica built near the old Theater of the city, at an area where a Christian cemetery had developed.