Кіріспе
Ағылшын халықаралық шахматшысы, жазушы, автор және насильші Леонард Уильям Барден (20 тамыз 1929 жылы Лондонның Кройдон қаласында туған) – ағылшын шахмат шебері, жазушы, хабаршы, журналист, ұйымдастырушы және насильші. Ол қоқыс жинаушының ұлы, Оңтүстік Кройдондағы Уитгифт мектебінде және Оксфордтағы Баллиол колледжінде білім алған, онда қазіргі заман тарихын оқыған. Барден шахмат ойнауды 13 жасында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс авиациясының шабуылынан мектеп бомбобезігінде үйренген. Бірнеше жылдың ішінде ол елдегі жетекші жасөспірімдердің біріне айналды. Барден Англия құрама командасы сапында төрт шахмат Олимпиадасына қатысқан. Ол 1970 жылдардан бастап ағылшын шахматының дамуына зор үлес қосты. Барден түрлі газеттерде шахмат туралы мақалалар жазады. Оның Лондонның "Evening Standard" газетіндегі бағанасы – әлемдегі бір автордың үздіксіз жарияланып келе жатқан ең ұзақ шахмат бағанасы.
Leonard William Barden (born 20 August 1929, in Croydon, London) is an English chess master, writer, broadcaster, journalist, organizer and promoter. The son of a dustman, he was educated at Whitgift School, South Croydon, and Balliol College, Oxford, where he read modern history. Barden learned to play chess at age 13 while in a school shelter during a World War II German air raid. Within a few years he became one of the country's leading juniors. Barden represented England in four Chess Olympiads. He played a major role in the rise of English chess from the 1970s. Barden is a chess columnist for various newspapers. His column in London's Evening Standard is the world's longest running daily chess column by the same author.
Ерте өмір
Барден 1929 жылғы 20 тамызда дүниеге келген. Оның әкесі Ұлы депрессия кезінде банкрот болған кәсіп иесі болған, соңынан қоқыс жинаушы болып жұмыс істеген. Леонард 1946 жылы жекеменшік мектепке айналғанға дейін Уиттгифт гимназиясында оқыған.
Жас оқушылардың нәтижелері
1946 жылы Барден британдық жасөспірімдер пошта арқылы жүргізілетін шахмат чемпионатында жеңіске жетті және Лондондық ұлдар чемпионатында бірінші орынды бөлісті.
Ұлыбритания нәтижелері
Барден 1951–52 жылдары Гастингсте төртінші орын алды. 1958 жылғы британдық шахмат чемпионатында Барден қайтадан бірінші орын үшін күресті, бірақ тай-брейкте Пенроузға 1½–3½ есебімен жеңілді.
Шахмат олимпиадалары
Барден 1952 жылы Хельсинкиде (төртінші тақтада ойнап, 2 жеңіс, 5 тең түсу және 4 жеңіліс нәтижесін көрсетті), 1954 жылы Амстердамда (бірінші резервте ойнап, 1 жеңіс, 2 тең түсу және 4 жеңіліс нәтижесін көрсетті), 1960 жылы Лейпцигте (бірінші резерв; 4 жеңіс, 4 тең түсу, 2 жеңіліс) және 1962 жылы Варнада (бірінші резерв; 7 жеңіс, 2 тең түсу, 3 жеңіліс) Англия құрамасынан шахмат Олимпиадаларында өнер көрсетті. Соңғысы оның ең сәтті өнері болды.
Морфилік сан
Барденнің Морфи саны 3, оған жететін 6 түрлі жол бар. Ол 1948–1949 жылдары Гастингсте өткен «Премьер-резервтер» турнирінде Жак Миесеспен тең түсті. Миесес 1895 жылы Гастингсте өткен турнирдің соңғы турында Генри Бердпен тең түсті, ал Берд 1858 және 1859 жылдары Пол Морфимен бірнеше партия ойнады. Миесес 1889 жылы Бреслауда Луи Паульсенді жеңді. Морфи мен Паульсен 1857 жылы бір-бірімен кем дегенде 11 партия ойнады. Барден Джеймс Мортимердің төрт қарсыласымен де ойнады: Эдвард Сержант, Савиелли Тартаковер, сэр Джордж Томас және Евгений Зноско-Боровский. Мортимердің 1850-ші және 1860-шы жылдары Парижде Морфимен көптеген партиялар ойнағаны мәлім.
Шахматтық ұйымдастыру, хабар тарату, жазу
1964 жылы Барден бәсекелестік шахматтан бас тартып, шахматты ұйымдастыру, хабар тарату және ойын туралы жазуға көбірек уақыт арнады. Ол көп жылдар бойы Британдық шахмат федерациясының Гран-присін басқарды және оның алғашқы демеушісі – Cutty Sark вискиін тапты. 1958 жылдан 1963 жылға дейін ол BBC-дің Network Three радиосындағы апталық шахмат бағдарламасына тұрақты қатысушы болды. Оның ең әйгілі еңбегі – 1960 жылы жазылып, 1961 жылы эфирге шыққан кеңес ойыны, онда ол Бобби Фишермен бірге ағылшын шеберлері Джонатан Пенроуз бен Питер Кларкқа қарсы ойнады. Бұл Фишердің мансабындағы жалғыз жазылған кеңес ойыны еді. Сегіз сағатқа созылған, аяқталмаған ойынды бұрынғы әлем чемпионы Макс Эуэ тең деп жариялады. Барден 1972 жылғы әлем чемпионатының барлық ойындарына BBC телеарнасында түсіндірме берді. 1973 жылдан 1978 жылға дейін ол BBC2 телеарнасының жыл сайынғы «Мастер ойын» бағдарламасын бірге жүргізді.
Шахмат бағаналары
2023 жылдың сәуіріне қарай, Барденнің апталық бағаны The Guardian газетінде 67 жыл, ал The Financial Times газетінде 48 жылдан бері жарияланып келеді. Барденнің әдеттегі бағандары тек оқылатын турнир есебін ғана емес, сонымен қатар шахмат ойынын насихаттауға бағытталған. Оның London Evening Standard газетіндегі бағаны 1956 жылдың маусым айында жарық көрді және 2020 жылдың 31 қаңтарына дейін күнделікті, алдымен қағазда, кейін онлайн форматта жарияланды. Бұл бір автордың жазған ең ұзақ мерзімді күнделікті шахмат бағаны болып табылады. Бұрынғы рекордты Джордж Кольтановски San Francisco Chronicle газетінде 51 жыл, 9 ай және 18 күнге, оның ішінде өлімінен кейін жарияланған мақалаларды қоса, орнатқан. Барденнің бағаны 63 жыл, 7 ай және 27 күн бойы жарық көрді, бұл Гиннес рекордтарының Гонконгтық Лам Шан Мук үшін тіркеген 45 жыл мен 240 күндік (2019 жылдың 28 ақпанына дейін) әлемдік рекордын асып түседі.
"Англияның шахмат жарылысында" рөлі
Барденнің ең маңызды жетістігі – 1970 және 1980 жылдары ағылшын шахматының Олимпиада күміс жүлдегерлеріне дейін жылдам дамуына қосқан үлесі болды. Оның қатысуы 1971 жылы басталды, ол Тони Майлз бен Майкл Стиннің екеуі де 1973 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатына үміткер екенін байқады, бірақ елдің екі өкілі болуы үшін жарыстың өзінде өткізу қажет еді. Барден қаржыгер Джим Слейтерді білді, ол Тессидте жарысқа демеушілік етуді ұсынды. Онда Майлз және Стин күміс және қола медальдарды жеңіп алды, ал Майлз 1974 жылы жарыс жылдық форматқа ауысқанда жеңіске жетті. Слейтер Барденнің ең жақсы бес жасөспірімге Боб Уэйдтің жеке жаттықтыруын қаржыландыру туралы ұсынысына да келісті. Олардың барлығы гроссмейстер атанды. 1972 жылы Слейтер Боби Фишер мен Борис Спасский арасындағы әлем чемпионатының матчын жүлде қорын екі есе көбейту арқылы құлдыраудан сақтап қалғаннан кейін, алғашқы ағылшын гроссмейстеріне (ол Майлз болды) 5000 фунт стерлинг, ал келесі төрт ойыншыға 2000 фунт стерлинг ұсынды. Барден егжей-тегжейлі шарттарды жасады және Слейтер сыйлықтарды жариялаған Хастингстегі сөйлеуін жазды. Жетістіктен шабыттанған Барден мен Слейтер талантты жастарды дамыту бойынша кең ауқымды бағдарламаға келісті. Бағдарламаның мақсаты – әлемдегі жетекші шахмат державасы Совет Одағымен бәсекелесе алатын ұрпақты тәрбиелеу болды. Барден апта соңында жасөспірімдерге арналған шақыру турнирлерін ұйымдастырды, онда ең жақсы үміткерлер турнир ойнап, ойын арасында шеберлерден жаттықтыру алды. Олар сондай-ақ жыл сайынғы Evening Standard ашық турнирінде және гроссмейстерлердің бір мезгілдегі көрсетілімдері арқылы шеберлікпен танысты. Бұл модель 1930 жылдары КСРО-ның бағдарламасына ұқсас болды, онда болашақ шеберлер 1935 және 1936 жылдардағы Мәскеу турнирлерінде әлемдік деңгейдегі шеберлер Хосе Рауль Капабланка мен Сало Флорға қарсы көрсетілімдерде жақсы нәтижелер көрсетті. 1970 жылдары өте аз жасөспірімдердің халықаралық рейтингтері болды, сондықтан Барден 18 жастан 10 жасқа дейінгі әр жас тобы үшін өзінің әлемдік рейтингтер тізімін жасады, сандарды ай сайын немесе апта сайын жаңартып, нәтижелерді шақыру турнирлерінде жариялады. Барден кеңестік шахмат әдебиетін көп оқыды және 1974 жылы 11 жасар Гари Каспаровтың болашақ әлем чемпионы бола алатынын шешті. Оның 1975 жылғы 24 ақпандағы "Гардиан" газетіндегі "1990 жылғы әлем чемпионы" деген тақырыптағы мақаласы осы болжамды нақтылады. Бұл 1985 жылы чемпион атанған Каспаровтың болжамын бес жылға озып кеткен болашақ чемпионға жасалған алғашқы болжам болды. 1975 жылдың жазында Барден 9 жастағы Найджел Шорттың да әлем чемпионы атануға мүмкіндігі бар деп сенді. Шорт үшін бір мезгілдегі бағдарлама күшейтілді, ол келесі бірнеше жылда үш әлем чемпионымен және бірнеше басқа гроссмейстерлермен ойнады. Барден өзінің мақалаларын өзінің кіші шәкірттерін, кейбіреулері "Барденнің қыздары" деп атағандарын насихаттау үшін де пайдаланды. Шорт 1976 жылы Evening Standard турнирінде әлемдегі екінші ең мықты ойыншы Виктор Корчнойды жеңген кезде, нәтиже сол күні ITN жаңалықтарында жарияланды. Жарнаманың мақсаты – демеушілікті тарту болды және 1976 жылдың жазында Барден Lloyds Bank-тен қолдау алды. Банктің төрағасы сэр Джереми Морс – белгілі шахматшы, ал оның демеушілік менеджері Пэт Боуман банкке кеңестік шахмат билігіне қарсы күресті қаржыландыру идеясы ұнады. Lloyds Bank-тың алғашқы іс-шарасы пилоттық, Лондон мен Нью-Йорк арасындағы телекс матчы болды, онда американдық капитан Барденнің 11 тақтаға қосымша қосымша қосу ұсынысына келісті, оның бірінде Шорт (Манчестер маңында тұратын) болашақ АҚШ чемпионы Джоэл Бенджаминді жеңді. Сол кезде көптеген жасөспірімдер шеберлік деңгейін арттырды, бірақ ресми FIDE халықаралық рейтингтері мен атақтары болмады. 1977 жылы Лондонда Lloyds Bank Masters турнирі басталды, ол АҚШ-тың Лон Пайн қаласында өткен табысты турнирінің үлгісі болды, онда АҚШ-тың ең жақсы жас спортшылары гроссмейстерлермен жарысты. Бұл аңызға айналған ашық турнир 1994 жылға дейін жалғасты (18-ші рет, жеңімпазы Александр Морозевич). Барден сондай-ақ Лондонда лорд Джон кубогының барлық ойын-сауық турнирін ұйымдастырды, онда үш жас және болашақ ағылшын шеберлері Джон Нанн, Майкл Стин және Джонатан Местел Властимил Хорт, Lloyds Bank ашық турнирінің бірінші жеңімпазы және лорд Джон кубогының бірлескен жүлдегері Мигель Квинтерос, Эухенио Торре немесе аңыз...
Шахмат күшінің мәні
Chessmetrics мәліметтері бойынша Барденнің ең жақсы жеке өнері 1957–58 жылдары Гастингсте өткен турнирде тіркелді, онда ол Пауль Керес, Светозар Глигорич және Мирослав Филиптиң артынан төртінші орынды иеленді, 5/9 ұпай (56%) жинады. Шахматтағы ең жақсы кезеңінде ол Халықаралық шебер деңгейіне жеткен немесе оған жақын болған, бірақ FIDE, Әлемдік шахмат федерациясынан бұл атақты ресми түрде алған емес. Chessmetrics Барденге 1958 жылғы қаңтарда 2497 ең жоғары ретроспективті рейтинг берді, ол әлем бойынша 187-орында тұрды. FIDE 1970 жылға дейін халықаралық рейтинг жүйесін енгізбеді, ол кезде Барден жарысқа қатысуын дерлік тоқтатқан болатын. Дегенмен, Chessmetrics дерекқорында Барденнің маңызды нәтижелерінің бірнешеуі жоқ.