Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропалық театрындағы іс-қимылдар. Зигфрид желісі науқаны – Екінші дүниежүзілік соғыстың Батыс Еуропалық науқанының бір кезеңі, ол неміс қорғаныс Зигфрид желісі маңындағы шайқастарды қамтыды. Бұл кезең Нормандия шайқасының немесе «Оверлорд» операциясының аяқталуынан басталып, Францияның солтүстігіндегі қарсы күштерді қуумен аяқталды, ол 1944 жылдың 15 қыркүйегінде тоқтатылды және неміс Ардендеріне жасалған қарсы шабуылдың басталуымен аяқталды, бұл шабуыл «Арден шайқасы» деп белгілі.
The Siegfried Line campaign was a phase in the Western European campaign of World War II, which involved actions near the German defensive Siegfried Line. This phase spanned from the end of the Battle of Normandy, or Operation Overlord and the pursuit across northern France, which ended on 15 September 1944, and concluded with the opening of the German Ardennes counteroffensive, better known as the Battle of the Bulge.
Өмірбаян
Герман әскерлері одақтастардың Нормандиядан шығуы кезінде жеңіліске ұшырады. Одақтастар қарсылық көрсетпеген жауға қарсы жылдам ілгеріледі. Бірақ 1944 жылдың тамыз айының соңында Парижді азат еткеннен кейін одақтастар қайта топтасып, ұйымдастырылды, содан кейін Парижден Рейн өзеніне қарай шабуылды жалғастырды. Осы үзіліс немістерге Париждің батысындағыдай нығайту мүмкіндігін берді. 1944 жылдың қыркүйек айының ортасына қарай, үш Батыс одақтас армия тобы құрылды: солтүстіктегі 21-ші армия тобы (фельдмаршал сэр Бернард Монтгомери), орталықта АҚШ-тың 12-ші армия тобы (генерал-лейтенант Омар Брэдли) және оңтүстіктегі франко-американдық 6-шы армия тобы (генерал-лейтенант Джейкоб Л. Деверс). Бұл топтардың барлығы Жоғарғы одақтас қолбасшысы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр мен оның штабы SHAEF (Жоғарғы одақтас экспедициялық күштерінің штабы) басшылығымен кең майдан құрды. Монтгомери мен Брэдли Германияға тікелей шабуыл жасауды ұсынды (Монтгомери мен Брэдли екеуі де осындай шабуылдың алғы шебі болуға дайын еді), бірақ генерал Эйзенхауэр олармен келіспеді. Оның орнына ол «кең майдан» стратегиясын таңдады, бұл одақтастарға жеңілген немістерден барлық бағыттарда жер басып алуға және алға жылжыған одақтас күштеріне бір-бірін қолдау көрсетуге мүмкіндік берді. Франция арқылы жылдам ілгерілеу логистикалық қиындықтарды тудырды, оған Францияның батысындағы салыстырмалы түрде алыс жатқан Шербург портынан басқа ірі порттың болмауы да себеп болды. Антверпен одақтастардың логистикалық мәселелерін шешудің кілті саналғанмен, оның порты Шелда эстуариясы неміс күштерінен тазарғанға дейін одақтас кемелеріне ашық болмады. Кампания барысында одақтастар да, немістер де майдан желісіндегі әскерлерді ауыстыру үшін жеткілікті резервтердің жоқтығын сезінді. Одақтастар үшін екі маңызды қорғаныс кедергісі болды. Біріншісі – Францияның шығысындағы өзендер жасаған табиғи тосқауылдар. Екіншісі – генерал-фельдмаршал Герд фон Рундштедт басқаруындағы, сондай-ақ Батыстағы барлық Вермахт күштеріне бағынысты Зигфрид желісі болды.
Логистика және жабдықтау
Нормандиядан шығу жоспарланған мерзімнен ұзаққа созылса да, қыркүйек айына дейінгі табыстар күтілгеннен әлдеқайда басып өтті. Мысалы, Брэдлидің қыркүйек айында жоспарланғаннан төрт дивизиясы артық болды және оның барлық күштері күтілген орналасқан жерінен 150 миль (241 км) алға жылжыған еді. Мұның бір салдары – майданға жеткілікті жабдық жеткізілмеді, себебі сұраныс күтілген қажеттіліктен асып кетті. Көптеген соғыс материалдарын әлі де басып кіру жағалаулары арқылы және жалғыз қалған Мулбери порты арқылы жеткізу қажет болды (екіншісі Англия бұғазындағы дауылда қираған). Isigny, Port en Bessin және Courcelles сияқты шағын порттар пайдаланылса да, Calais, Boulogne, Dunkirk және Le Havre сияқты ірі порттар немістердің бақылауында «бекіністер» ретінде қалды немесе жүйелі түрде жойылды. Шербургтың қолжетімділігі шығуға дейін пайдалы болды, бірақ содан кейін қарқынды жылдамдап келе жатқан әскерлерге жабдық жеткізу үшін көлік тапшылығы шектеуші факторға айналды. Отын Ұлыбританиядан Нормандияға Плуто құбыры арқылы сәтті жеткізілсе де, ол майданға жетіп үлкермейтін, құбырлардың ұзартылуынан гөрі жылдам жылжып жатқан майданға жеткізілуі керек еді. Темір жолдардың көп бөлігі одақтастардың шабуылынан қираған еді және оларды жөндеуге көп күш-жігер қажет болды, сондықтан жүк көліктерінің паркі қажет болды. Көлік тапшылығын шешу үшін АҚШ-тың жаңадан келген үш жаяу әскер дивизиясы – 26-шы, 95-ші және 104-ші – жүк көліктерін алып, жабдық тасуға кірісті. АҚШ-тың 12-ші армия тобының алға жылжыған дивизиялары барлық ауыр артиллериясын және орта артиллериясының жартысын Сенаның батыс жағында қалдырып, басқа бөлімдерге жабдық тасымалдау үшін жүк көліктерін босатты. Америкалықтар төрт британдық жүк көлігі компаниясынан көлік алды. Тағы 1500 британдық жүк көлігінің қозғалтқыштарында ауыр ақаулар табылды және олар пайдасыз болды, бұл сол бағыттан көмек көрсетуді шектеді. «Қызыл доп» экспресі жүк көлігімен жеткізуді жеделдетуге бағытталған, бірақ ағымдағы жағдайға қарай сыйымдылығы жеткіліксіз болды. Оңтүстік Франциядан алға жылжыған 6-шы армия тобы Тулон мен Марсельден жабдықпен толық қамтамасыз етілді, себебі ол порттарды бұзылмаған күйде басып алды және жергілікті темір жол жүйесі аз зақымдалды. Бұл көз одақтастардың қажеттіліктерінің шамамен 25% -ын қамтамасыз етті. Осы кезде одақтастардың негізгі жабдықтау жолдары әлі де Нормандияға қарай созылып жатқан, бұл күрделі логистикалық қиындықтарды тудырды. Бұл мәселені шешудің жолы Антверпен портын ашу болды. Бұл маңызды порт 4 қыркүйекте 90% -ға басып алынған, бірақ Антверпенді басып алу жеткіліксіз болды, себебі 21-ші армия тобы Шелда сағасын тазартып, теңізге шығу мүмкіндігіне ие болмады. Сондықтан портты 29 қарашаға дейін Канаданың бірінші армиясының ұзақ науқанынан кейін ғана пайдалануға болады; бастапқыда саға нашар қорғалған еді, бірақ неміс 15-ші армиясына сонда бекініп алуға рұқсат берілді. Бұл аймақты қамтамасыз етудегі кешігу генерал Эйзенхауэрге таңылды, себебі 21-ші армия тобының қолбасшысы фельдмаршал Монтгомери Маркет-Гарден операциясын және француздық канал порттарын ашуды Шелда шайқасында Антверпен портына кіру жолдарын тазартудан жоғары қойды. Алайда, егер Шелда сағасы қыркүйек айының басында дереу қамтамасыз етілсе де, Антверпен порты сол айда жабдық дағдарысын шешпес еді, себебі немістер екі ай бұрын жақындау жолдарына миналар қойған еді және оларды толығымен тазартуға бір ай уақыт кетті.
Жұмыс күші
Неміс әскерлері Нормандияда және одан кейінгі қуып жете беру кезінде көптеген әскерін жоғалтты. Бұған қарсы тұру үшін шамамен 20 000 Люфтваффе қызметкері неміс армиясына қайта тағайындалды, жарақат алғандар қайтадан фронтқа жіберілді және жақсы дайындықтан өтпеген азаматтардан құрылған Фольксштурм бөлімдері құрылды. Ұлыбританияның әскери қызметке жарамды азаматтары бес жылдық соғыс және бүкіл әлем бойынша міндеттемелерден кейін шектеулі болды. Жаңадан келгендер шығынды жабуға жеткіліксіз болды, ал кейбір құрамалар басқаларын күшті ұстау үшін таратылды. Канадалықтар да адам күшінің жетіспеушілігіне тап болды, себебі олар Канададан немесе Канада суларынан тыс жерде қызмет етуге шақырылғандарды міндеттеуге құлшынбады. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылғы міндетті әскери қызмет дағдарысынан туындаған еді. Екінші дүниежүзілік соғыста ұқсас мәселелерді болдырмау үшін 1940 жылғы Ұлттық ресурстарды жұмылдыру заңы міндеттілерді шетелге жіберуге тыйым салды. Бірақ, заңның осы ережесі кейіннен алынып тасталды, нәтижесінде 1944 жылғы міндетті әскери қызмет дағдарысы туды. Американдықтардың шығындары енді тікелей АҚШ-тан жаңа сарбаздарды талап етті. Олар көбінесе тәжірибесіз болды және кампанияның соңғы кезеңіндегі қиын жағдайларға дайын емес еді. Сонымен қатар, АҚШ армиясының аз қауіпті бөлімдерінен жаяу әскерге жіберілген сарбаздардың нашар сапасы туралы шағымдар да болды. Бір кезде, Арденн операциясы жаяу әскерлерінің жетіспеушілігін көрсеткеннен кейін, армия қара нәсілді сарбаздарды жауынгерлік құрамаларда қолдануға қатысты шектеуді жеңілдетті. Қара еріктілер бұл кезеңде жақсы өнер көрсетті және әскери саясаттағы тұрақты өзгеріске ықпал етті.
Канал порттары
Канал порттары одақтас әскерлерін қамтамасыз ету үшін шұғыл түрде қажет болды. Брюссель азат етілген кезде 21-ші армия тобын жеткілікті түрде жабдықтау қиынға соқты. Шындығында, бір корпус – VIII корпус – жалпы қолдану үшін көлігін босату мақсатында активті қызметтен алынып қалды. Канаданың бірінші армиясына француз жағалауы бойымен шабуыл жасау кезінде порттарды азат ету міндеті жүктелді. Бұл порттар: Гавр, Дипп, Булонь, Кале, Дюнкерк (Франция) және Остенд (Бельгия) болды. Адольф Гитлер олардың стратегиялық маңыздылығын бағалады. Ол фюрердің бұйрығын шығарып, оларды қоршау үшін қажетті материалмен қамтамасыз ету және соңғы адамға дейін ұстап тұру керек "бекіністер" деп жариялады. Гитлердің бұйрығы келгенге дейін немістер Диппті эвакуациялады, нәтижесінде канадалықтар оны көп қиындықсыз және порттық құрылыстардың көп бөлігі зақымдалмаған күйде алды. Остенд фюрер бұйрығынан шығарылып, қорғалмады, бірақ бұзу жұмыстары оны пайдалануды кешіктірді. Қалған порттар әртүрлі деңгейде қорғалды, алайда оларды пайдалануға беру үшін көп жұмыс істеу қажет болды, Дюнкерк қаласынан басқа, ол одақтастардың шабуылынан кейін толықтай жабылды.
Базар бақшасы
Рейндік науқанның алғашқы операциясы – Маркет-Гарден Монтгомеридің басқаруымен жүргізілді. Оның мақсаты – Рейннің солтүстігіндегі Арнемде көпір басын алу болды, бұл Зигфрид желісін айналып өтуге мүмкіндік берер еді. Маркет-Гарден екі бөлек кезеңнен тұрды. «Базар» – тарихтағы ең ірі әуе десанттық операциясы болуға тиіс еді, онда американдық, британдық және поляк парашютистерінің үш жарым дивизиясы маңызды көпірлерді басып алып, немістердің оларды жарып тастауына жол бермеуге түсірілді. «Бағбандар» – британдық Екінші армияның көпірлер арқылы жүргізген жер шабуылы болды. Неміс күштерінің бұрынғы науқаннан әлі толыққан жоқ екені және екі операцияға да қарсылық күшті болмайды деп есептелді. Егер сәтті аяқталса, одақтастар Германияның негізгі қорғанысын айналып өтіп, Лондонға, Антверпенге және басқа да қалаларға V1 және V2 ракеталарын ұшырған неміс аймақтарын басып алатын еді. Генерал Эйзенхауэр Маркет-Гарден операциясын мақұлдады. 10 қыркүйекте ол 21-ші армия тобына жабдықтау бойынша басымдық берді және АҚШ-тың Бірінші армиясын Арденн тауларының солтүстігіне ауыстырып, неміс қорғаушыларын нысаналардан алысқа тарту үшін шектеулі шабуылдар жасауды тапсырды. Операция 17 қыркүйекте басталды. Алғашында жағдай жақсы болды. АҚШ-тың 101-ші және 82-ші әуе десанттық дивизиялары Эйндховен, Вегель және Нимгегендегі мақсаттарын басып алды. Алайда, 82-ші дивизия Нимгеген көпірлерін басып алуға сәттілікке жете алмады, оның орнына командирі Гросбик биіктігіне назар аударды. Арнем маңына түскен британдық 1-ші әуе десанттық дивизиясының қону аймақтары Арнем көпірінен қашық болды және тек өзеннің солтүстік жағында орналасқан еді. Британдық 1-ші әуе десанттық дивизиясы тірек құралдарын – джиптер мен ауыр танкіге қарсы зеңбіректерді – желкенді ұшақтар құлағанда жоғалтқанда қиындықтар туды. Сонымен қатар, аймақтағы неміс күштерінің күшін жеткіліксіз бағалаған. Жағдайды одан бетер нашарлатқан нәрсе – нашар ауа райы әуеден күштерді жеткізуге кедерілді және қайта жабдықтауды күрт азайтты. Арнемге қарай жылжыған күштерге неміс әскерлерінің қарсылығы өте тиімді болды, сонымен қатар одақтастардың соғыс жоспарының көшірмесі қолға түсті. Нәтижесінде, Маркет-Гарден операциясы сәтсіз аяқталды. Арнем көпірі ұсталмай қалды, ал британдық парашютистер 25 қыркүйекке дейін ауыр шығынға ұшырады – шамамен 77%. 82-ші дивизияның Нимгеген көпірлерін бірден басып алмауы британдық жер күштерінің Арнемдегі 1-ші әуе десанттық дивизиясын құтқаруын 36 сағатқа кешіктірді, өйткені Гвардиялық бронедивизиясы жоспардан бұрын Нимгегенге келгеніне қарамастан, көпірлерді басып алуға күштерін жұмсауға мәжбүр болды, орналасқан жерінен тікелей өтудің орнына. Одақтастар қазан айының басында неміс контршабуылын тойтарып, басып алған аймақты ұстап тұруға қол жеткізді.
Шелта шайқасы
Логистикалық жағдай қиындыққа толы болды, сондықтан Антверпен портын ашу енді басымдыққа айналды. 1944 жылдың 12 қыркүйегінде Канаданың бірінші армиясына Шельданы неміс күштерінен тазалау міндеті жүктелді. 1-ші армия II Канада корпусынан тұрды, оған поляк 1-ші бронетанкті дивизиясы, британдық 49-шы және 52-ші дивизиялары, сондай-ақ британдық I корпусы кірді. Бұл міндет төрт негізгі операцияны қамтыды: біріншісі – Антверпеннің солтүстігіндегі аймақты тазалау және Оңтүстік Бевеландқа қол жеткізуді қамтамасыз ету. Екіншісі – Леопольд каналының солтүстігіндегі Брескенс қалтасын тазалау (Operation Switchback операциясы). Үшіншісі – "Жандылық" операциясы – Оңтүстік Бевеландты басып алу. Соңғы кезең – күшті неміс бекінісіне айналған Вальхерен аралын басып алу. 1944 жылдың 21 қыркүйегінде шабуыл басталды. 4-ші Канада бронетанкті дивизиясы Голландияның Брескенс қаласының маңында Шельданың оңтүстік жағалауына қарай жылжыды. Олар Лиопольд және Деривация де ла Лис каналдарының екі қатарлы кедергісіне тап болған алғашқы одақтас әскерлері болды. Каналдар форсирленді және плацдарм құрылды, бірақ немістердің қарсы шабуылы оларды ауыр шығындарға ұшыратып, кері шегінуге мәжбүр етті. 1-ші поляк бронетанкті дивизиясы жағалауға қарай солтүстік-шығысқа жылжып, Тернеузенді басып алып, Шелданың оңтүстік жағалауын Антверпенге дейін тазартты. Алайда, одан әрі ілгерілеу үлкен шығындарға әкелетіні анық болды. 2-ші Канада жаяу әскер дивизиясы 2 қазан күні Антверпеннен солтүстікке қарай шабуылды бастады. Ауыр шығындар болды, соның ішінде 13 қазанда 5-ші Канада жаяу әскер бригадасының Black Watch батальоны дерлік толығымен жойылды. Бірақ 16 қазанда Вонсдрехт алынды, одан кейін немістерді кері шегінуге мәжбүрлеген ауыр артиллериялық оқ жауылымы жасалды. Бұл Оңтүстік Бевеланд пен Вальхерен аралын материктен бөліп, алғашқы операцияның мақсатына жетті. Монтгомери Шельда сағасын ашуды басты міндет деп белгілейтін директива шығарды. Шығыс жағынан британдық Екінші армия Голландияның Маас өзенінен оңтүстігін тазалау үшін батысқа қарай шабуыл жасады. Бұл Шелда аймағын қарсы шабуылдан қорғауға көмектесті. Operation Switchback операциясы аясында 3-ші Канада жаяу әскер дивизиясы екі бағыттан шабуыл жасады, 7-ші Канада жаяу әскер бригадасы Леопольд каналын форсирлеп, 9-шы Канада жаяу әскер бригадасы қалтаның жағалау жағынан десант шабуылын жүргізді. Немістердің қарсылығына қарамастан, 10-шы Канада жаяу әскер бригадасы Леопольд каналын форсирледі, ал 8-ші Канада жаяу әскер бригадасы оңтүстіске қарай жылжып, қалтаға жабдықтау жолын ашты. "Жандылық" операциясы – Шельда шайқасының үшінші ірі кезеңі – 24 қазанда басталды. 2-ші Канада жаяу әскер дивизиясы Оңтүстік Бевеландқа қарай шабуылды бастады, бірақ миналар, лай және жаудың күшті қорғанысы оны баяулатты. 52-ші британ дивизиясы немістердің Бевеланд каналының қорғаныс позицияларынан айналып өту үшін десант шабуылын жасады. Осылайша, бұл мықты қорғаныс айналып өтілді, ал 6-шы Канада жаяу әскер бригадасы шабуыл қайықтарымен тікелей шабуылға шықты. Инженерлер каналдың басты жолына көпір салды. Канал желісі бұзылғаннан кейін неміс қорғанысы күйреп, Оңтүстік Бевеланд тазартылды. Шельда шайқасының үшінші кезеңі аяқталды. Соңғы кезең, "Қоянды" операциясы – Батыс Шельданың сағасындағы қатты бекітілген Вальхерен аралына шабуыл. Аралдың бөгеттері 3, 7 және 11 қазанда RAF Бомбалау командасының шабуылдарымен бұзылды. Бұл аралдың орталық бөлігін су батып, неміс қорғаушыларын биік жерге көшіруге мәжбүр етті және су асты көліктерін пайдалануға мүмкіндік берді. 2-ші Канада жаяу әскер дивизиясының бөлімдері 31 қазанда тас жолға шабуыл жасады және ауыр күрес салдарынан қауіпті плацдарм құрды. Оларды британдық 52-ші дивизиясының батальоны алмастырды. Су шабуылдарымен бірге 52-ші полк алға жылжуын жалғастырды. Амфибиялық десанттар 1 қарашада британдық 155-ші жаяу әскер бригадасының бөлімдерімен Влиссингеннің оңтүстік-шығыс аймағындағы жағажайға қонды. Келесі бірнеше күнде олар неміс қорғаныстарына қарсы көшеде ауыр шайқас жүргізді. Сондай-ақ 1 қарашада британдық Корольдік теңіз флотының ауыр теңіз шабуылынан кейін 4-ші командос бригадасының әскерлері (негізінен бельгиялық және норвегиялық әскерлерден тұратын 10-шы одақтас командос бөлімдерімен), британдық 79-шы бронетанкті дивизияның арнайы бронетранспорт құралдарымен қолдау көрсетіліп, теңіз бөгетіндегі үзілістің екі жағына десант түсірілді. Ауыр шайқас болды. Кіші күш оңтүстік-шығысқа қарай Влиссингенге қарай жылжыды, ал басты күш солтүстікке қарай Вальхереннің солтүстік жартысын тазалау үшін канадалықтармен байланысу үшін жылжыды, олар аралдың шығыс бөлігінде плацдарм құрған. Неміс әскерлерінің қарсылығы қайтадан күшті болды және 7 қарашаға дейін шайқас жалғасты. Алайда, 8 қарашада Вальхереннің астанасы Мидделбургке су асты көліктері кіргеннен кейін шайқас аяқталды. Сонымен қатар, 20 қазанда "Қарға" операциясы басталды, ол Солтүстік Брабант провинциясынан неміс әскерін тазалауға бағытталған маңызды операция болды. Шельда шайқасымен бірге. Шабуыл кейбір қарсылықтан кейін аймақтың көп бөлігін азат етті; Тилбург, 's-Hertogenbosch, Виллемстад және Roosendaal қалалары британдық күштермен азат етілді. Берген-Оп-Зум канадалықтармен алынды, ал генерал Макзек басқаратын поляк 1-ші бронетанкті дивизиясы Бреда қаласын азат етті. Нәтижесінде, аймақты қорғаған неміс позициялары каналдар мен өзендер бойында бұзылды. Операция азаматтық құрбандылардың салыстырмалы түрде аз болуына байланысты да сәтті аяқталды. Сонымен қатар, 4-ші Канада бронетанкті дивизиясы Берген-оп-Зумнан шығысқа қарай Синт-Филипсландқа жылжыды, онда Zijpe портында бірнеше неміс кемелерін батырды. Антверпенге жол ашық болғандықтан, Шельда шайқасының төртінші кезеңі аяқталды; 28 қарашада бірінші конвой портқа кірді.
Солтүстік Франция мен Бельгия
АҚШ-тың бірінші армиясы тамыз айының соңы мен қыркүйек айының басында Францияның және Бельгияның солтүстігі арқылы қарқынды жылжумен өтті, оның басты мақсаты немістер сол жерде қорғаныс позицияларын орнатудан бұрын Рейнге жету болды. Монс қалтасы шайқасы кезінде одақтастар Бельгиядағы Монс маңында шамамен 70 000 неміс әскерін қоршап алды және шамамен 25 000 әскерді тұтқынға алды.
Аахен қаласы
АҚШ-тың бірінші армиясы Аахен қаласын басып алуға күш салды, себебі Зигфрид желісіне шабуыл жасау алдында осы қаламен мәселені шешу қажет еді. Алғашқы жоспар бойынша, одақтастар немістердің тиімді қолданған блицкриг тактикасын қайталауға тырысып, Аахен қаласын айналып өтіп, жауыңкерлерден бөліп тастау көзделіпті (қараңыз төмен). Алайда, Аахен Германия жерінде шабуылға алынған алғашқы қала болғандықтан, неміс халқы үшін зор тарихи және мәдени маңызға ие еді. Гитлер жеке түрде қаладағы гарнизонды күшейтіп, қаланы қорғап ұстауға бұйрық берді. Бұл одақтас командирлерін стратегияларын қайта қарастыруға мәжбүр етті. Стивен Э. Амброз сияқты кейбір тарихшылар Аахен қамалын қателік деп санайды. Бұл шайқас одақтастардың шығысқа қарай жылжуын тоқтатты және шамамен 5000 одақтас сарбаздың қаза болуына себеп болды. Көрініс бойынша, шайқас қатыгез қалалық шайқасқа ұласты, көшеден көшеге, үйден үйге соғыс жүргізілді, ал алға жылжып келе жатқан одақтас әскерлерінің барлық қолдағы ресурстары жұмсалды. Амброздың пікірінше, тиімді стратегия Аахендегі гарнизонды оқшаулап, Германияның ортасына қарай шығысқа қарай жылжу болар еді. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл неміс гарнизонының жабдықтау желілерін кесіп, оларды жауынгерлік күш ретінде әрекет етуден айырылар еді. Бұл оларды берілуге немесе жабдықтау желілерін қалпына келтіру үшін қаладан шығуға мәжбүр ететін. Егер соңғы жағдай орын алса, бейтарап жерде болған қақтығыс әскери және азаматтық құрбандардың санын азайтуы мүмкін еді.
Лорейн
Тамыз айының соңында АҚШ-тың Үшінші армиясында отын тапшылығы туды. Бұл жағдай одақтастардың Франция арқылы қарқынды жылжуынан және Антверпенді қамтамасыз етуге басымдық беру үшін логистикалық күштердің солтүстікке қарай ығысуынан болды. 1944 жылдың 1 қыркүйегіне дейін, қалған отынымен Үшінші армия Верден және Коммерсиде Мез өзеніндегі маңызды көпірлерді басып алуға қол жеткізді. Бірақ, бес күннен кейін, қиын жағдай Үшінші армияның тоқтауына себеп болды, бұл бұрын жеңілген неміс күштеріне қайта жиналуға және аймақтағы бекіністерін нығайтуға мүмкіндік берді. Одан кейін Үшінші армия Мажино желісінің бөлігі және Батыс Еуропадағы ең қорғалған қалалардың бірі – Метцке тап болды. Қаладан айналып өту мүмкін емес еді, себебі оның бірнеше бекіністерінде Мозель өткелдері мен аймақтағы басты жолдарға қаратылған қарулар орналасқан. Ол Үшінші армияның тылына неміс контршабуылын ұйымдастыру үшін де бекініс ретінде қолданылуы мүмкін еді. Мец шайқасында Үшінші армия жеңіске жеткенімен, ауыр шығынға ұшырады. Метцтен кейін Үшінші армия шығысқа қарай Саар өзеніне қарай жол тартты және жақын арада Зигфрид желісіне шабуыл бастады.
Хюртген орманы
Хюртген орманы американдық жаққа шабуыл жасауға мүмкін болатын орын ретінде қарастырылды, ал аймақтағы өзен бөгеттері одақтастардың өзен бойымен жылжуына қауіп төндірді, сондықтан 1944 жылдың 19 қыркүйегінде аймақты тазарту үшін шабуыл басталды. Неміс қорғанысы күткеннен де мықтырақ болды, ал жергілікті жер қорғануға өте қолайлы болды, бұл американдық әскерлердің саны мен сапасының артықшылықтарын басып тастады. Бірнеше аптаға созылуы күтілген шайқас 1945 жылдың ақпанына дейін жалғасты және барлық себептерден 33 000 адам шығынға ұшырады. Бұл шайқастың маңыздылығы күмәнді. Қазіргі заманғы тарихшылар оның нәтижесі болжамды шығындарға сай емес деп санайды, және әйтекел, американдық тактика немістердің қолына ойнады.
"Қарақ" операциясы
"Королева" операциясы – одақтастардың Зигфрид сызығындағы неміс күштеріне қарсы бірлескен әуе және жер күштері шабуылы, негізінен АҚШ-тың 9-шы және 1-ші армияларының күштерімен жүргізілді. Операцияның басты мақсаты – Роер өзеніне жетіп, одан бірнеше көпір басын құру, содан кейін Рейн өзеніне қарай Германияға ілгерілеу болды. Операцияның бір бөлігі Хуртген орманындағы шайқастарды да қамтыды. Шабуыл 16 қарашада батыс одақтастарының соғыстағы ең ауыр тактикалық әуе бомбалауларының бірімен басталды. Неміс күштері сандар жағынан артық болғанына қарамастан, одақтастардың ілгерілеуі өте баяу болды. Төрт апталық қарқынды шайқастан кейін одақтастар Роер өзеніне жетті, бірақ оның үстінен көпір басын орната алмады. Хуртген орманындағы шайқастар да тоқтап қалды. "Королева" операциясы кезіндегі қатал шайқастар одақтас әскерлеріне ауыр шығын келтірді, соңында немістер 16 желтоқсанда өздерінің қарсы шабуылы – "Вахт ам Рейн" операциясын бастады, ол Арденн шайқасына әкеп соқты.
Қысқы қарсы шабуылдар
Германиялықтар Нормандиядан одақтас әскерлерінің шығуынан кейін батыста үлкен қарсы шабуылға дайындалып жатты. "Вахт ам Рейн" ("Рейнге сақшылық") деп аталған жоспар Арден арқылы шабуыл жасап, солтүстікке Антверпенге қарай бұрылып, американдық және британдық әскерлерін бөліп тастауды көздеді. Шабуыл 16 желтоқсанда басталды, ол Арден шайқасы ретінде белгілі болды. Арденді қорғаған АҚШ-тың Бірінші армиясының әскерлері болды. Жаман ауа райы салдарынан, одақтас әуе күштерінен қорғаныс алғаннан кейін, одақтастар Арденнен оларды тазалау үшін қарсы шабуылға көшті. 1945 жылдың 25 қаңтарына қарай неміс әскері бастапқы орналасқан жерлеріне қайтарылды. Немістер 1945 жылдың 1 қаңтарында Эльзасқа екінші, кішігірім шабуыл (Нордвинд) жасады. Страсбургты қайта басып алуды мақсат ете отырып, олар 6-шы армия тобына бірнеше бағытта шабуылдады. Ардендегі жағдайға байланысты одақтас әскерлерінің шептері тым созылып кеткендіктен, Нордвинд шабуылын тоқтату және кері қайтару шамамен төрт аптаға созылған, қымбатқа түсетін операция болды. Одақтастардың қарсы шабуылдары фронттық шепті неміс шекарасына дейін қалпына келтіріп, Колмар қапшығын жойды.
Рейннің батысындағы Германия
Канаданың бірінші армиясының Ниймеген аймағынан алға жылжуы жоспарланған еді, бірақ ол 1945 жылдың 8 ақпанында басталды, алайда екі аптаға кешіктірілді, себебі немістер Роер өзенінің жоғарғы ағысындағы екі бөгетті (Рур бөгеті және Урфт бөгеті) жарып, Роер аңғарын су бастырды. Кішкентай өзеннің суға толуына екі апта уақыт кетті, сол кезде Гитлер Рундштедтқа Рейннің арғы жағындағы неміс күштерін қайтаруға рұқсат бермеді, өйткені бұл сөзсіз соғысты ғана кешіктіретінін айтты. Гитлер оған әскерлері тұрған жерде соғысуға бұйырды. Су деңгейі төмендегеннен кейін, АҚШ-тың 9-шы армиясы 23 ақпанда Роерден өтіп, басқа одақтас күштері де Рейннің батыс жағалауына жақындады. Рейннің батыс жағалауында қалған неміс дивизиялары қиылып, 280 000 сарбаз тұтқынға алынды. Неміс тарапының жақсы қарсыласуы қымбатқа түсті; олардың жалпы шығындары шамамен 400 000 адамды құрады. Одақтастар Рейннің төрт жерінен өтті. Бір өткел – АҚШ күштерінің Ремагендегі Людендорф көпірін жарылмастан алған мүмкіндігі болды; екіншісі – асығыс шабуыл; ал екі өткел жоспарланған еді: АҚШ-тың бірінші армиясы ыдырап бара жатқан неміс әскерлерін агрессивті түрде қуды да, 7 наурызда күтпеген жерден Рейн өзенінің арғы жағындағы Ремагендегі Людендорф көпірін басып алды. 9-шы бронеттандық дивизия көпір басын кеңейтіп, толыққанды өткел жасады. Брэдли генерал Джордж С. Паттонға – оның АҚШ-тың үшінші армиясы Пфальц арқылы соғысып жүрген еді – «Рейнді жылдамдап өтуге» бұйырды. Үшінші армия 22/23 наурыз түнде дәл осылай істеді, Майнцтің оңтүстігіндегі Оппенхаймда асығыс шабуылмен өзеннен өтті. Солтүстікте Рейн екі есе кең, ал американдықтар кесіп өткен жерге қарағанда су көлемі әлдеқайда көп. Монтгомери, 21-ші армия тобының командирі, оны жақсы дайындалған шабуылмен ғана қауіпсіз түрде кесіп өтуге болатынын шешті. «Plunder» операциясы аясында ол 23/24 наурыз түнде Рейнді Реес пен Веселде кесіп өтті, соның ішінде тарихтағы ең ірі әуе десанты операциясы – «Varsity» операциясы да осыған кірді. Одақтас 6-шы армия тобының аймағында АҚШ-тың 7-ші армиясы 26 наурызда Мангейм мен Вормс арасындағы Рейннің арғы жағына шабуыл жасады. Тағы бір кішкентай масштабтағы өткелді кейінірек Шпейерде француздың бірінші армиясы жасады. Рейннің арғы жағына өткеннен кейін одақтастар Германияның ішкі аймақтарына тез кіріп кетті. Германияның 7 мамырда капитуляциялауымен Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс көп ұзамай аяқталды.
The U. S. First Army aggressively pursued the disintegrating German troops, and on 7 March they unexpectedly captured the Ludendorff Bridge across the Rhine River at Remagen. The 9th Armored Division quickly expanded the bridgehead into a full scale crossing. Bradley told General George S. Patton—whose U. S. Third Army had been fighting through the Palatinate—to "take the Rhine on the run". The Third Army did just that on the night of 22/23 March, crossing the river with a hasty assault south of Mainz at Oppenheim. In the north, the Rhine is twice as wide, with a far higher volume of water than where the Americans crossed. Montgomery, commander of the 21st Army Group, decided it could be crossed safely only with a carefully prepared attack. In Operation Plunder he crossed the Rhine at Rees and Wesel on the night of 23/24 March, including the largest single drop airborne operation in history, Operation Varsity. In the Allied 6th Army Group area, the U. S. Seventh Army assaulted across the Rhine in the area between Mannheim and Worms on 26 March. A fifth crossing on a smaller scale was later achieved by the French First Army at Speyer. After crossing the Rhine, the Allies rapidly advanced into Germany's heartland. The end of World War II in Europe followed soon after with the surrender of Germany on May 7.