Кіріспе

1950 жылғы Польша мен Шығыс Германия арасындағы шарт

Згожелец шарты (Толық атауы: Орнатылған және қолданыстағы польша-неміс мемлекеттік шекарасын белгілеу туралы келісім, сондай-ақ Гёрлиц шарты және Згожелец шарты ретінде белгілі) Польша Республикасы мен Шығыс Германия (ГДР) арасында 1950 жылдың 6 шілдесінде Польшаның Згожелец қаласында қол қойылды.

Қол қою

Келісімге ГДР (Шығыс Германия) уақытша үкіметінің премьер-министрі Отто Гротеволь мен Польша премьер-министрі Йозеф Циранкевич қол қойды. Ол 1945 жылғы Потсдам келісімімен белгіленген Одер-Найссе сызығын екі мемлекет арасындағы шекара ретінде мойындады. Шарттар "белгіленген және қолданыстағы шекараға" сілтеме жасады, Балтық теңізінен батысқа қарай Свиноуйщеден бастап, бірақ Шчецин қаласын атамай, Одер және Луасатия Нейсе өзендері бойымен Чехословакия шекарасына дейін созылды. Осылайша, Шығыс Германия үкіметі Костшин-над-Одра/Кюстрин-Китц, Слубице/Франкфурт (Одер), Губин/Губен және Згожелец/Гёрлиц қалаларының бөлінуін де қабылдады. Бұл шекара сызығы Польшаға 1937 жылғы шекаралар бойынша Германияның соғысқа дейінгі аумағының төрттен бір бөлігін берді, оның неміс тілді халқы соғыстың соңғы кезеңдерінде қашып кетті немесе Германияның жеңілісінен кейін Потсдам келісіміне сәйкес жер аударылды.

Халықаралық реакция және әсері

Шарт декларация түрінде жасалды және бастапқыда Батыс Германия өзінің эксклюзивті мандатын талап етіп, НАТО-ға мүше мемлекеттер оны заңды халықаралық шарт ретінде мойындамады. Төрт жылдан кейін Кеңес Одағы Шығыс Германияға тәуелсіздік берген кезде, Кеңес Одағы Шығыс Германияға қатысты құқықтарды сақтап қалды (Бонн-Париж конвенциялары бойынша Батыс Одақтастардың Батыс Германияға қатысты сақтап қалған құқықтары сияқты) Германиямен соңғы бейбіт келісімге қол қойылғанға дейін – 1990 жылғы Германия мәселесі бойынша соңғы шешім шарты. Сондықтан, шарт Польша мен Шығыс Германия үшін міндетті болғанымен, ондаған жылдар бойы халықаралық қауымдастықтың көптеген батыс мүшелері оны солай қарастырмады. Батыс Германия үкіметі Одер-Найс сызығынан шығысқа қарайғы аумақтардың мәртебесі "поляк және совет әкімшілігінде" екенін 1970 жылы канцлер Вилли Брандт Варшава шартына қол қойғанға дейін жалғастырды, бұл шекараны де-факто мойындау және Батыс Германияның Згорзелец шартын оған қатысушы мемлекеттер үшін міндетті халықаралық келісім ретінде қабылдағанын растады. Згорзелец шартының күші 1973 жылы Шығыс және Батыс Германия арасындағы Негізгі шарт бойынша Федералды Конституциялық соттың шешімімен нақты расталды. Біріккен Германия 1990 жылғы Германия-Польша шекара шартында Одер-Найс шекарасын ресми түрде қабылдады.

Қол қою орны

Келісімге қол қойылған қоғамдық орталық – Згорзелецтің маңызды көрікті жерлерінің бірі. Көпірлі шекара өтпелі жанындағы саябақта орналасқан бұл ғимарат, әдеттегі Вильгельмин стилінде салынған. Бұл ғимарат бастапқыда Жоғарғы Лузация ескереу залы ретінде ашылған, ал 1975 жылдан бері Згорзелец қалалық мәдениет үйі ретінде танымал.