Кіріспе

Г. Дебордың 1967 жылғы "Көрермен қоғамы" кітабы – Г. Дебордың 1967 жылғы философия және марксистік сын теориясының еңбегі, онда ол "Көрермен" тұжырымын дамытып, таныстырады. Бұл кітап Ситуационистер қозғалысы үшін маңызды мәтін саналады. Дебор 1988 жылы "Көрермен қоғамына пікірлер" атты кітап жариялады.

Қорытынды

Бұл еңбек 221 қысқа тезистен, афоризмдер түрінде құралған. Әр тезис бір абзацтан тұрады.

Адам өмірінің құлдырауы

Дебор қазіргі қоғамның дамуын қадағалап, нағыз әлеуметтік өмірді оның бейнесімен алмастырды: «Бұрын тікелей бастан өткеннің бәрі енді тек бейнеге айналды». Дебордың пікірінше, бұл жағдай – «тауардың әлеуметтік өмірді толық бағындырған тарихи сәт». Спектакль – тауарлар арасындағы қатынастар адамдар арасындағы қатынастардың орнын басқан қоғамның бұрыштан қараған бейнесі, онда «спектакльмен пассивті теңесу шынайы қызметті ығыстырады». «Спектакль – бұл бейнелердің жиынтығы емес, – деп жазады Дебор, – ол бейнелер арқылы жүзеге асырылатын адамдар арасындағы әлеуметтік қарым-қатынас». Дебор тамаша қоғамды талдағанда, өмір сапасының төмендегенін атап өтті. Дебор шындықты жұбата үшін білімді пайдалануды талдады: спектакль өткенді жасырып, оны болашақпен біріктіріп, ажырамас массаға, сондай-ақ аяқталмайтын қазіргі заманға айналдырады. Осылайша, спектакль адамдардың спектакль қоғамының тек тарихтың бір кезеңі екенін, оны революция арқылы өзгертуге болатынын түсінуіне тосқауыл қояды. Ситуационистердің пікірінше, жағдайлар белсенді түрде құрылады және «белгілі бір ортада немесе атмосферада өмір сүріп жатқандығының өзіне жете білу сезімімен» сипатталады. Дебор «спектакль ағынын бұзу үшін тамаша бейнелер мен тілді пайдалануды қамтитын» детурнментті қолдануға шақырды.

Бұқаралық ақпарат құралдары мен тауар фетишизмі

"Көрермендер қоғамы" – заманауи тұтыну мәдениеті мен тауарға табынуды сынап, сыныптық бөліну, мәдени біртектілік және бұқаралық ақпарат құралдары сияқты мәселелерді қарастырады. Дебор "бұрын тікелей бастан өткеннің бәрі жай ғана бейнеге айналды" дегенде, ол қазіргі қоғамдағы бейнелердің маңыздылығын айтады. Дебордың пікірінше, бейнелер нағыз адамдық қарым-қатынасты ығыстырды. Дебордың төртінші тезисі: "Көрермендік – бұл бейнелердің жиынтығы емес, адамдар арасындағы бейнелер арқылы орнатылатын әлеуметтік қарым-қатынас". Тұтынушы қоғамында әлеуметтік өмір тіршілік ету туралы емес, иелену туралы; көрермендік адамдарға не қажет екенін және неге ие болу керегін жеткізу үшін бейнелерді пайдаланады. Осының салдарынан, әлеуметтік өмір "ие болу" күйінен арылып, "көріну" күйіне өтеді, яғни бейнелердің пайда болуына. "Нағыз дұрыс нәрсе жалған әлемде бір сәтте ғана көрінеді".

Дін мен маркетингті салыстыру

Дебор сонымен қатар қазіргі уақытта бұқаралық ақпарат құралдарының коммерциялық маркетингтік рөлі мен өткендегі діндердің рөлі арасындағы ұқсастықты көрсетеді. Бұқаралық ақпарат құралдарының тауарлық суреттерді таратуы белгілі бір өнімге деген ынта-күш толқындарын тудырады, нәтижесінде ежелгі діни табынудың дірілдеуі мен кереметтеріне ұқсас, қызу шабыт сәттері пайда болады. Дебор бұдан әрі дін мен отбасының қалдықтары (сыныптық биліктің ең маңызды мұрасы) және олардың моральдық шектеулері, осы дүниенің ләззатын қуанту арқылы бірігеді дейді. Ал бұл әлем – тек қана қысым көрсетілетін, жалған ләззаттан басқа ештеңе емес. "Монотеистік діндер – миф пен тарих арасындағы келісім. Бұл діндер тарих топырағында туды және сонда бекінді. Бірақ олар тарихқа қатысты түбегейлі қарсылықты сақтап тұрады." Дебор оларды жартылай тарихи діндер деп анықтайды. "Қоғам туралы білімнің артуы, соның ішінде тарихты мәдениеттің ядросы ретінде түсіну, өзінен-өзі қайтарымсыз білімді тудырады, ол Құдайдың жойылғандығы арқылы көрінеді."

Американдық әлеуметтануды сынға алу

8-тараудағы «Мәдениетте жоққа шығару және тұтыну» бөлімінде Дебор үш американдық әлеуметтанушының еңбектерін сынға алады. Дебор Дэниел Дж. Бурстиннің «Имидж» (1961) кітабын егжей-тегжейлі талқылайды, Бурстин «Көрермен» тұжырымын түсінбегенін айтады. 192-тезисінде Дебор дамыған капитализмнің жалпы жобасын сипаттаған кейбір американдық әлеуметтанушыларды атап көрсетеді, ол «бөлшектелген жұмысшыны топқа толық интеграцияланған тұлға ретінде қайтадан қабылдауға бағытталған»; Дебор мысал ретінде Дэвид Рисманды, «Жалғыз халық» (1950) кітабының авторын, және Уильям Х. Уайтты, 1956 жылғы бестселлер «Ұйымдастырушы адам» кітабының авторын келтіреді. 1950 жылдардағы әлеуметтанушылардың арасында Рисман мен Уайтпен салыстырылатын С. Райт Миллс, «Ақ жағалылар: американдық орта таптар» кітабының авторы да бар. Рисманның «Жалғыз халық» термині 28-тезисте де қолданылады.

Нақтылық, плагиат және Лотремонт

Көрініс ұғымы нақты өмірді өмірдің бейнелерімен алмастыруды қамтиды, сондықтан «Көрініс қоғамы» шынайылық және жалғандық ұғымдарымен де айналысады, бұл тақырып 8-тарауда «Мәдениеттегі жоққа шығару және тұтыну» деген тақырыпта қайта қаралады. Дебордың пікірінше, қазіргі қоғам мәдениетті үнемі қайтадан игеруге немесе өзін қайта ойлап табуға мәжбүрлейді, ескі идеяларды көшіріп, жаңадан жинақтайды. 207-ші тезис бұл тұрғыда былай дейді:

«Идеялар жақсарады. Сөздердің мағынасы осы жақсартуға қатысады. Плагиат қажет. Прогресс оны талап етеді. Ол автордың сөзін пайдаланады, оның тілдік құралдарын қолданады, жалған ойды жояды және оны дұрыс оймен алмастырады». Плагиатқа қатысты бұл үзінді француз-уругвайлық автор Исидор Люсьен Дукасс, әрі қарай Конт де Лотреамонт ретінде танымал, «Poésies» еңбегінен тікелей алынған. Атап айтқанда, Дебор мен Лотреамонттың нұсқаларының түпнұсқа француз тіліндегі мәтіні бірдей: «Les idées s'améliorent. Le sens des mots y participe. Le plagiat est nécessaire. Le progrès l'implique. Il serre de près la phrase d'un auteur, se sert de ses expressions, efface une idée fausse, la remplace par l'idée juste».

Аудармалар мен басылымдар

Фредди Перлман және оның достарының аудармасы (Black & Red, 1970; қайта қарастырылған басылымы, 1977). Дональд Николсон Смит аударған (Zone, 1994). Кен Кнаббтың аудармасы (Rebel Press, 2004; түсіндірмелермен жабдықталған басылымы: Қоғамдық құпиялар бюросы, 2014).

1983 жылғы басылым

1983 жылғы басылымның мұқабасы Life журналының фотографы Дж. Р. Айерман түсірген суретке негізделген. 1952 жылдың 26 қарашасында Paramount театрында Арч Оболердің "Буна Дьявол" фильмінің тұңғыш көрсетілімі өтті. Бұл толық метражды, түсті 3D (немесе "Табиғи көру") кинокартинасы болды. Айерман 3D-көздік киген көрермендердің бірнеше суретін түсірді. Life журналы осы суреттердің бірін 1946-1955 жылдар аралығындағы буклеттің мұқабасы ретінде пайдаланды. Қара және қызыл басылымда қолданылған суретте көрермендер "дегендей, жартылай гипнозға түскендей, жүздері қатал, еріндері қысыңқы" болып бейнеленген; алайда, Life таңдаған суретте "көргендер күліп, олардың шаттыққа толы мінез-қалпы шулы, жанданулы көрермендіктің қуанышын көрсетеді". Қара және қызыл нұсқасы солдан оңға айналдырылып, қиылып алынған. Ағылшын тілді оқырмандар арасында кең таралған пікірге қарамастан, Дебордың Black and Red басылымы үшін суретті таңдауға ешқандай қатысы болмаған.