Кіріспе

Американдық ғарышкер және Айды зерттеуші (1933 жылы туған)

Уильям Элисон "Билл" Андерс (17 қазан 1933 жылы туған) – Америка Құрама Штаттарының бұрынғы Әуе күштерінің (АҚК) генерал-майоры, бұрынғы электр инженері, ядролық инженер, НАСА ғарышкері және кәсіпкер. 1968 жылдың желтоқсанында ол «Аполлон-8» ғарыш кемесінің экипажының құрамында болды, ол Жердің төменгі орбитасынан шығып, Айға сапар шеккен алғашқы үш адамның бірі. Фрэнк Борман мен Джим Ловеллмен бірге Андерс Айдың айналасын он рет айналып, Жерге тікелей эфирде суреттер мен түсіндірмелер жіберді. Ай орбитасындағы бір айналым кезінде ол «Жердің шығуы» атты әйгілі суретті түсірді. Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясының түлегі Андерс 1955 жылы АҚК қатарына екінші лейтенант болып қабылданып, MB 1 ядролық снарядтарымен жабдықталған Northrop F-89 Scorpion истребителінде ұшқыш болды. Ол Әуе күштері технология институтында (AFIT) авиациялық инженерияны оқығысы келді, бірақ Ұшақтың ядролық қуаты бағдарламасы жалғасып жатқандықтан, ядролық инженерияны оқуға мәжбүр болды. 1962 жылы AFIT-ті ядролық инженерия бойынша ғылым магистрі дәрежесімен бітірді және Нью-Мексико штатындағы Киртленд әуе базасындағы Әуе күштерінің қару-жарақ зертханасына жіберілді, онда ол АҚК-нің ядролық реакторлар бағдарламаларының техникалық аспектілерін басқарды. Андерс 1969 жылдан 1973 жылға дейін Ұлттық аэронавтика және ғарыш кеңесінің атқарушы хатшысы, 1973 жылдан 1975 жылға дейін Атом энергиясы комиссиясының комиссары және 1975 жылдан 1976 жылға дейін Ядролық реттеу комиссиясының төрағасы болды. Кейін 1976-1977 жылдары Норвегиядағы елші қызметін атқарды. 1977 жылдың қыркүйегінде ол General Electric (GE) компаниясына ядролық өнімдер бөлімінің вице-президенті және бас директоры болып кірді, ал 1980 жылы GE ұшақ жабдықтары бөлімінің бас директоры болды. GE компаниясынан кетіп, Textron компаниясына аэроғарыш саласының атқарушы вице-президенті болып қосылды, екі жылдан кейін операциялар жөніндегі аға вице-президент болды. Мемлекеттік қызметте болған кезінде Андерс Әуе күштерінде резервтегі офицер болып қызмет етіп, ұшуға белсенді құқығын сақтап қалды. 1988 жылы генерал-майор шенімен резервке шықты. 1990 жылы General Dynamics компаниясының вице-президенті, ал 1991 жылдың 1 қаңтарынан бастап оның төрағасы және бас директоры болды. 1993 жылы бас директор, 1994 жылдың мамырында төрағалық лауазымынан қанағаттанды.

Ерте өмір

Уильям Элисон Андерс 1933 жылғы 17 қазанда Гонконгте, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Артур Ф. Андерс пен оның әйелі Мюриелдің ұлы болып дүниеге келді. Отбасы Гонконгтен Мэриленд штатының Аннаполис қаласына көшіп келді, онда оның әкесі АҚШ Әскери-теңіз академиясында математикадан сабақ берді. Содан кейін олар Қытайға жіберілді. 1937 жылғы маусымда Екінші Қытай-Жапон соғысы басталды және Жапония Қытайға басып кірді. Желтоқсан айында оның әкесі өзендегі "Панай" канонерлік кемесінің басқарушы офицері болып қызмет етіп тұрғанда, жапондық бомбалаушылар шабуыл жасап, кемені батырды, ол да жараланды. Андерс пен оның анасы жапон әскерлерінің шабуылынан бұрын Нанкиннен қашып, пойызбен Гуанчжоуға кетті. Отбасы АҚШ-қа оралды, онда Андерс скауттар қозғалысында белсенді болды және ұйымның екінші ең жоғары атағы – "Өмірлік скаут" атағын алды. Жасөспірім шағында Андерс Калифорния штатының Эль-Каджон қаласындағы Сент-Мартин академиясы мен Гроссмонт орта мектебінде оқыды. АҚШ Әскери-теңіз академиясына қабылдану үшін емтихан нәтижесін жақсарту мақсатында, Андерс Сан-Диего қаласының орталығындағы әскери дайындық мектебі – Boyden School-ға жіберілді. Бітіргеннен кейін Андерс ұшқышқа дайындыққа барып, Beechcraft T-34 Mentor және North American T-28 Trojan поршендік қозғалтқышты ұшақтарында, содан кейін Lockheed T-33 Shooting Star реактивтік ұшағында оқыды. 1956 жылы ұшқыш қанаттарын алғаннан кейін, ол 84-ші истребитель-перехватчик эскадрильясының ұшқышы болды. Бұл эскадрилья Калифорниядағы Гамильтон әуе күштері базасында орналасқан Әуе қорғанысы бас қолбасшылығының кез келген ауа райында жұмыс істейтін эскадрильясы еді. Ол содан кейін Исландиядағы 57-ші истребитель-перехватчик эскадрильясында қызмет етті, онда ол Американың әуе қорғанысының шекарасына қарсы тұрған кеңес ауыр бомбалаушыларын ұстауға қатысты. Бір жылдан кейін ол Гамильтондағы 84-ші истребитель-перехватчик эскадрильясына қайта оралды, ол қазір McDonnell F-101 Voodoo ұшағын ұшырып жүрді. Андерс сынақ ұшқышы болуды мақсат етті. Ол Чак Йегермен сөйлесіп, алдымен жоғары білім алуды ұсынды. Андерс Огайодағы Райт-Паттерсон әуе базасындағы Әскери-әуе күштері технология институтына (AFIT) авиациялық инженерия мамандығына түсуге өтініш берді, бірақ Ұшақтарды ядролық қуатпен қамтамасыз ету бағдарламасы жалғасып жатқандықтан, AFIT оны ядролық инженерияны оқуға міндеттеді. Ол Огайо штатының университетінде авиациялық инженерия курсын да оқыды. 1962 жылы AFIT-ті ядролық инженерия бойынша ғылым магистрі дәрежесін алып аяқтады. Осы уақытқа дейін Ұшақтарды ядролық қуатпен қамтамасыз ету бағдарламасы тоқтатылды, сондықтан ол Нью-Мексикодағы Киртленд әуе базасындағы Әуе күштерінің қару-жарақ зертханасына тағайындалды, онда ол ядролық реакторлар бағдарламаларының техникалық басқаруына жауапты болды.

Аполлон 11

Аполлон 11 миссиясын Армстронг басқарды, Коллинз – бас серік командирі (CMP), ал Олдрин – айға қондыру модулінің пилоты (LMP) болды. Аполлон 8 экипажы олардың қосалқы құрамы болды, бірақ Борман қатыспады. Ловелл резервтік командир, Андерс резервтік бас серік командирі (CMP) болды, ал жаңа ғарышкер Фред Хейз резервтік айға қондыру модулінің пилоты (LMP) ретінде тағайындалды.

Мемлекеттік қызмет

Андерс "Аполлон" жобасы аяқталып бара жатқанын көріп, Айға миссия басқару мүмкіндігінің азайғанын сезді. 1969 жылдың 16 мамырында президент Ричард М. Никсон оны Ұлттық аэронавтика және ғарыш кеңесінің (NASC) атқарушы хатшысы лауазымына ұсынды. Бұл сол кезге дейін ғарышкерге ұсынылған ең жоғары мемлекеттік қызмет болды. 19 маусымда ол АҚШ Сенатымен бекітілді. Ғарыш кеңесіне NASA әкімшісі, Атом энергиясы комиссиясының (AEC) төрағасы, Мемлекеттік хатшы, Қорғаныс хатшысы және Көлік хатшысы кірді, ал кеңеске вице-президент төрағалық етті. "Аполлон-11" миссиясының резервтік экипажына уақыт бөлгендіктен, Андерс бұл лауазымды тамыз айына дейін атқара алмады. Жаңа лауазымында Андерс авиациялық және ғарыш саясатын әзірлеуге жауапты болды. Никсон Андерске әсерлі болды және оны әкімшілікте қалдыруды қалады. 1973 жылдың 6 тамызында ол Андерсті бес мүшелі AEC құрамына тағайындады. Никсон комиссияда заңгерлер көп екенін сезіп, инженерді де қосуды жөн көрді. AEC төрағасы Дикси Ли Рей Андерсті ядролық және ядролық емес энергияны зерттеу және дамыту жөніндегі жетекші комиссар етіп тағайындады. Ол сонымен қатар АҚШ-Кеңес Одағының бірлескен ядролық бөліну және синтез энергия технологияларын алмасу бағдарламасының АҚШ төрағасы болып та қызмет етті.

Жеке сектор

Андерс қысқа уақытқа Американдық Кәсіпкерлік Институтының мүшесі болып қызмет етті. 1977 жылдың қыркүйегінде ол General Electric (GE) компаниясына ядролық өнімдер бөлімшесінің вице-президенті және бас менеджері болып кірді. Сан-Хоседе (Калифорния) орналасқан Андерс Сан-Хосе мен Уилмингтондағы (Солтүстік Каролина) қайнаған су реакторларында қолданылатын отын, жабдықтар және құрал-жабдықтарға жауапты болды. Ол сондай-ақ Теннесси штатының Мемфис қаласында ірі болаттан жасалған қысымды ыдыстарды өндіретін Чикаго Бридж және Железі компаниясымен GE-нің серіктестігін бақылады. 1979 жылдың тамызында GE оны Гарвард бизнес мектебінің алты апталық Advanced Management бағдарламасына қатысуға жіберді. 1980 жылдың 1 қаңтарында ол GE Aircraft Equipment бөлімшесінің бас директоры болды. Штаб-пәтері Нью-Йорктің Утика қаласында орналасқан бұл бөлімше АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы бес мекенжайда 8500-ден астам қызметкерді басқарды. Оның өнімдеріне әуе кемелерінің ұшу және қару-жарақ басқару жүйелері, пилот кабинасының аспаптары, әуе кемелерінің электр энергиясын өндіру жүйелері, ұшақ бортындағы радарлар мен деректерді өңдеу жүйелері, электрондық қарсы шаралар, ғарыш басқару жүйелері және әуе кемелері/жер бетіндегі көп ұңғылы қару-жарақ жүйелері кірді. 1993 жылы бас директор, ал 1994 жылдың мамырында төрағалық лауазымынан зейнетке шықты. Әуе күшіндегі қызметінен бастап ол 8000 сағаттан астам ұшу уақытын жинады.