1988 жылғы Канаданың төтенше жағдайлар заңы

Кіріспе

1988 жылғы Канаданың төтенше жағдайлар туралы заңы

Төтенше жағдайлар туралы заң – Канада Парламентінің 1988 жылы қабылдаған заңы, ол Канада Үкіметіне халықтың әл-ауқаты, қоғамдық тәртіп, халықаралық төтенше жағдайлар және соғыс төтенше жағдайларына жауап беру үшін ерекше уақытша шаралар қабылдауға уәкілеттік береді. Бұл заң 1914 жылы қабылданған Соғыс шаралары туралы заңның орнын басады. Ол кез келген үкіметтік әрекеттің Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасына және Канаданың Құқықтар туралы билліне бағынышты екенін күшіне енгізеді. Төтенше жағдайлар туралы заңға сәйкес, Канада Министрлер кабинеті, егер ағымдағы заңмен шешілмейтін және провинцияның күшіне жетпейтін немесе Канаданың егемендігіне қауіп төндіретін шұғыл және өте маңызды жағдай туғанда, ұлттық төтенше жағдай жариялай алады. Ұлттық төтенше жағдай жарияламас бұрын, федералды кабинет провинциялық кабинеттермен консультация жүргізуі тиіс. Егер қоғамдық әл-ауқатқа немесе қоғамдық тәртіпке қатысты төтенше жағдайдың салдары бір провинциямен ғана шектелсе немесе негізінен бір провинцияда орын алса, провинциялық кабинет жағдайды шешуге провинцияның мүмкіндігі жетпейтінін көрсетпесе, Төтенше жағдайлар туралы заң қолданылмайды. Төтенше жағдай жарияланғаннан кейін, оны Канаданың Өкілдер палатасы мен Сенаты бекітуі керек. Төтенше жағдайлар туралы заң 1988 жылы қабылданғаннан бері 2022 жылы Канададағы конвойлық наразылыққа жауап ретінде бір рет қана қолданылды.

Ылғал және реформа ұсыныстары

Соғыс шаралары заңының реформасына түрткіс 1970 жылдың қазанында Квебек Азат ету майданының (FLQ) мүшелері Пьер Лапортты (облыстық еңбек министрі) және британдық дипломат Джеймс Кросты ұрлап кеткен кезде болды. Бұл оқиғалар, Қазан дағдарысы деп аталатын, премьер-министр Пьер Трюдоның бейбіт уақытта Соғыс шаралары заңын алғаш рет қолдануына әкелді. Қазан дағдарысы кезінде Парламентте азаматтық құқықтардың болуы мүмкін бұзылулары және Министрлер кабинетінен Парламентке ақпарат ағынының тиімсіздігі туралы алаңдаушылықтар көтерілді. Трюдо Қазан дағдарысы кезінде реформа талаптарына жауап ретінде 1970 жылдың 3 қарашасы мен 1971 жылдың 11 қаңтарында Парламент жаңа төтенше жағдай заңнамасын қарастыратынын мәлімдеді; алайда Трюдо билікте болған кезде жаңа төтенше жағдай заңнамасы енгізілген жоқ. 1971 және 1977 жылдары Парламент жаңа төтенше жағдай заңнамасын талқылау үшін Сенат пен Өкілдер палатасынан құрылған бірлескен комиссия құруды қарастырды; алайда, мұндай комиссияның мандатына үкіметтің Қазан дағдарысында Соғыс шаралары заңын қолдануын бағалау кірмейтіні туралы келісімге қол жеткізілмеді. Қазан дағдарысы кезінде Корольдік Канада атты полициясының (RCMP) әрекеттері туралы жаңа мәліметтер пайда болғаннан кейін 1977 жылы RCMP-нің белгілі бір әрекеттерін зерттеу үшін Корольдік комиссия (Макдональд комиссиясы) құрылды. Макдональд комиссиясының 1981 жылғы соңғы есебінде Канаданың төтенше жағдайларға қатысты өкілеттіктеріне бірнеше өзгерістер енгізілді. Макдональд комиссиясы Соғыс шаралары заңына соғыс, басқыншылық немесе көтеріліс кезінде қажетті өкілеттіктерге баса назар аудару үшін түзетулер енгізуді ұсынды, ал басқа төтенше жағдайлар арнайы заңнамамен қарастырылуы керек. Комиссия сондай-ақ төтенше жағдайлар кезінде Парламенттің рөлін күшейтуді, Парламент төтенше жағдайды растауы, төтенше жағдайды жаңартуы және егер Парламент отырыста болмаса, он жеті күн ішінде осындай мәлімдеме жасау үшін шақырылуын ұсынды. Комиссия сонымен қатар үкімет төтенше жағдай жариялау үшін қолданатын ақпаратты Парламентке жария етуді, ал құпия немесе жасырын материалдарды тиісті комиссияға немесе Парламенттің жабық отырысында (жеке сессия) ұсынуды талап етті. Макдональд комиссиясы сондай-ақ: құқықтары бұзылған адамдардың шағымдарын тыңдау үшін жаңа сот құруға өкілеттік беруді; Соғыс шаралары заңының мәлімдеме кезінде Канаданың Құқықтар туралы биллінің қай элементтеріне қарамастан болатынын нақты көрсетуді; және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімнің 4-бабындағы құқықтарды ешқашан жоюға болмайтынын ұсынды. Макдональд комиссиясының есебі 1981 жылы аяқталып, жарияланғанына қарамастан, ол Парламентте ұсынылмады және толыққанды талқыланбады. 1976 жылы Квебекте егемендікке ұмтылатын Квебек партиясы сайланғаннан кейін Канада үкіметі құрған Канадалық бірлік жөніндегі жұмыс тобы да Соғыс шаралары заңын реформалауды, оның ішінде қолданудың негіздемесін, парламенттік бақылауды күшейтуді, провинциялық өкілеттіктерді және жеке бостандықтарды қорғауды қамтамасыз етуді талап етті. Қазан дағдарысынан кейін Соғыс шаралары заңын реформалауға қатысты шақырулар мен ұсыныстарға қарамастан, 1988 жылы Парламент Төтенше жағдайлар заңын қабылдағанға дейін ешқандай өзгеріс болған жоқ. Брайан Малрони басшылығымен Прогрессивті консервативтік партия 1984 жылғы Канада Федералды сайлауында Джон Тернер басшылығындағы Либералды үкіметті жеңді, ал 1987 жылы Малрони үкіметі Канаданың қорғаныс саясатын реформалау туралы ақ қағаз жариялады. Ол жан-жақты төтенше жағдай заңнамасын құруды талап етті, ал үкімет төтенше жағдайлар мен қорғаныс тақырыптары бойынша бірқатар зерттеулер тапсырды. Зерттеулер төтенше жағдайларды реттеуге арналған төрт нұсқаны қарастырды және төтенше жағдайлардың төрт ерекше түрін, олардың ерекше өкілеттіктері, рәсімдері мен кепілдіктері бар бірыңғай заңмен қамтамасыз етуді ұсынды.

The impetus for reform of the War Measures Act came in October 1970 when members of the Front de libération du Québec (FLQ) kidnapped Pierre Laporte (the provincial labour minister) and British diplomat James Cross. These events, called the October Crisis, resulted in Prime Minister Pierre Trudeau invoking the War Measures Act for the first time during peacetime. During the October Crisis, concerns were raised in Parliament about instances of possible abuse of civil rights, and ineffective flow of information from Cabinet to Parliament. Trudeau responded to the calls for reform during the October Crisis, stating on November 3, 1970, and January 11, 1971, that Parliament would consider creating new emergency legislation; however, new emergency legislation was not introduced while Trudeau was in office. Parliament considered forming a joint committee of the Senate and House of Commons to deliberate new emergency legislation in 1971 and 1977; however, both efforts were unsuccessful as agreement could not be reached on whether the mandate of such a committee would include an evaluation of the government's use of the War Measures Act in the October Crisis. As new information came to light on the activities of the Royal Canadian Mounted Police's (RCMP) actions during the October Crisis, the Royal Commission of Inquiry into Certain Activities of the RCMP (McDonald Commission) was formed in 1977. Among the McDonald Commission's recommendations in its 1981 final report were several changes to Canada's emergency powers. The McDonald Commission recommended the War Measures Act be amended to focus on powers necessary during times of war, invasion or insurrection, while other emergencies would be dealt with by ad hoc legislation. The commission also recommended that the role of Parliament be increased during emergencies, including the requirement that Parliament confirm the state of emergency, renew the state of emergency, and, if not sitting, that it be summoned within seven days to make such a declaration. The commission further called for the information used by the government to declare an emergency be presented to Parliament publicly, with sensitive or classified materials being provided to an appropriate committee or during an in camera session of Parliament (private session). The McDonald Commission also called for: the power to create a new court to hear complaints from individuals whose rights had been infringed; the War Measures Act to state which elements of Canada's Bill of Rights would be notwithstanding during a declaration; and that Article 4 rights under the International Covenant on Civil and Political Rights never to be overridden. Despite the McDonald Commission report being completed and released publicly in 1981, it was never tabled in Parliament or fully debated. The Task Force on Canadian Unity, established by the Government of Canada after the sovereigntist Parti Québécois was elected in Quebec in 1976 also called for reform of the War Measures Act, including a declaration of use providing the rationale, greater parliamentary oversight, safeguards for provincial powers, and safeguards for individual liberties. Despite the calls and proposals for reform of the War Measures Act following the October Crisis, there was no change until the Emergencies Act was passed by Parliament in 1988. The Progressive Conservative Party under Brian Mulroney defeated the Liberal government under John Turner in the 1984 Canadian federal election, and in 1987 the Mulroney government released a white paper on reforming Canada's defence policy. It called for the creation of comprehensive emergency legislation, and the government commissioned a series of studies on emergency and defence topics. The studies considered four options for emergency legislation and recommended that a single comprehensive law be provided with four unique types of emergencies with unique powers, procedures and safeguards.

Заңнамалық тарихы

Төтенше жағдайлар туралы заңды Ұлттық қорғаныс министрі Перрин Битти 33-ші Канада Парламентінің екінші сессиясында C-77 заң жобасы ретінде ұсынды. Оның бірінші оқылымы 1987 жылдың 26 маусымында, екінші оқылымы 1987 жылдың 2 қарашасында өтті. Заң жобасы 1988 жылдың 21 шілдесінде корольдік бекітілуге ие болды, бұл Соғыс шаралары туралы заңның орнын басты. Парламент оны Соғыс шаралары туралы заңға қарағанда азаматтық құқықтарды жақсырақ қорғау және билікті теріс пайдалану мүмкіндігін азайту мақсатында жасады. C-77 заң жобасына екінші және үшінші оқылымдар арасында бірнеше түзетулер енгізілді. "Ұлттық төтенше жағдай" анықтамасы және заң жобасын қолдануға болатын жағдайлар кеңінен қолданылуын шектеу үшін тар шеңберде қарастырылды. Екінші оқылымда қабылданған анықтама алынып тасталды, ол "Канаданың тұтас амандығына қауіп төндіретін немесе провинцияның онымен күресу мүмкіндігінен немесе құзыретінен асып түсетін ауқымдағы және сипаттағы уақытша, шұғыл және өте қиын жағдай" деп сипатталған еді. Оның орнына екі шарт ұсынылды: біріншісі, "канадтардың өміріне, денсаулығына немесе қауіпсіздігіне қауіп төндіретін және провинцияның онымен күресу мүмкіндігінен немесе құзыретінен асып түсетін ауқымдағы және сипаттағы" жағдай, екіншісі – Канаданың егемендігіне қауіп төндіретін жағдай. Бұл өзгерістің себебі, көптеген төтенше жағдайлар "шұғыл", "қиын" немесе "уақытша" болатыны, бірақ Төтенше жағдайлар туралы заңды қолдану үшін олардың ауырлығы жеткіліксіз деген түсінік болды. Екінші оқылымнан кейін енгізілген тағы бір түзету үкіметтің төтенше жағдай жарияланған кездегі шешімдерін соттардың қабылданған шаралардың дұрыстығын бағалау негізінде қайта қарауға мүмкіндік берді.

Қаулылар

Төтенше жағдайлар туралы заңға сәйкес, Кеңестегі Губернатор (яғни, федералды кабинет) төтенше жағдай бар деп жариялай алады. Төтенше жағдай «ұлттық төтенше жағдай» болуы керек, яғни «уақытша сипаттағы жедел және күрделі жағдай», ол (а) канадалықтардың өміріне, денсаулығына немесе қауіпсіздігіне қауіпті қауіп төндіретін және провинцияның оны шешу мүмкіндігінен немесе өкілеттігінен асып түсетін сипаттағы немесе көлемдегі, немесе (б) Канада үкіметінің Канаданың егемендігін, қауіпсіздігін және аумақтық тұтастығын сақтау қабілетіне қауіп төндіретін және оны Канаданың басқа заңдарымен тиімді шешуге болмайтын жағдай. Төтенше жағдайлар туралы заң төрт түрлі төтенше жағдайды қарастырады: халықтың әл-ауқаты төтенше жағдайы, қоғамдық тәртіп төтенше жағдайы, халықаралық төтенше жағдай және соғыс төтенше жағдайы. Ол әр түрге жауап беру үшін «нақты жіктелінген ережелер жиынтығын» пайдаланады. Төтенше жағдайдың төрт санаты әртүрлі жағдайларда іске қосылады және әр санат бойынша төтенше жағдай жариялау үкіметке жеке өкілеттіктер береді. Кабинет төтенше жағдай жариялағаннан кейін, кеңесте бұйрықтар шығара алады немесе жарияланған декларацияға сәйкес ережелерді бекіте алады. Төтенше жағдайлар туралы заңға сәйкес, Кабинет жариялаған төтенше жағдайды Парламент қарауы тиіс. Заң бойынша қабылданған кез келген уақытша заңдар Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасына және Құқықтар туралы заңына бағынуға тиіс, сондай-ақ Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімді ескеруі керек. Ұлттық төтенше жағдай жарияланғаннан кейін, Губернатор кеңесі төтенше жағдайды жариялағаннан кейін жеті күн ішінде Сенат пен Өкілдер палатасында төтенше жағдайды бекіту туралы ұсыныс енгізілуі тиіс. Егер палаталардың бірі жұмысын тоқтатса немесе үзілісте болса, оның мүшелері қайта шақырылуы керек. Егер екі палата да ұсынысты қабылдаса, жарияланған төтенше жағдай бастапқы мерзімінде күшінде қалады, жаңаруға (сонымен қатар парламенттік бақылауға) жатады. Кез келген палата төтенше жағдайды қарсы дауыс беру арқылы тоқтатуға құқылы. Бұған қоса, әр мойындалған партиядан өкілдері бар Парламенттік тексеру комитеті құрылуы керек. Төтенше жағдай аяқталғаннан кейін 60 күн ішінде заң үкіметті қоғамдық тыңдау өткізуге және төтенше жағдай аяқталғаннан кейін 360 күн ішінде Парламентке есеп ұсынуға міндеттейді.

Under the Emergencies Act, the Governor in Council (i. e., the federal cabinet) may declare that an emergency exists. The emergency must be a "national emergency", which means an "urgent and critical situation of a temporary nature" that either "(a) seriously endangers the lives, health or safety of Canadians and is of such proportions or nature as to exceed the capacity or authority of a province to deal with it, or (b) seriously threatens the ability of the Government of Canada to preserve the sovereignty, security and territorial integrity of Canada and that cannot be effectively dealt with under any other law of Canada". The Emergencies Act contemplates four distinct types of emergencies: a public welfare emergency, a public order emergency, an international emergency, and a war emergency. It uses a "finely graded set of provisions" to respond to each type. The four categories of emergency are triggered in separate circumstances and a declaration of an emergency under each category gives the government a separate set of powers. Once Cabinet has declared an emergency, it can make orders in council or proclaim regulations pursuant to the declaration. Under the Emergencies Act, a declaration of an emergency by the Cabinet must be reviewed by Parliament. Any temporary laws made under the act are subject to the Canadian Charter of Rights and Freedoms and the Bill of Rights, and must have regard to the International Covenant on Civil and Political Rights. Once a national emergency is declared, a motion for confirmation of a declaration of emergency must be tabled in the Senate and House of Commons within seven days after a declaration of emergency is made by the Governor in Council. If either chamber is prorogued or in recess, its members must be recalled. If both chambers adopt the motion, the declared emergency remains in place for its original duration, subject to renewal (also subject to parliamentary scrutiny). Either chamber may end the emergency declaration by voting against it. Additionally, a Parliamentary Review Committee with representation from each recognized party must be formed. Within 60 days of the expiration of the emergency, the law requires the government to convene a public inquiry and table a report in Parliament within 360 days following the emergency's expiration.

Халықтың қамын ойлаудың төтенше жағдайы

Төтенше жағдайлар заңының І бөлімі "қоғамдық әл-ауқатқа қатысты төтенше жағдайларды" сипаттайды, олар өмірге немесе мүлікке, қызметтерге немесе ресурстарға қауіп тудырады немесе тудыруы мүмкін, осылайша ұлттық төтенше жағдайға алып келеді. Қоғамдық әл-ауқатқа қатысты төтенше жағдайларға өрт, су тасқыны, құрғақшылық, дауыл немесе жер сілкінісі сияқты табиғи апаттар; адамдарға, жануарларға немесе өсімдіктерге әсер ететін ауруларды қамтитын биологиялық апаттар; сондай-ақ, техногендік апаттар, мысалы, жазатайым оқиғалар немесе ластану жатады. Заңның 7-бабында қоғамдық әл-ауқатқа қатысты төтенше жағдай жариялануы 90 күнге дейін күшінде болады, одан кейін басқа жарлық арқылы ұзартылуы немесе одан бұрын тоқтатылуы мүмкін.

Қоғамдық тәртіптің төтенше жағдайы

Төтенше жағдайлар туралы заңның II бөлімі "қоғамдық тәртіпке қатысты төтенше жағдай" Канаданың қауіпсіздігіне қатысты ауыр қауіптерден туындайтынын сипаттайды. "Канаданың қауіпсіздігіне қауіптер" анықтамасын беру кезінде, заң Канаданың қауіпсіздік қызметі туралы заңда келтірілген анықтамаға сілтеме жасайды, ол тыңшылық, саботаж, зиянды шетелдік әсер, саяси, діни немесе идеологиялық мақсаттар үшін зорлық-зомбылық қолдануды немесе қолдайтын қызметтерді; немесе Канада үкіметін күлдіреу, жою немесе құлату қаупін тудыратын қызметтерді қамтиды. Канаданың қауіпсіздік қызметі туралы заңда "заңмен рұқсат етілген үгіт-насихат, наразылық немесе қарсылық" Канаданың қауіпсіздігіне қауіп төндірмейтіні айтылған. Заңның 18-бабына сәйкес, қоғамдық тәртіпке қатысты төтенше жағдай жариялануы 30 күнге дейін сақталады, оны тағы бір жариялау арқылы ұзартуға немесе одан ертерек тоқтатуға болады.

Халықаралық төтенше жағдай

Төтенше жағдайлар туралы заңның ІІІ бөлімі "халықаралық төтенше жағдайды" сипаттайды, ол бір немесе бірнеше басқа елдердің Канадаға қарсы қорқыту, мәжбүрлеу немесе күш қолдануының нақты немесе алда тұрған қаупінен туындайды. Халықаралық төтенше жағдай "соғыс төтенше жағдайын" жариялауға мүмкіндік беретін қарулы қақтығыстан кем түседі, керісінше, халықаралық төтенше жағдай "халықаралық шиеленістің күшеюі" және "елдер арасындағы қарым-қатынастың жылдам нашарлауы" кезеңдері үшін көзделеді. Питер Розенталь халықаралық төтенше жағдайдың мақсатын Куба зымыран дағдарысына ұқсас оқиғалармен салыстырды. Халықаралық төтенше жағдай кезінде үкіметке ұлттық қорғанысқа қатысты материалдық-техникалық жабдықтау саласында қосымша өкілеттіктер беріледі, оның ішінде тапшы тауарларды іздеу және тәркілеу, сондай-ақ қорлау, қара нарық операциялары және алаяқтықпен күресуге қатысты өкілеттіктер беріледі. Заңның 29-бабында халықаралық төтенше жағдай жариялау 60 күнге дейін күшінде болады, одан кейін басқа жарлық арқылы ұзартылуы немесе одан бұрын тоқтатылуы мүмкін.

Соғыс төтенше жағдайлары

Төтенше жағдайлар туралы заңның IV бөлімі Канаданың немесе одақтас елдің қатысуымен болатын соғыс немесе қарулы қақтығыс салдарынан туындайтын "соғыс төтенше жағдайын" сипаттайды. "Соғыс төтенше жағдайы" үкіметке басқа төтенше жағдайлардың санаттық шектерінен асып түсетін бұйрықтар мен ережелер қабылдауға маңызды өкілеттік береді, алайда, бұл заң бойынша соғыс төтенше жағдайы әскери шақыруды іске асыруға құқық бермейді. Заңның 39-бабында соғыс төтенше жағдай жариялануы 120 күнге дейін сақталады, оны тағы бір жариялау арқылы ұзартуға болады немесе одан бұрын тоқтатуға болады.

Талдау

Заңгерлер Крейг Форсезе мен Лия Весттің пікірінше, "Төтенше жағдайлар туралы" заң "Канададағы кез келген төтенше жағдай заңының ішіндегі ең қатаң үкіметтік төтенше жағдай өкілеттіктерін" қарастырады. "Төтенше жағдайлар туралы" заң төтенше жағдай кезінде соттардың қандай рөл атқаратынын нақты көрсете алмайды. Форсезе мен Аарон Фриман бұл, Канаданың әкімшілік құқығындағы соттың қадімгі құқықтық тексеру және Хартия бойынша конституциялық тексеру өкілеттіктерін өзгеріссіз қалдыратынын көрсетеді. Заңгер Роберт Мартин заңдағы губернатор кеңесінің төтенше жағдай бар екеніне "нақты негіздері" болуы керек деген талап, "төтенше жағдай өкілеттіктерін қолдануды сот қарауына мүмкіндік береді" деп санайды. Ирвин Студин "Төтенше жағдайлар туралы" заң бойынша федералды үкіметтің өкілеттігін 1867 жылғы Конституциялық актідегі бейбітшілік, тәртіп және жақсы басқару туралы бапқа байланыстырады.

Қолданылуы

Төтенше жағдайлар туралы заң 2022 жылы Канададағы конвойлар наразылығына жауап ретінде бір рет қолданылды. Төтенше жағдайлар туралы заңмен алмастырылған Соғыс шаралары туралы заң үш рет қолданылды: Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар барысында және 1970 жылғы қазан айындағы дағдарыс кезінде. Ұлттық төтенше жағдай жариялау үшін провинциялармен консультация жасау міндетті қадам болғанымен, Премьер-Министр кеңсесі қазіргі уақытта оны қолдану жоспары жоқ екенін және бұл шара соңғы құрал ретінде сақталатынын мәлімдеді. Сол күні Трюдо мен провинция премьерлері арасындағы телефон арқылы өткен кеңесте премьерлер заңды қолдануға бірауыздан қарсы екендерін білдірді.

Канададағы конвойлар наразылығы

2022 жылдың 14 ақпанында Канададағы конвойлық наразылықтар кезінде Премьер-министр Джастин Трюдоның үкіметі қоғамдық тәртіптің төтенше жағдайын жариялады, соның салдарынан Төтенше жағдайлар туралы заң алғаш рет қолданылды. Төтенше жағдай жарияланғаннан кейін қабылданған Төтенше шаралар жөніндегі ережеге сәйкес, тауарлар мен адамдардың қозғалысына кедергі келтіріп, маңызды инфрақұрылымның жұмысын бұзып, немесе зорлық-зомбылықты қолдап, бейбітшілікті бұзуға әкеп соқтыратын қоғамдық жиналыстарға қатысуға тыйым салынды. Бұл митингтер өтетін жерлерге және олардың ішінде саяхаттау шектелді, сондай-ақ шетелдік азаматтардың Канадаға осы шараларға қатысу үшін келуіне тыйым салынды. Ережеде 18 жасқа толмаған балаларды осы жиналыстарға әкелу де тыйым салынды. Сонымен қатар, тыйым салынған жиналыстарды немесе оларға қатысушыларды қолдау мақсатында мүлікті пайдалануға, беруге, жинауға және сұрауға тыйым салынды. Ереже федералды үкіметке маңызды инфрақұрылымды, Парламент төбесі мен парламенттік аумақты, ресми үкіметтік резиденциялар мен ғимараттарды, соғыс ескерткіштерін және қоғамдық қауіпсіздік министрі белгілейтін басқа да объектілерді қорғауға уәкілеттік берді. Федералды үкіметке блокада кезінде пайдаланылған көлік құралдарын, құрылыстарды және басқа да заттарды алып қоюға мәжбүрлеу құқығы да берілді. Ережелерді бұзу жазасы бес жылға дейін бас бостандығынан айыру, 5000 долларға дейін айыппұл салу немесе екеуі де болуы мүмкін. Төтенше экономикалық шаралар жөніндегі бұйрыққа сәйкес, төтенше жағдай жарияланғаннан кейін, жаппай қаржыландыру платформалары мен олардың төлем жүйесі операторлары Канаданың қаржылық операциялар мен есеп беру орталығында тіркелуге және ірі және күдікті операциялар туралы хабарлауға міндетті болды. Криптовалюталар да кеңейтілген қаржылық ережелерге енгізілді. Блокадаларда пайдаланылатын жүк көліктеріне сақтандыру тоқтатылды. Төтенше жағдайлар туралы заңның талаптарына сәйкес, үкімет 17 ақпанда төтенше жағдайды бекіту туралы ұсыныс енгізді, дебаттар 21 ақпанда сағат 20:00-де дауыс берумен демалыс күндері жалғасуы жоспарланған. Полицияның 18 ақпанда наразылық акциясына қарсы операциялары дебаттарды тоқтатқанымен, олар жоспарланғандай жалғасты және Төменгі палата 185 дауысқа 151 дауыспен заңның қолданылуын растады, либералдар мен Жаңа демократиялық партия (ЖДП) қолдау көрсетті, ал консерваторлар мен Квебек блогы қарсы дауыс берді. Дауыс беруден кейін бірден консервативті партияның уақытша жетекшісі Кэндис Берген 59-бап бойынша төтенше жағдайды жою туралы ұсыныс енгізді. Сенаттағы дебаттар 22 ақпанда басталды, мүшелер құпиялылық сақтауға ант беруге міндетті болды. Дауыс беру сол күні кешке күтілді, бірақ дебаттар күткеннен де қиын болды, бірнеше сенаторлар үкіметтен төтенше жағдайды жариялау және оны сақтау негіздерін ашуды талап етті, тіпті блокадалар мен наразылықтар таратылғаннан кейін де.

On February 14, 2022, during the Canada convoy protest, Prime Minister Justin Trudeau's government declared a public order emergency, invoking the Emergencies Act for the first time. Under the Emergency Measures Regulations issued after the declaration of emergency, participation in public assemblies that could result in a breach of peace by disrupting the movements of goods and people, interfering with the operation of critical infrastructure, or by supporting violence, were prohibited. Travel to and within places where these rallies were occurring was restricted, and foreigners were barred from coming to Canada to attend them. The regulations also specifically outlawed the bringing of children under the age of 18 to these assembles. Additionally the use, provision, collection, and solicitation of property and funds to support the prohibited assemblies or the people participating in them was banned. The regulations further empowered the federal government to protect critical infrastructure, Parliament Hill and the parliamentary precinct, official government residences and buildings, war monuments, and any other places designated by the minister of public safety. The federal government was also given the authority to compel the towing and removal of vehicles, structures, and other objects used in blockades. Violations of the regulations was punishable by up to five years' imprisonment, a fine up to $5,000, or both. Under the Emergency Economic Measures Order, also issued pursuant to the declaration of emergency, crowdfunding platforms and their payment processors were required to register with the Financial Transactions and Reports Analysis Centre of Canada, and report large and suspicious transactions. Cryptocurrencies were also included in the expanded financial regulations. Insurance coverage for trucks being used in blockades was suspended. In accordance with the requirements of the Emergencies Act the government introduced a motion for the confirmation of the declaration of emergency on February 17, and debate was planned to continue through the weekend with a vote scheduled for February 21 at 8:00 pm. Though interrupted by police operations against the protesters on February 18, debate otherwise proceeded as planned and the House of Commons voted to confirm use of the act 185 to 151, with the Liberals and New Democratic Party (NDP) in support, and the Conservatives and Bloc Québécois voting against the motion. Immediately after the vote, interim Conservative leader Candice Bergen filed a motion to revoke the declaration of emergency under section 59. Debate in the Senate began on February 22, with members required to take an oath of secrecy. A vote was expected as early as that evening but debate proved more contentious than anticipated with several senators challenging the government to disclose the basis for invoking and continuing the state of emergency, even as blockades and protests had been cleared.

Реакциялар

Бұл хабарламаға түрлі реакциялар болды. Альберта, Саскачеван, Манитоба және Квебек провинцияларының премьерлері бірнешеуі алаңдаушылық білдірді. Наразылықтың орталығы болған Онтарио провинциясының премьер-министрі Даг Форд бұл шараны қолдады. Канадалық азаматтық бостандықтар қауымдастығы төтенше жағдай жариялауды сынап, қолданыстағы заңдарды қалыпты қолдану арқылы мәселені шеше алмайтынын көрсетудің "жоғары және нақты" талабы орындалмағанын, ал төтенше жағдай заңнамасын қалыпқа келтіру демократия мен азаматтық бостандықтарды кемсітеді деп мәлімдеді. 18 ақпанда ол төтенше жағдай туралы заңды қолданудағы үкімет шешімін сотқа беруге өтініш жасады, бұл заңның негізсіз және конституцияға қайшы екенін айтты. Канада Конституциялық қоры (CCF) да осыған ұқсас негізде сотқа шағымдану ниетін білдірді. 19 ақпанда Альбертаның премьер-министрі Джейсон Кенни провинцияның федералды үкіметтің заңды қолдануына қарсы сотқа шағымданатынын мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Саскачеванның премьер-министрі Скотт Мое олардың провинциясы да сотқа шағымдану мүмкіндігін қарастырып жатқанын айтты. 20 ақпанда Эдвард Сноуден банк шоттарын тоқтатуды Қытай мен Ресей үкіметтерінің ұқсас әрекеттерімен салыстырып, заңның қолданылуына қарсы шыққан Канадалық азаматтық бостандықтар қауымдастығын жоғары бағалады.

Саясат зерттеулері

Maru Public Opinion компаниясы жүргізген сауалнамалар канадалықтардың 66 пайызы заңның қолданылуын қолдайтынын көрсетті. Британдық Колумбия, Квебек және Атлантикалық Канадада қолдау ең жоғары болды, бұл өңірлердегі халықтың 75 пайызы, 72 пайызы және 72 пайызы тиісінше заңның қолданылуын қолдады, сондай-ақ барлық провинцияда көпшілік заңның қолданылуын қолдады. Mainstreet Research компаниясы 16 және 17 ақпанда жүргізген сауалнамада жалпы қолдау 51 пайызды, ал қарсылық 44 пайызды құрады. Abacus Data 17-22 ақпан аралығында жүргізілген сауалнамада 57 пайыз қолдау, ал 30 пайыз қарсылық білдірді. Research Co компаниясы 18-20 ақпан аралығында жүргізген сауалнамада 66 пайызы бұл заңды қолданудың дұрыс екенін, ал 28 пайызы олай емес деп санайды. Nanos Research компаниясы 23 және 24 ақпанда, төтенше жағдай күші жойылғаннан кейін жүргізген сауалнамада либералдардың заңды қолдану шешіміне 63 пайыз қолдау білдіргенін, ал 36 пайызы қарсылық танытқан. Мамыр айында Angus Reid жүргізген ретроспективті сауалнама көрсеткендей, канадалықтардың 46 пайызы наразылық білдірушілерді тарату үшін заңды қолдану қажет деп ойлайды, 34 пайызы полицияның заң қолданбастан таратуға жеткілікті өкілеттіктерге ие екенін, ал 15 пайызы наразылық білдірушілерді таратуға қатысты кез келген үкіметтік әрекетке қарсылық білдірді.

Қайтарып алу

23 ақпанда премьер-министр Трюдо федералдық үкімет төтенше жағдай режимін жойлайтынын жариялады. Бұл жарияланғаннан кейін Сенаттағы пікір-таластар тоқтатылды. Кейін сол күні генерал-губернатор оны күштен шығаратын жарлыққа қол қойды. Режим жойылғанына қарамастан, Канадалық азаматтық бостандықтар қауымдастығы және Альберта провинциясы бұл заңның қолданылуына шағымдануын жалғастыратындарын мәлімдеді. Сәуір айында заңдық шағымдасу аясында ақпарат беру туралы талаптарға жауап ретінде, Канада үкіметі кабинет құпиялылығына сілтеме жасап, актіні қолданумен байланысты құжаттарды жариялаудан бас тартты.

Парламент тексеру комитеті

Наурыз айында парламенттің "Төтенше жағдай туралы декларация жөніндегі арнайы бірлескен комитеті" (DEDC) деп аталатын бірлескен комитеті заңның қолданылуын тергеуді бастады. 26 сәуірде комитет алдында түрлі үкіметтік лауазымды тұлғалар куәлік берді, оның ішінде Канада қауіпсіздік қызметінің директоры Дэвид Виньо, RCMP комиссары Бренда Луки, қоғамдық қауіпсіздік министрі Марко Мендичино және әділет министрі Дэвид Ламетти. Мендичино да, Ламетти де кейбір сұрақтарға жауап беруден бас тартып, министрлер кабинетінің құпиялылығын сипаттады.

Руло тергеуі

2022 жылдың 25 сәуірінде Трюдо судья Пол Рулоны Төтенше жағдайлар заңының қолданылуын зерттеу комиссиясының төрағасы етіп тағайындады. Комиссия парламенттік тексеру комитетінен тәуелсіз. Судья Руло операция жасатуы себепті зерттеу кешіктірілді, ол өзінің қорытындысына "қынжылған күйде" келгенін жазды. Руло банк шоттарын тоқтатуға "тізімнен шығару механизмі" қосылуы тиіс екенін және наразылықтарға қатысы жоқ адамдарға әсер ету әділетсіз болғанын анықтады, бірақ мұны "алуаншалық" деп бағалады. Руло үкіметке полиция жұмысын жақсарту, ақпарат алмасу және заңға өзгерістер енгізу бойынша бірнеше ұсыныстар жасады, сондай-ақ үкіметтен оның есебіне бір жыл ішінде жауап беруді сұрады. Трюдо бұл туралы мәлімдеме жасағаннан кейін үкімет есеп жарияланғаннан кейін алты ай ішінде жауап беретінін айтты. 2024 жылдың наурызында Қоғамдық қауіпсіздік министрі Доминик ЛеБланк үкіметке жауап беру үшін қосымша уақыт қажет екенін мәлімдеді, себебі Федералдық соттың шешіміне шағымдануда, және болашақта шаралар қабылдануы мүмкін екенін көрсетті.

Федералды соттың шешімі

2024 жылдың 23 қаңтарында Федералды соттың судьясы Ричард Мосли Төтенше жағдайлар туралы заңның қолданылуының негізсіз, өкілеттігінен асып кеткен және Құқықтар мен бостандықтар хартасының 2-бабы мен 8-бабын бұзғандығын анықтады. Сот заң бойынша қабылданған шешімдердің "тынышсыздандыраша кең" екенін, бейбітшілікті бұзуға ниеті жоқ наразылық білдірушілердің сөз бостандығына кедергі келтіргенін, ал банк шоттарын тоқтату және банктерден қаржылық мәліметтерді жинаудың негізсіз іздестіру және тәркілеу болып саналатындығын тұжырымдады. Сот шешімі жарияланған күні вице-премьер Кристия Фриланд үкіметінің әрекеттерін қорғап, бұл сол кездегі дұрыс шешім болғанын айтты және оған шағымдану ниетін білдірді. 2024 жылдың ақпан айында үкімет сот шешіміне шағым түсірді.