Кіріспе

Тікелей эфирді қасақана кешіктіру практикасы. Радио және теледидарда тікелей материалды қасақана кешіктіру – техникалық тұрғыда «кейінге шегерілген тікелей эфир» деп аталады. Мұндай кешіктірулер қателіктердің немесе қолайсыз мазмұнның эфирге таралуын болдырмау үшін жасалуы мүмкін. Көрермендер санын арттыру мақсатында материалды кейінірек, белгіленген уақытта (мысалы, ең танымал уақыт белдесінде) көрсету үшін бірнеше сағатқа созылатын ұзақ кешіктірулер де қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ, бірнеше сағаттық таспалық кешіктірулерді монтаждау арқылы керексіз бөлімдерді алып тастауға немесе эфирді желінің қажетті уақыт мөлшеріне дейін қысқартуға болады, бірақ мұндай жағдай әрқашан туындамайды.

Қолданылуы

Қысқа уақытқа созылу жиі арсыздық, қателіктер, жалаңаштық немесе басқа да жағымсыз материалдардың эфирге шығуын болдырмау үшін қолданылады. Мұндай жағдайда оны "жеті секундтық кешігу" немесе "кешіктіру" деп атайды. Дегенмен, ұзақ кешігулер де қолданылуы мүмкін, көбінесе бірнеше уақыт белдеуі бар елдерде ұлттық бағдарламалар сияқты, жергілікті нарық үшін бір уақытта эфирге шығуға мүмкіндік беру үшін. Уақытты өзгерту деп есептелетін мұндай жағдай көбінесе "таспалық кешігу" арқылы жүзеге асырылады, яғни бейнетаспа жазғышы, заманауи цифрлық бейне жазғыштар немесе басқа да ұқсас технология қолданылады. Таспалық кешігу оқиғаның кейінірек жоспарланған уақытта көрсетілуін білдіруі мүмкін, себебі кестедегі қақтығыс тікелей эфирге мүмкіндік бермейді немесе хабар таратушы белгілі бір уақыт аралығында оқиғаны эфирге шығару арқылы рейтингті арттыруға тырысады. Бұл кейбір бөліктердің уақыт шектеулеріне байланысты, әдетте шоудың нәтижесіне әсер етпейтін бөліктері өңделіп немесе жүргізушілердің немесе басқа да өндіріс қызметкерлерінің тек белгілі бір уақытта ғана қолжетімді болуына байланысты болуы мүмкін. Бұл әдетте кабельдік теледидар бағдарламаларына қатысты. Бірнеше уақыт белдеуін қамтитын және Австралия, Канада, Мексика және АҚШ сияқты ықпалды ішкі шығыс аймақтары бар елдерде телеарналар әдетте батыстағы станциялар үшін өз кестелерін кешіктіреді, осылайша ең жақсы уақыт бағдарламаларын қолжетімділік пен көрерменді жақсарту үшін жергілікті ең жақсы уақыт сағаттарында эфирге шығаруға мүмкіндік береді. Мексика мен Канада өздерінің тікелей эфирлік бағдарламаларын барлық аумақтарында бір мезгілде көрсетіп отырғанмен, АҚШ-та "шығыс" таралымдары әдетте Шығыс және Орталық уақыт белдеулеріне бағытталған, ал "батыс" таралымдары Тынық мұхиты уақыт белдеуіне бағытталған. Нәтижесінде, бүгінгі күнге дейін көптеген тікелей эфирлік бағдарламалар, мысалы, музыка және таланттар байқауы шоулары, әдетте елдің батыс жартысына кешіктіріліп, тікелей эфирде көрсетіледі (бірақ олар хабар таратуды жеңілдету немесе техникалық ақауларды шешу үшін өңделіп көрсетілуі мүмкін). Австралиялық телеарналардың кестесі көбінесе АҚШ форматына негізделген. Бірнеше уақыт белдеуін қамтитын және батыс немесе орталық аймақтарында ең көп халқы бар елдер, мысалы Бразилия, Ресей және Индонезия, барлық теледидар кестелерін бүкіл ел бойынша олардың хабар тарату көздерімен бір мезгілде жүзеге асырады, уақыт белдеулеріне қарамастан, бүкіл ел бойынша тікелей эфирді қамтамасыз етеді (егер Ресей сол елдегі әрбір уақыт белдеуі үшін жеке тікелей эфирлік жаңалықтар нұсқаларын ұсынса да). Еуропа мен Африка континенттері, екеуі де бір уақыт белдеуіне жатады, бір-бірінің тікелей эфирлік бағдарламаларын қабылдай алады, ал Азияның көп бөлігі, Үндістаннан бастап шығысқа қарай, Қытайды қоса алғанда, әлемдегі ең көп халқы бар уақыт белдеуі, сондай-ақ осы аймақтар ішінде бір мезгілде тікелей эфирлік бағдарламаларды қабылдайды. Ірі телеарналар жоспарлаған тікелей эфирдегі әлемдік оқиғалардың халықаралық таспалық кешігуі 2010 жылдардың басына дейін әлемдік теледидарда басым болды. Мысалы, 2000 жылы Сиднейде және 2008 жылы Пекинде өткен Олимпиада ойындарында күндізгі жарыстар Америка, Африка және Еуропа елдерінде таңертеңгі уақытта өткізілді, ал Азия, Австралия және Океания елдерінде түстен кейінгі және кешкі уақытта тікелей эфирде көрсетілді. Бұл кейбір телеарналарға жоғары деңгейдегі оқиғаларды екі рет көрсетуге (тікелей және ең жақсы уақытта қайтадан хабарлауға) мүмкіндік берді, ал басқалары сол оқиғаны тек ең жақсы уақытта көрсетуге тыйым салды. Көбінесе, осы оқиғаларды таспаға кідірту оларды уақыт шектеулеріне байланысты өңдеуді білдіреді, хабар таратушы оқиғаның ең қызықты бөліктері деп санайтын нәрселерді атап көрсетуді немесе жарнамалауды қамтиды, нәтижесінде берілген бірнеше спорттық оқиғалар үшін қажетті теледидарлық қамту азайды. Алайда, көптеген тікелей эфирлік оқиғалар 2000-шы жылдардың соңында әлеуметтік желілер арқылы қолжетімді болғандықтан, тікелей эфирлік теледидардың қайта жандануына байланысты таспалық кешігу маңыздылығын жойды. 2010 жылдардың ортасынан бастап, көптеген жоғары деңгейдегі ойын-сауық бағдарламалары үлкен тікелей эфирлік әлемдік аудиториямен, мысалы, «Оскар», «Алтын глобус», «Грэмми», «Эмми» және «Тони» сыйлықтары, жыл сайынғы арнайы бағдарламалар, мысалы, «Әлем суретшісі» және «Әлем суретшісі» байқаулары, және Олимпиада ойындары, ФИФА әлем чемпионаты және Ұлттық футбол лигасының «Супер Боул» сияқты ірі спорттық іс-шаралар, теледидар мен интернет арқылы тікелей эфирде, бүкіл әлемнің уақыт белдеулерінде және олардың шыққан елдерінде көрсетіледі. Сонымен қатар, қазіргі уақытта телеарналар бастапқы тікелей эфирлік эфирлік бағдарламаларды қамтамасыз ету үшін, олардың ең жақсы уақыттағы қайта таралымдарын (хабар таратушылардың қалауынша өңдеулермен) олардың бастапқы тікелей эфирлік бағдарламалармен қамтылмаған аймақтар үшін міндеттейді және бұрын тек ең жақсы уақыттағы кешіктірілген бағдарламаларға сүйенген. Кейбір кәсіби спорт түрлерінде, мысалы шахматта, алдау немесе басқа да бұзушылықтарды болдырмау үшін таралымдарды кешіктіру қолданылуы мүмкін.

Тарих

Пенсильвания штатының Аллентаун қаласындағы WKAP радиостанциясы алты секундтық кешігуді қамтамасыз ететін, жазу басынан жеткілікті қашықтықта орналасқан сыртқы ойнату басынан тұратын таспалық кешігу жүйесін енгізді. Роликтер жүйесі таспаны ойнату басы арқылы өткізіп, содан кейін орау дөңгелегіне жеткізді. Бұл жүйе 1952 жылы WKAP «Open Mic» атты ток-шоуды бастаған кезде қолданысқа енгізілді. Бұл телефон арқылы қосылудың «тікелей» эфирде таратылуымен байланысты болды. Сол кездегі FCC ережелері тікелей эфирде телефон арқылы сөйлесуге тыйым салған. Дегенмен, телефон арқылы сөйлесудің жазылған үзінділерін ойнатуға тыйым салатын ереже болған жоқ, егер қоңырау шалушы әр 15 секунд сайын «бип» сигналын естісе, ол өзінің жазылып алынғанын білген болар еді. Алты секундтық кешігу «жазылған» телефондық әңгіме болып саналды, осылайша FCC ережелеріне сәйкес келді. Телерадио хабарларын кешіктіру жүйесін 1950-1960 жылдары WKAP бас инженері болған C. Frank Cordaro (1919 жылдың 13 шілдесі – 1997 жылдың 20 ақпаны) ойлап тапты. Ол кезде WKAP бас директоры Огден Дэвис Кордароға «тікелей» эфирдегі сөздерді радио ток-шоуының жүргізушісі таратудан бұрын жоюға мүмкіндік беретін құрылғыны жасауды тапсырды. Бұл жаңа құрылғы «Open Mic» радио ток-шоуында қолданылатын болды. Кордаро жасаған құрылғы – алғашқы таспалық кешігу жүйесі. WKAP Батыс Вирджиниядағы Рахал ағайындыларына (кейіннен Rahal Communications) тиесілі бірнеше станцияның бірі болды. Алғаш WKAP-те сынақтан өткізіліп, қолданылған бұл дыбысты кешіктіру жүйесі кейіннен Рахалға тиесілі басқа радиостанцияларға орнатылды. Рахал ағайындыларының станцияларынан бастап, дыбысты кешіктіру жүйесі АҚШ бойынша кеңінен қолданысқа енді. 1954 жылы Нью-Йоркте жаңа радио ток-шоуын бастаған Джон Небель, оның инженері Рассел Тинклпау ойлап тапқан таспалық кешігу жүйесін алғашқы пайдаланушылардың бірі болды. Тағы бір хабаршы, 1950 жылдардың соңында Бостон қаласындағы WMEX станциясындағы ток-шоудың пионері Джерри Уильямс та таспалық кешігуді қолданған деген сөз бар.

Компьютерлік кідірту

1977 жылы RAM (кездейсоқ сүйемелдеу жады) сыйымдылығы бір чипке 16 килобит деңгейіне жетті, бұл мазмұнды жою үшін жеткілікті кешіктіруді жасау үшін компьютерлік цифрлық аудио құралдарын пайдалану мүмкіндігін тудырды. Аудионы цифрлық түрде сақтау арқылы жазылған аудио бойынша «виртуалды таспа басын» жылжытуға болады. Eventide, Inc. осы мақсат үшін алғашқы цифрлық хабар тарату кешіктіруін жасады. Бұл құрылғы (әдетте «сүп қорап» деп аталады) «DUMP»/«DELAY DUMP» деген үлкен батырға ие, ол кешіктіруді нөлге дейін жеткізеді, осылайша қажетсіз бөлімдерді жояды. Бұл ыңғайлылықтан өзге, ол сөйлеу материалдарындағы қалыпты үзілістерді байқалмай ұзарту арқылы кешіктіру уақытын «қайта құруға» мүмкіндік береді. Осылайша, бір минуттан соң хабар таратушы толық кешіктіруге қайта ие болады, көбінесе тыңдаушы материал жойылғанын сезбейді. Қазіргі жүйелерде, дөрекі сөздерге қарсы кешіктіру – бұл тікелей эфирдегі мазмұнды қысқа мерзімге (әдетте, 30 секундқа) кешіктіретін, хабар тарату техникасы қолмен басқаратын бағдарламалық модуль болуы мүмкін. Бұл хабар таратушыға аудио (және бейне) ағынын цензуралауға уақыт береді. Бұл тікелей кешіктірілмеген ағымға ауысу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, яғни қаламаған сәттен өтеді (бұл көруші немесе тыңдаушы үшін өте жағымсыз болуы мүмкін). Басқа жағдайларда бастапқы цифрлық құрылғыға ұқсас, бірақ жақсартылған сапасы мен өңдеу мүмкіндігі бар арнайы аппараттық құрылғылар қолданылуы мүмкін. Бұл өнімдер тіпті музыка сияқты қиын материалдармен де «кешіктіруді құруға» болады. Сонымен қатар, сигнал немесе басқа да ауыстыру дыбысы қосылуы мүмкін. Бұл тікелей эфирде жасау қиын, бірақ көбінесе жазылған материалда кездеседі.