Кіріспе
Сент-Донатс қамалы (Castell Sain Dunwyd), Сент-Донатс, Уэльс – Гламорган аңғарында, Кардиффтен батысқа қарай 16 миль (26 км), ал Лантвит-Мейордан батысқа қарай орналасқан ортағасырлық қамал. Бристоль шығанасына көз тіреп тұрған жартастарда орналасқан бұл жер темір дәуірінен бері қоныс екен, және дәстүр бойынша кельт басшысы Карадогтың мекені болған. Қазіргі қамалдың тарихы 12 ғасырға дейін жетеді, сол кезде де Хавейлер, кейіннен Питер де Страдлинг оны салуға кіріскен. Стредлингтер қамалды 1738 жылы сэр Томас Стредлинг дуэльде қаза тапқанға дейін төрт жүз жыл бойы иеленді. 18 ғасырда қамалдың мәртебесі мен жағдайы нашарлап, 19 ғасырдың басында ол толыққанды тұруға жарамсыз болып қалды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында бірнеше реставрация жұмыстары жүргізілді. 1852 жылы оны Стредлингтерден таратылғанын айтқан Джон Уитлок Николл Карн сатып алды, бірақ оның қайта құру әрекеттері жақсы қабылданылмады. Одан кейін қамалдың иесі болған көмір магнаты Морган Стюарт Уильямс оны одан да жақсартты. Қамал 1925 жылы американдық газет магнаты Уильям Рэндольф Херст сатып алғаннан кейін өзгерді. Херст «көлемді» кеңейтуге кірісті, соның ішінде Уилтширдегі Брэденстоук аббаттығының және Линкольнширдегі Сент-Ботольф шіркеуінің шатырлары сияқты басқа да көне құрылымдардың элементтерін қосты. Оның архитектуралық мұраларды қалпына келтіру тәсілі даулы болды және Брэденстоуктің бұзылуына қарсы күрес Антикварлық ғимараттарды қорғау қоғамы ұйымдастырған күшті науқанмен қарсылық көрсетті. Бернард Шоу Херсттің қайта құруынан кейін қамалды «Құдай ақшасы болғанда салған нәрсе» деп сипаттады. Херст Сент-Донатсқа көп ақша жұмсағанына қарамастан, сирек келді, ал 1937 жылы Херст корпорациясы қаржылық қиындыққа тап болғанда қамал сатылымға қойылды, бірақ соғыс жақындағандықтан, қамал әскердің пайдалануына берілді. 1960 жылы, Херст қайтыс болғаннан кейін тоғыз жыл өткен соң, оны кәсіпкер және білім беруге көмектесуші Антонин Бесседің ұлы сатып алып, Атлантик колледжінің, Біріккен әлем колледждерінің алғашқысының қор жетекшілеріне сыйға тартты. Бүгінде қамал 350 шетелдік студентке үй болып табылады және 13 ғасырдың соңына дейін тарихы бар, сондықтан Уэльстегі үздіксіз қоныстанған ең көне қамалдардың бірі болып саналады. Қамал мен оның аумағы тарихи және архитектуралық маңызы бар және І санаттағы ескертулер тізіміне енген.
St Donat's Castle (Castell Sain Dunwyd), St Donats, Wales, is a medieval castle in the Vale of Glamorgan, about 16 mile (26 km) to the west of Cardiff, and about to the west of Llantwit Major. Positioned on cliffs overlooking the Bristol Channel, the site has been occupied since the Iron Age, and was by tradition the home of the Celtic chieftain Caradog. The present castle's origins date from the 12th century when the de Haweys and later Peter de Stradling began its development. The Stradlings held the castle for four hundred years, until the death of Sir Thomas Stradling in a duel in 1738. During the 18th century, the castle's status and condition declined and by the early 19th century it was only partly habitable. The later 19th and early 20th centuries saw several restorations. In 1852, it was purchased by John Whitlock Nicholl Carne, who claimed descent from the Stradlings but whose efforts at reconstruction were not well regarded. More enlightened improvements were made by its subsequent owner, the coal magnate Morgan Stuart Williams. The castle's transformation occurred after its purchase in 1925 by William Randolph Hearst, the American newspaper tycoon. Hearst undertook a "brutal" expansion, including the incorporation of elements from other ancient structures such as the roofs of Bradenstoke Priory in Wiltshire and St Botolph's Church in Lincolnshire. His approach to architectural reclamation was controversial and the destruction of Bradenstoke was opposed in a vigorous campaign organised by the Society for the Protection of Ancient Buildings. Bernard Shaw described the castle after Hearst's reconstruction as "what God would have built if he had had the money". Despite spending vast sums of money on St Donat's, Hearst rarely visited and in 1937, with the Hearst Corporation facing financial collapse, the castle was put up for sale, but with war looming, the castle was instead requisitioned for use by the army. In 1960, some nine years after Hearst's death, it was purchased by the son of the businessman and educational philanthropist Antonin Besse and donated to the trustees of Atlantic College, the first of the United World Colleges. Today the castle is home to some 350 international students and, with a history of occupation extending back to the late 13th century, is among the oldest continuously inhabited castles in Wales. Both the castle and the grounds are of historical and architectural importance, and have Grade I listed status.
Төмендеу және қалпына келтіру: 17391925
Тирвиттер тұсында қамал ұзақ уақыт бойы құлдырап, бір жүз жылдан астамға созылды. 1798 жылы Ж.М.У. Тернер жартылай қираған қамалдың суретін салды. Джон Уэсли 1777 жылы терассалық алаңда бес мың адамға уағыз айтқан деген қауесет бар. Доктор Джон Уитлок Николл Карн, өзін Страдлингтердің ұрпағы деп есептеген, 1862 жылы қамалдың иесі болды, оны Тирвит Дрейктер отбасынан сатып алды. Карннің қайта құрулары көбінесе жақсы бағаланбады; қамал тарихшысы Алан Холл бұл жұмысты "ғылыми емес, нақты емес стильде" жасалған деп сипаттады. Сол кездегі бір есепте Карннің "күтімді және ұқыпты" болғаны айтылған. Аберпергвмдегі көмір шахтасының иесі және Эдвард дәуіріндегі иесі Морган Уильямс 1901 жылдан 1909 жылға дейін кең ауқымды және мұқият қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді, соның ішінде танымал сәулетшілер Джордж Фредерик Бодли мен Томас Гарнерді жұмысқа алды. Уильямстың нәзік қайта құруларын жазушы, сәулетші және бағбандарды жобалаушы Генри Эврей Типпинг мақтады. Архитектура туралы жазатын Майкл Холл да әсерленді, Бодлидің тұрғын бөлмесін "Эдвард дәуіріндегі антиквариаттық талғамның ең тазартылған нұсқасы" деп сипаттады. Қайта құру процесі ағайындыққа ұласпады, Уильямс пен Гарнер үнемі дауласып, Гарнер ақырында отставкаға кетті. Бодли мен Гарнердің барлық жұмысы Уильям Рэндольф Херст жасаған "қатаң" қайта құру кезінде жойылды. Уильямс сонымен қатар қамалға қару-жарақтан тұратын коллекция жинады және қамалдың айналасын жақсартты, қамал қабырғаларына жақын тұрған ауылды қақпадан тыс жаңа орынға көшіріп, үш кіреберіс құрылысын салды. 1903 жылы романшы Вайолет Пейджет, Vernon Lee псевдонимімен жазған, қаланы өзінің готикалық романы "Пелопена Брэндлинг: XVIII ғасырдағы Уэльс жағалауының хикаясы" үшін Сент-Сальват қамалының үлгісі ретінде пайдаланды. Морганның ұлы Годфри Уильямс, дәстүр бойынша, қамалдың көшпенді болғандықтан Сент-Донатты ұнатпады, бірақ бұл даулы болды, және 1921 жылы әкесі паркте қайта әкелген бұғылардың тобын қырғаннан кейін, қамал сатуға қойылды. 1921 жылғы 3 мамырдағы "Таймс" газетіндегі жарнамада қамал "ең маңызды, жайлы және өмір сүруге ыңғайлы ескі заман үйі" деп сипатталған. 1922 жылы оны Шрусберидің жесір графинясына үйленген американдық дипломат Ричард Пеннойер жерімен бірге сатып алды. Пеннойер Сент-Донаттың иесі үш жылдан да аз болды.
Уильям Рэндольф Херст: 19251960
Уильям Рэндольф Херст анасынан кен және жылжымайтын мүлік байлығын мұра етті және әлемдегі ең ірі газет-журнал компаниясы – Hearst Corporation-ды құру арқылы өзінің байлығын жасады. Кірістің бір бөлігі Калифорниядағы испан стиліндегі қамалы Сан-Симеон құрылысына жұмсалды, ол 1919 жылы салына бастады. 1925 жылы ол нағыз қаланы сатып алуға ниеттенді, ал 13 тамызда ол өзінің еуропалық операцияларының лондондық басқарушы директоры Элис Хедке телеграмма жіберді: «Англиядағы Сент-Донат қаласын дұрыс бағамен сатып алуға қызығушымын. Сент-Донаттың немесе одан да жақсырақ бағасы бар басқа қаланың бағасын қараңыз». Екі ай ішінде қала Херсттің, немесе дәлірек айтқанда, National Magazine Company-ның меншігіне өтті. Қала мен оны қоршаған жердің құны 130 000 долларға бағаланды. Херст өзінің сәулетшісі және дизайнері ретінде сэр Чарльз Алломды жұмысқа алды. Аллом белгілі декоратор, White Allom and Company компаниясының негізін қалаушы, 1913 жылы Букингем сарайын қайта безендегені үшін рыцарь атағын алды. Херстке қатысты пікірлер қарама-қайшы болды. Теодор Рузвельт оны «сырттан қарағанда жаман, сыбайлас және әдепсіз бай адамның барлық жаман қасиеттері бар» деп атады. Сент-Донатта және Сан-Симеонда Херсттің қонағы болған Уинстон Черчилль оны Клементина Черчилльге жазған хатында «ақыл-есі кем, бірақ мінезі жаман бала – ең қымбат ойыншықтармен ойнап жүрген» деп сипаттады. «Екі керемет иелік, екі сүйкімді әйел, қоғамдық пікірге немқұрайлылық, шығыс қонақжайлылығы». Черчилльдің «екі сүйкімді әйел» туралы айтуы Херсттің ұзақ жылдар бойы сүйіктісі болған Мэрион Дэвиске қатысты, ол Сан-Симеон мен Сент-Донатта үнемі болды. Сан-Симеонға шақырылған П.Г. Вудхаус Херсттің қонақтарды ұзақ уақытқа қалдырғандағы әрекеттерін еске алады: «Сен ол жерде қаншалықты ұзақ болсаң, соғұрлым [реффекториядағы асхананың] ортасынан алыстайсың. Бірінші түні Марионның оң жағында отырдым, содан кейін өзімді шетке қарай жылғанын байқадым, соңында аяғына жеттім, осы кезде кетіп қалу уақыты келді деп ойладым. Тағы бір күн өтсе, еденде тамақтанатын едім». Херст Сент-Донатта «жедел және қатал» қайта құру және жаңарту бағдарламасын бастады. 1925 және 1937 жылдар аралығында ол жөндеу, қайта құру, жаңарту және жиһазға шамамен 250 000 фунт стерлинг жұмсады, қаланы Ұлыбритания мен шетелден әкелінген сәулеттік мүліктермен жаңартты. Сатып алудың ең жоғарғы сатысында Херсттің шығындары әлемдік өнер нарығының төрттен бірін құрады. Херсттің әрекеттеріне, әсіресе Уилтширдегі Брэденстоук монастырының Августиндік негізін жоюға қатысты, қарсылық білдірілді. 1142 жылы салынған монастырь ХХ ғасырда жарамсыз күйде болды. Херст 1929 жылы құпия сақталып, жерді сатып алды және жұмысшыларға монастырды, ондық қойманы, приорының жатақханасын және асханасын бұзды. Бөлшектері Калифорнияға жіберілді; негізгі элементтері жаңадан құрылған Брэденстоук залының бөлігі ретінде Сент-Донатқа қосылды, ал басқа бөлшектер, соның ішінде ондық қойма, жоғалып кетті. Ежелгі ғимараттарды қорғау қоғамы Лондон метросында жалған деп саналатын және үстіне жабыстыруға тиіс мәтінді қолдана отырып, плакат кампаниясын жүргізді. Бұл науқан барысында Парламентке де осы мәселе бойынша сұрақтар қойылды. Херст алаңдамады, Мисс Хед SPAB хатшысына жауап берді: «Мырза Херст пен мен сіздің көзқарастарыңызды жақсы білеміз. Бізге өз ойымызды айтуға рұқсат етіңіздерші». Херст 1928 жылдың қыркүйегіне дейін келген жоқ, тіпті онда да бір түн ғана болды. Керосин шамдарымен жарықтандырылған қамалдың түнгі турын жүргізгеннен кейін, ол келесі күні таңертең Нью-Йоркке баратын Беренгарияға отырды. Үйге оралған кезде ол 25 беттік меморандум жазып, қамалға одан әрі жақсарту туралы нұсқаулар берді. Келесі онжылдықта оның Сент-Донаттағы уақыты шамамен төрт айды құрады. 1925 жылы сатып алғаннан бастап 1951 жылы қайтыс болғанға дейін ол әдетте жазғы еуропалық турларының соңында, 1930, 1931, 1934 және соңғы рет 1936 жылы бір ай бойы келді. Оның сирек сапарлары әрдайым үлкен свитамен жасалатын, кейде ол жақын маңдағы Ллантвит Майор ауылындағы Ескі Лебедь мейрамханасына сусынға алып баратын. Оның қонақтарының арасында актерлер Чарли Чаплин, Дуглас Фэрбенкс, Эррол Флинн және Кларк Гейбл, сондай-ақ саясаткерлер, соның ішінде Уинстон Черчилль, Дэвид Ллойд Джордж және жас Джон Ф. Кеннеди, оның ата-анасы Джозеф П. Кеннеди аға және Роза Кеннедимен бірге болды. Қонақ жазушылар арасында Элинор Глин, Айвор Новелло және Бернард Шоу болды. Сент-Донат туралы Шоу былай деді: «Егер ақшасы болғанда, Құдай осылай салар еді». 1930 жылдардың соңында Херсттің баспа империясы құлауға жақын болды. Сент-Донат 1937 жылы сатылымға қойылды, Hearst Corporation өзінің еншілес компаниясы National Magazine Company арқылы қалаға 280 000 фунт стерлинг инвестициялағанын мәлімдеді. Ақшаны қайтару мүмкіндігі туралы пікір алу үшін Джеймс Милнерге, көрнекті адвокат және Парламент төрағасының орынбасарына жүгінді. Оның жауабы көңіл көншітпейтін болды: «Сент-Донатта сирек кездесетін ақ піл бар». Демалыс лагерлерін ұйымдастырумен айналысатын Билли Батлин қызығушылық танытпады, ал сэр Джулиан Ходждің жобасы ілгерілемеді. Көбінесе жиһаз, күміс және өнер туындылары 1937 жылы басталған және бірнеше жылға созылған Christie's және Sotheby's аукциондарында сатылды, көптеген заттар Херст бастапқыда жұмсаған бағаға жете алмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала британдық және американдық әскерлердің офицерлерді оқыту үшін Соғыс кеңсесіне берілді. 1939 жылдың қазанында британ армиясының 2-5 батальоны Гламорган Уэлш полкі қалаға келді, екі жылдан кейін қосымша аумақтық қызметтің сарбаздары да қалаға орналасты. 1944 жылы ол американдық 2-ші жаяу әскер дивизиясының штаб-пәтері ретінде пайдаланылды, ал Нормандияға түсу кезінде жараланған әскерлерге көмек көрсетілді және қалада орналастырылды. Херст соғыстан кейін қайтып оралмады, бірақ қаланы достарына жалға берді. Гольф турнирі үшін Порткаулға келген комедия актері Боб Хоуп 1951 жылдың мамырында қалада қонақ болды.
Біріккен әлем колледждері: 1960 жылдан қазіргі уақытқа дейін
Хёрст 1951 жылдың тамызында қайтыс болды. Қамал келесі он жыл бойы нарықта болды, содан кейін 1960 жылы марқұм сэр Антонин Бессенің ұлы Антонин Бессе II оны сатып алды және Атлантик колледжінің негіздейтін кеңесіне, болашақта Біріккен әлем колледждерінің біріншісіне сыйға берді. Халықаралық мектеп идеясы Германиядағы Шлюль Шлосс Салем және Шотландиядағы Гордонстон мектептерін құрған педагог Курт Хан мен НАТО Қорғаныс колледжінің коменданты, әуе маршалы сэр Лоуренс Дарваллдың кездесуінен туындады. Олар 16-19 жастағы студенттерге арналған колледж құруды жоспарлады, мақсаты – халықаралық өзара түсіністікті дамыту. Бірінші директор болатын контр-адмирал Десмонд Хоармен бірге олар Бессені қамалдың алғашқы Біріккен әлем колледжі үшін қолайлы орын болатынына көндірді, ол 1962 жылы елу алты студентпен ашылды. Бірінші қатты қабырғалы үрмелі қайық 1960 жылдары Хоардың Санкт-Донатта ойлап тапқан, жетілдірген және патенттеген. Хоар жомарттық танытып, 1973 жылы қайықтың дизайнына қатысты патентті Корольдік ұлттық құтқару қайықтары институтына номиналды 1 фунт стерлингке сатты. 1963 жылдан 2013 жылға дейін қамалдың жағажайлық құрылыстарында RNLI құтқару қайықтары станциясы орналасты, оны колледж студенттері мен оқытушылары басқарды және қызмет істеген кезеңде Оңтүстік Уэльс жағалауында тоқсан сегіз адамның өмірін сақтап қалды. Колледж қамалға бірнеше корольдік қонақтарды қабылдады, соның ішінде Уэльс принці Чарльз III, Диана ханшайым, Елизавета II және принц Филипп, UWC қозғалысына тікелей қатысқан Лорд Маунтбеттен, Жапония императоры Акихито мен император Мичико, Нидерланды королевасы Беатрикс және принц Клаус. 2012 жылы колледждің 50 жылдық мерейтойына сол кездегі Біріккен әлем колледждерінің президенті болған Иордания королевасы Нур келді. Канаданың бұрынғы премьер-министрі Лестер Б. Пирсон және Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Алек Дуглас Хоум, сондай-ақ бірнеше елшілер де Сент-Донатты аралады. Колледжде 90-нан астам елден келген 350-ге жуық студент оқиды, олар екі жылдық оқу мерзімінде қамал аумағында салынған үйлерде тұрады. 13-ші ғасырдың соңында салынғаннан бері үздіксіз пайдаланылып келе жатқан тарихы бар Сент-Донат Уэльстегі ең көне қамал ретінде танылады.
Сәулет және сипаттама
1871 жылы инженер және антиквари Джордж Томас Кларк дайындаған егжей-тегжейлі сызбалар мен жоспарлар, содан кейін Джордж Ламберт 1901 жылы Уэльстің ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі корольдік комиссиясына (RCAHMW) 2000 жылы жарияланған қамалдың зерттеуінде көмектесті. Бұл зерттеуде RCAHMW қамалдың дамуын алты кезеңмен сипаттады: 1-ші кезең, 12 ғасырдың соңы; 2-ші кезең, 14 ғасырдың басы; 3-ші кезең, 15 ғасырдың соңы; 4-ші кезең, 16 ғасырдың басы; 5-ші кезең, 16 ғасырдың соңы немесе 17 ғасырдың басы және, ақырында, Карн, Уильямс және Херсттың қалпына келтірулері. Зерттеу бастапқы Норманнның "маңызды" қалдықтарын анықтады, оның ішінде сақталған және бұрын танылмаған және тіркелмеген басты мұнарасы да бар. Кіреберіс солтүстік-батыста орналасқан. Бұл құрылыс сыртқы және ішкі қоршау қабырғаларымен қоршалған. Сыртқы қоршау қабырғасында сыртқы аулаға апаратын қақпа ғимараты бар. Сол жақтағы бұрышты Херсттың Брэденстоук залы жауып тұр. Манселл мұнарасына жақын тағы бір қақпа ішкі аулаға апарады, онда оңтүстік-батыста үлкен зал, артында Брэденстоук залы, батысында қонақ үй және ішкі қақпаның оң жағында Солтүстік қанат орналасқан.
Сыртқы
Қалдықтың орны екі жағынан тік беткейлермен, ал үшінші жағынан жағалаумен табиғи қорғаныс ұсынады. Шығыс жағындағы қорғалмаған бөлігі терең құрғақ ормен қоршалған. Қала жергілікті лиас әктас қиыршықтарынан, Сатон тасы және құмтас әрленулерімен салынған. Сонымен қатар, Филадельфия өнер мұражайының Карл Отто Крецшмар фон Кинбуш коллекциясы да бар. Қарудан өзге, Херст қалада өнер және ежелгі заттардың мол коллекциясын жинады; "Сент-Донат үшін көп нәрсе алу керек" деді ол, соның ішінде 17 және 18 ғасырлардағы көптеген ағылшын портреттері, классикалық грек вазалары және гобелендері бар еді. 1952 жылы қала ерекше қызығушылық тудыратын ғимараттарға арналған ең жоғары санат – I дәрежелі мұражай ретінде тізілді. Cadw-дің тізімдеу есебінде Сент-Донат "көптеген маңызды интерьерлері бар, өте әдемі ортағасырлық қала" деп сипатталған. Қора кәсіби жабдықталған кинотеатрға айналдырылды, онда кино, көрмелер мен фестивальдер өтеді. Шыны үй – заманауи қосымша, ол "шабуылдай егжей-тегжейлі" болғанымен, "керемет" көріністер ұсынады. Джон Ньюман колледж жасаған басқа да жаңарулар, "келісімсіз заманауилық" стилінде болғанымен, "тарихи қаланың сұлулығын бұзбайды (немесе) оның айналасына әсер етпейді" деп санайды.
Бау-бақшалар мен алаңқайлар
Тюдор дәуірінде сэр Томас Стредлинг бастаған Стредлингтердің алғашқы бақтары әйгілі болды. Оларды оның ұлы сэр Эдвард Страдлинг Римде ұзақ болғаннан кейін кеңейтті. Тюдор дәуіріндегі Стредлингтер кең иеліктерінде екі елен паркін де ұстады, біреуі қызыл елендерге, екіншісі – көгал елендерге арналған. Эдвардтың досы, уэльс ақыны Томас Лейсон латын тілінде жазған мақтау өлеңінде бақтардың сұлулығы теңіз құдайы Нептун мен су нимфасы Тетистің келуіне шақыруға жеткілікті дейді. efn|Томас Лейсонның өлеңі, қазір тек уэльс тіліндегі аудармасында ғана белгілі: «Нептун және Тетис, теңіз құдайы және басқа да тереңдіктің тұрғындары, бақта қоныстану үшін теңіздің түбін тастап кетеді» (83–85 жолдар). Олар 17 ғасырда әрине, жылқыларды сақтауға арналған жайға айналдырылды, сол себепті осы атпен белгілі болды, ал Стредлингтер азамат соғысы кезінде жылқыларын казармаларда ұстады. 20 ғасырға келген кезде казармалар қираған күйде болды, ал Хёрст оларды 1930 жылдары қонақ үйге және бассейндік үйге айналдырды. 1978 және 1981 жылдар аралығында Атлантик колледжі оларды 17 ғасырдың түпнұсқа стилінде қайта жаңартып, студенттерге арналған жатақхана ретінде пайдаланды. Қаладан тысқары беткейдегі күзет мұнарасы да 16 ғасырдың, немесе мүмкін 15 ғасырдың соңында салынған болуы мүмкін. Көптеген жеке ғимараттар, соның ішінде қаладан тысқары беткейдегі күзет мұнарасы, қаланың оңтүстігіндегі теңіз қабырғалары мен мұнаралары, террасалардың соңындағы және қала кіреберісінің солтүстігі мен батысындағы қабырғалар ІІ санатқа енгізілген. Бақтардың өзі 2022 жылы Уэльстегі ерекше тарихи маңызы бар саябақтар мен бақтардың Cadw/ICOMOS тізіліміне І санатта тіркелді. Олар Уэльстегі ең әсем Ренессанс бақтарының бірі болған, толыққанды, террасалы Тюдор бағының сирек сақталған мысалы болып табылады.