Кіріспе

Дионис құрметіне арналған фестиваль

Антестерия (,/æ//n//θ//ɪ/'/s//t//ɪər//i//ə/; Ἀνθεστήρια) – Дионис құрметіне арналған төрт афиналық фестивальдің бірі. Бұл мейрам жыл сайын Антестерион айының 11-13 күндері, қаңтар не ақпан айларының толу кезінде өткізілетін. Мейрамның үш күнін , , және деп атады. Фестиваль көктемнің басталуын, әсіресе алдыңғы жүзім жиналымында сақталған шараптың пісіп жетілуін тойлады, оның (сақтау құмыралары) салтанатты түрде ашылатын. Мейрам кезінде әлеуметтік тәртіп бұзылып немесе өзгертілді, құлдарға қатысуға рұқсат беріліп, үйдің мүшелері ежелгі дәстүр бойынша бірікті. Антестерияда өлгендерге арналған фестивальдің де элементтері болды: Керлер (Κῆρες) немесе Карийлер (Κᾶρες) шақырылып, фестиваль аяқталғанға дейін қалада еркін жүрді, содан кейін олар қуылды. Дегенмен, Керлер сөзі көбінесе өлгендердің емес, жаман рухтарды білдіру үшін қолданылады. "Керлер, сыртқа!" деген грек мақалы, үнемі жақсылық күтетін адамдарға қарата айтылатын. "Бұл енді Антестерия емес".

Атауы

Атауы көбінесе антес (ἀνθεσ) – (ἄνθος, 'гүл') сөзінің түбірлес формасымен байланысты. Бұл санскрит тіліндегі андхас ("сома өсімдігі") сөзімен туыс және жүзім қызылшасының "гүл ататын" кезеңін білдіруі мүмкін. Алайда, Кембридж ритуалисі А. В. Верралл бұл атауды "жоғары шақыру" (ἀναθέσσασθαι) мағынасындағы Қайтару тойы (Фестиваль) деп түсіндірді, бұл мейрамның өлілердің тірілер арасында жүретіндей саналатын тұстарына сілтеме жасайды. Харрисон да Антестерияны, ең алдымен, ата-баба рухын жұбатумен байланыстырды.

Шығу тегі

Классикалық дәуірдегі афиналықтар бұл мерекенің өте көне екенін білген. Оның Дионисқа патшайымды күйреу рәсімі Тесей мен Ариадна туралы мифтерді еске түсіреді, бірақ бұл мереке миной дәуірінде тойланғанының сенімді дәлелі деп есептелмейді. Алайда, мереке Афина және барлық Иония қалаларында тойланғандықтан, ол б.з.б. 11-шы немесе 10-шы ғасырдың соңындағы Иониялық көші-қонға дейін болған болуы керек деп есептеледі. Бұл оны Элевсин құпияларының ең ерте датирленген бөлігі қылып санайды.

Пифоигия

Бірінші күн (Πιθοίγια, әдеби. (сөзбе-сөз) "Құмыра ашылу") болды. Алдыңғы жылғы шарап құмыралары ашылып, Дионис құдайына құрбандық шалынып, үйдің барлық мүшелері (құлдарды қоса алғанда) тойға қатысты. Көктем гүлдері үйдің бөлмелерін, ішетін ыдыстарды және үш жастан асқан балаларды безендіру үшін қолданылды. және мерекесі тойланатын күндер апофрада (ἀποφράδες, 'жаман'; латынша сәйкесі nefastus) және миара (μιαραί, 'кірленген') саналды, олардың орнын толтыру үшін құрбандық шалу қажет болды. Осы күндері, өлгендердің рухтары жер астынан шығып, жер бетінде серуендеді. Адамдар өздерін жамандықтан қорғау үшін қызылжан жапырақтарын немесе долана жапырақтарын шайнап, есіктерін шайырмен майлап жақты. Дегенмен, мерекелік сипаттағы рәсімдер басым болды.

Таңдау

Екінші күні (Хоаі, Khoaí, сөзбе-сөз «Құю») мерекелік көңіл-күй жалғасты: адамдар әсем киініп, кейбіреулері Дионис құдайының серіктерінің бейнесінде туыстарына барып қайтты. Ішімдік үйірмелері кімнің ыдысын ең жылдам ішетінін анықтау үшін жарыстар ұйымдастырды. Бұл жарыстар үнсіз өтті, ал құлдарға да қатысуға рұқсат болды. Тағы бір бөлігі марқұм туыстарының қабірлеріне құрбандық шалып, шарап құйды. Бұл күн мемлекеттік маңызды оқиғамен де есте қалды: Дионис құдайының қасиетті орнында, «батпақта» (ἐν λίμναις, en límnais) өткізілетін ерекше салтанатты және құпия рәсім, ол жыл бойы жабық болатын. Атымен қарамастан, Афинаның төңірегінде нақты батпақтар болған жоқ, ал қасиетті орын Афина агорасындағы Булетерионда орналасқан. Афинаның ритуалдық патшайымы, базилинна, құдаймен неке қию рәсіміне түсті. Оған күйеуі, архонт Базилей таңдаған, құпиялылық сақтауға ант берген 14 афиналық әйел көмектесті. Буркерт бұл рәсімді Тесейдің Критінен қашқанда Ариаднаны Дионисқа табындауының қайта жаңғыртуы деп қарастырды.

Хитрой

Үшінші күн (Хύτροι, Khýtroi, сөзбе-сөз "Қазан"), өлгендер мерекесі болды. Жеміс немесе пісірілген дән Гермеске, оның Гермес Хтониос ретіндегі қабілетімен – әлем асты тұлғасы, және өлгендердің рухтарына шалынып, оларға кетуге рұхсат берілді. Олимпиада құдайлары бұл мерекеге қатыспады, ешкім өлгендердің тағамы саналған сорпаны дәмдемеді. Мереке жалғасып, ойындар ұйымдастырылды. Театр сахнасында қойылымға рұқсат болмаса да, келесі драма фестиваліне қатысушыларды іріктеу үшін репетиция өтті.