Ханс Принцхорн: Ақыл-естің шекарасындағы өнер

Кіріспе

Неміс психиатры және өнер тарихшысы Ханс Принцхорн (6 маусым 1886 – 14 маусым 1933) – неміс психиатры және өнер тарихшысы болған.

Өмірбаян

Вестфалияның Хемер қаласында туған ол Вена университетінде өнер тарихы мен философияны оқыды және 1908 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін Англияға барып, дауыс сабақтарын алды, себебі кәсіби әнші болуды жоспарлаған. Кейін ол медицина және психиатрия саласында білім алып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери хирург болып қызмет етті. 1919 жылы Гейдельберг университетінің психиатриялық клиникасында Карл Вильманнстың ассистенты болды. Оның міндеті – Эмиль Крапелин бастаған, психикалық аурулардың туындыларынан құралған бұрынғы өнер коллекциясын кеңейту еді. 1921 жылы ол кеткен кезде коллекция шамамен 450 «науқастың» туындыларынан 5000-нан астам жұмысты қамтыды. 1922 жылы ол өзінің алғашқы және ең әсерлі кітабын – «Bildnerei der Geisteskranken. Ein Beitrag zur Psychologie und Psychopatologie der Gestaltung» (Психикалық аурулардың өнері: Конфигурацияның психологиясы мен психопатологиясына үлес) жариялады, кітап коллекциядан алынған көптеген мысалдармен толыққан. Әріптестері оған тартымсыз қараса, өнер әлемі зор қуанышпен қарсы алды. Жан Дюбуфет бұл туындылардан үлкен шабыт алды, соның нәтижесінде «Art Brut» термині пайда болды. Кітапта психиатрия мен өнер, ауру мен өзін-өзі тану арасындағы шекаралар зерттеледі. Бұл психикалық аурулардың туындыларын талдауға жасалған алғашқы әрекеттердің бірі болып табылады. Цюрих, Дрезден және Висбадендегі санаторияларда қысқа уақыт болғаннан кейін, 1925 жылы ол Франкфуртта психотерапиялық практика ашты, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Ол кітап жазуын жалғастырды, және өмірінде шамамен алты кітабы жарық көрді. Университетте тұрақты қызметке орналасу үміті орындалмады. Кәсіби сәтсіздіктерге көңілі қалғаннан және үш рет үйленуі сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Мюнхендегі тәтесімен бірге тұрып, қоғамдық өмірден шеттеді, лекция оқып және эссе жазып күнкөріс жасады. 1933 жылы Мюнхенде тифтен қайтыс болды. Оның өлімінен кейін көп ұзамай Принцхорн коллекциясы университет шатырының ішінде сақталды. 1938 жылы нацистік пропагандалық көрмеде – «Entartete Kunst» («Бұзылған өнер») коллекциядан бірнеше туындылар қойылды. 2001 жылдан бері коллекция Гейдельберг университетінің бұрынғы капелласында қойылған.

Born in Hemer, Westphalia, he studied art history and philosophy at the University of Vienna, receiving his doctorate in 1908. He then went to England to receive voice training, as he planned to become a professional singer. He later received training in medicine and psychiatry, serving as an Army surgeon during World War I. In 1919 he became assistant to Karl Wilmanns at the psychiatric hospital of the University of Heidelberg. His task was to expand an earlier collection of art created by the mentally ill and started by Emil Kraepelin. When he left in 1921 the collection was extended to more than 5,000 works by about 450 "cases". In 1922 he published his first and most influential book, Bildnerei der Geisteskranken. Ein Beitrag zur Psychologie und Psychopatologie der Gestaltung (Artistry of the mentally ill: A Contribution to the Psychology and Psychopathology of Configuration), richly illustrated with examples from the collection. While his colleagues were reserved in their reaction, the art scene was enthusiastic. Jean Dubuffet was highly inspired by the works, and the term Art Brut was coined. The book is mainly concerned with the borderline between psychiatry and art, illness and self expression. It represents one of the first attempts to analyse the work of the mentally ill.

After short stays at sanatoriums in Zürich, Dresden and Wiesbaden, he began a psychotherapy practice in Frankfurt in 1925, but without much success. He continued to write books, and a half dozen were published in his lifetime. His hopes to find a permanent position at a university were never fulfilled. Disillusioned by professional failures, and after three failed marriages, he moved in with an aunt in Munich and retreated from public life, making a living from giving lectures and writing essays. He died in 1933 in Munich of typhus. Shortly after his death the Prinzhorn Collection was stowed away in the attics of the university. In 1938 a few items were displayed in the Nazi propaganda exhibition Entartete Kunst ("Degenerate Art"). Since 2001 the collection has been on display in a former oratory of the University of Heidelberg.

Фильмдер

Кристиан Битц, Ақылсыздық пен әдеміліктің арасында. Доктор Принцхорнның өнер жинағы, Адольф Гримм сыйлығы 2008 (Битц ағайындыларының кино өндірісі, Германия), 2008. Фильм Принцхорн коллекциясының тарихын баяндайды және шизофрениямен ауыратын науқастардың ішкі қайшылықтарын олардың өнері арқылы көрсетеді.