Кіріспе
Уильям Морристің 1890 жылғы романы "Жерден жаңалықтар" (1890) – суретші, дизайнер және социалистік идеялардың алға басушысы Уильям Моррис жазған утопиялық социализм мен жұмсақ ғылыми фантастиканы үйлестіретін классикалық туынды. Алғаш рет ол 1890 жылғы 11 қаңтарда "Commonweal" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Романда баяндаушы Уильям Гест Социалистік лиганың мәжілісінен оралғаннан кейін ұйықтап, болашақ қоғамда оянғаннан кейін, ол жалпы меншік пен өндіріс құралдарының демократиялық бақылауына негізделгенін көреді. Бұл қоғамда жеке меншік, ірі қалалар, билік, ақша жүйесі, неке немесе ажырасу, соттар, түрмелер және таптық бөліністер жоқ. Бұл аграрлық қоғам адамдардың табиғаттан ләззат табуы және осының нәтижесінде жұмысынан ләззат табуы себепті табысқа жетеді. Роман осы қоғамның ұйымдастырылуы және адамдар арасындағы қарым-қатынастар сияқты әртүрлі аспектілерін зерттейді. Моррис марксизм мен романтика дәстүрін біріктіре отырып, өзін Викториялық Англиядан өзгеше уақыт пен жердегі сиқырлы кейіпкер ретінде бейнелейді. Романс кейіпкері Моррис махаббат пен достық іздеп, қайта жаңғырған өзін табуға тырысқанда, марксистік рухтағы романс архетиптерімен кездеседі. Ескі Хаммонд – Морриске жаңа әлемді үйрететін коммунистік педагог, сонымен қатар романтиканың дана қарт тұлғасы. Дик пен Клара – жақын достар және Морристің саяхатында көмектесетін үйленген жұбайлар. Темзадағы саяхат – революция арқылы өзгерген қоғам арқылы жасалған саяхат, сонымен қатар бақытты іздеу. Іздеудің мақсаты – Элен, ол қайта туылған дәуірдің символы және шетелдік жеңе алмайтын сүйікті. Эленнің өзі көп қырлы тұлға: социализм кезінде құтқарылған жұмысшы әйел, ол сонымен қатар мейірімді табиғат рухы және әйел бейнесіндегі жан. Кітап Моррис социализмге жиі айтылатын қарсылықтарға жауап береді және социализм жеке меншікті ғана емес, сонымен қатар өнер, өмір және еңбек арасындағы айырмашылықты да жояды деген сенімін күшейтеді. Романда Моррис социализмге қатысты ең көп таралған сынға – коммунистік қоғамда еңбек етуге ынталандырудың жоқтығына тоқталады. Моррис бұл тұста барлық еңбек шығармашылық және құлшыныс тудыруы керек деп жауап береді. Бұл, жұмыс қажетті жамандық болғанымен, дұрыс жоспарланған тең қоғам әр жұмысшының атқаруға тиіс жұмысының мөлшерін азайта алады деп санайтын көптеген социалистік ойшылдардан өзгеше. "Жерден жаңалықтар" Моррис жек көретін мемлекеттік социализмнің бір түрін бейнелейтін "Артқа қарап қарау" атты алдыңғы кітапқа жауап ретінде жазылды. Бұл кітап сол кездегі социализмді жүзеге асырудың тактикасына қатысты түрлі ойларға тікелей әсер етуді де мақсат етті.
News from Nowhere (1890) is a classic work combining utopian socialism and soft science fiction written by the artist, designer and socialist pioneer William Morris. It was first published in serial form in the Commonweal journal beginning on 11 January 1890. In the novel, the narrator, William Guest, falls asleep after returning from a meeting of the Socialist League and awakes to find himself in a future society based on common ownership and democratic control of the means of production. In this society there is no private property, no big cities, no authority, no monetary system, no marriage or divorce, no courts, no prisons, and no class systems. This agrarian society functions simply because the people find pleasure in nature, and therefore they find pleasure in their work. The novel explores a number of aspects of this society, including its organisation and the relationships which it engenders between people. Morris fuses Marxism and the romance tradition when he presents himself as an enchanted figure in a time and place different from Victorian England. As Morris, the romance character, quests for love and fellowship—and through them for a reborn self—he encounters romance archetypes in Marxist guises. Old Hammond is both the communist educator who teaches Morris the new world and the wise old man of romance. Dick and Clara are good comrades and the married lovers who aid Morris in his wanderings. The journey on the Thames is both a voyage through society transformed by revolution and a quest for happiness. The goal of the quest, met and found though only transiently, is Ellen, the symbol of the reborn age and the bride the alien cannot win. Ellen herself is a multidimensional figure: a working class woman emancipated under socialism, she is also a benign nature spirit as well as the soul in the form of a woman. The book offers Morris' answers to a number of frequent objections to socialism, and underlines his belief that socialism will entail not only the abolition of private property but also of the divisions between art, life, and work. In the novel, Morris tackles one of the most common criticisms of socialism; the supposed lack of incentive to work in a communist society. Morris' response is that all work should be creative and pleasurable. This differs from the majority of Socialist thinkers, who tend to assume that while work is a necessary evil, a well planned equal society can reduce the amount of work needed to be done by each worker. News from Nowhere was written as a libertarian socialist response to an earlier book called Looking Backward, a book that epitomises a kind of state socialism that Morris abhorred. It was also meant to directly influence various currents of thought at the time regarding the tactics to bring about socialism.
Өткенге көз жүгірту
Моррис 1889 жылғы 21 маусымда "Коммуналда артқа қарай қарау" романына шолу жасады. Шолуында Моррис Эдвард Белламидің өз ойдағы қоғамды социалистердің сенімдері үшін авторитет ретінде бейнелеуіне қарсылық білдіреді. Моррис былай деп жазады: "Қысқасы, мырза Беллами біз үшін барлық жағынан елестете алатын ең жақсы өмір – машиналық өмір; сондықтан оның еңбекті шыдамды етудің жалғыз жолы – жаңа және үнемі жаңа машиналардың дамуы арқылы оның көлемін азайту екендігі таңқаларлық емес. Менің ойымша, бұл әрқашан солай болады, және машиналардың көбеюі тек машиналарды көбейтеді; болашақтың идеалы еңбекті ең төменгі деңгейге дейін азайту арқылы адамның күшін азайтуға емес, керісінше, еңбектегі қиындықтарды ең төменгі деңгейге дейін азайтуға, тіпті ол қиындық сезілмейтіндей болуға бағытталған. Бұл – адамзаттың арманы, ол тек адамдар мырза Белламидің утопиясынан да толық тең болғанда ғана армандай алады, бірақ адамдар тең жағдайда болғанда орындалатынына сенімдімін". Мористің Белламиге деген негізгі қарсылығы, негізінен, Белламидің әлеуметтік құндылықтары мен эстетикалық көзқарастарымен келіспеушілігінен туындады. Беллами қалалық өмірді ұнатса, Моррис шаруашылықты ұнатты; Беллами өнеркәсіптік революцияны және машинаның күшін мақтаса, Моррис адамдарға қиындық тудыратын ауыртпалықты жеңілдету үшін ғана машиналарды пайдаланатын табиғи өмір салтын қалпына келтіруді армандады; Беллами құдіретті мемлекет арқылы құтқарылу іздесе, Моррис оның жойылған уақытын тіледі.
'In short a machine life is the best which Mr. Bellamy can imagine for us on all sides; it is not to be wondered at then that this, his only idea for making labour tolerable is to decrease the amount of it by means of fresh and ever fresh developments of machinery I believe that this will always be so, and the multiplication of machinery will just multiply machinery; I believe that the ideal of the future does not point to the lessening of men's energy by the reduction of labour to a minimum, but rather the reduction of pain in labour to a minimum, so small that it will cease to be pain; a dream to humanity which can only be dreamed of till men are even more completely equal than Mr. Bellamy's utopia would allow them to be, but which will most assuredly come about when men are really equal in condition.' Morris's basic antipathy with Bellamy arose chiefly from his disagreement with Bellamy's social values and aesthetic convictions. While Bellamy favoured the urban, Morris favoured the pastoral; while Bellamy lauded the Industrial Revolution and the power of the machine, Morris yearned for the restoration of an organic way of life which utilised machines only to alleviate the burdens which humans might find irksome; while Bellamy sought salvation through an omnipotent state, Morris wished for a time when it would have withered away.
Гендерлік рөлдер
"Жерден жаңалықтар" романында Моррис қоғамдағы әйелдерді "бала туу және оларды тәрбиелеуде құрметті, әйел ретінде ізденісті, серік ретінде жақсы көрілетін, балаларының болашағына алаңдамайтын" және осының нәтижесінде күшейтілген "аналық сезімге" ие деп сипаттайды. Жыныстық еңбек бөлінісі бұрынғысынша сақталған. Әйелдердің еңбектері үй шаруашылығымен ғана шектелмейді, бірақ олардың атқаратын жұмыстарының көлемі еркектерге қарағанда тар, алайда үй шаруашылығына әйелдердің ерекше бейімділігі бар деп есептеледі. Сонымен қатар, "Ерлер енді әйелдерге тирандық жасауға, не әйелдер ерлерге тирандық жасауға мүмкіндік жоқ; мұның екеуі де ежелгі заманда болған. Әйелдер өздері жасай алатын және жақсы көретін нәрсені істейді, ал ерлер оған қызғанышпен қарамайды және ренжімейді". Олд Хаммонд оқырманға Nowhere-де соттардың, ажырасудың және келісім-шарт некесінің жоқ екенін хабарлайды. Неке және ажырасу туралы түсіндіре келе Олд Хаммонд былай дейді: "Біз бұл мәселелерді өзгерттік, немесе оларға деген көзқарасымыз өзгерді деп толық түсінуіңіз керек. Біз өзімізді алдамаймыз және жыныстарды мазалайтын барлық қиындықтардан құтыла аламыз деп ойламаймыз, бірақ біз өмір сүру және лауазым туралы төмендеу дау-жанжалдарға барып, осы бақытсыздыққа қосымша кемсітуді арттыру үшін соншалықты ақымақ емеспіз, сондай-ақ махаббат немесе құштарлықтың нәтижесінде дүниеге келген балаларға тирандық ету билігіне". Nowhere-де адамдар әртүрлі топтарда, қалағанша өмір сүреді, ал толық отбасы қажет емес. Некеге қатысты, Nowhere халқы моногамияны ұстанады, бірақ олар келісім-шарт некесімен байланысқандықтан емес, романтикалық махаббатты еркін іздей алады.
‘You must understand once for all that we have changed these matters; or rather that our way of looking at them has changed We do not deceive ourselves, indeed, or believe that we can get rid of all the trouble that besets the sexes but we are not so mad as to pile up degradation on that unhappiness by engaging in sordid squabbles about livelihood and position, and the power of tyrannising over the children who have been the result of love or lust.' In Nowhere people live in groups of various sizes, as they please, and the nuclear family is not necessary. Concerning marriage, the people of Nowhere practice monogamy but are free to pursue romantic love because they are not bound by a contractual marriage.
Білім
Романның басында біз Жоқ жердегі адамдар білімді болғанымен, балаларға арналған ресми білім беру жүйесі жоқ екенін білеміз. Оксфорд әлі де «Білім өнері» саласын оқу орны ретінде сақтап тұрғанымен, адамдар өз білім алу жолын өзі таңдай алатынын білеміз. Балаларды тәрбиелеуге келсек, «Жоқ жерде» балалар көбінесе топтар құрып, жазда бірнеше апта бойы орманға ойнауға барады, сіз көріп отырғанындай, шатырларда тұрып жатады. Біз оларды мұндай іс-әрекеттерге ынталандырамыз, өйткені олар өздеріне қажетті нәрсені жасауға үйренеді, жабайы жануарлармен танысады және үйде отырудан гөрі олар үшін табиғатта болу әлдеқайда жақсы. Бұл утопия, қиял жемісінен туған қоғам, керемет, себебі ондағы адамдар индустрияландырудың ауыртпалығынан босағандықтан, табиғатпен үйлесімде өмір сүретін өмір салтына қол жеткізеді. 1884 жылғы «Біз қалай өмір сүреміз және қалай өмір сүре аламыз» атты лекциясында Моррис идеалды өмір туралы ойларын білдіреді. Осы ой-пікір романның негізін құрайды. Моррис былай деп жазады: «Өмірдің жағдайлары туралы мәселені аяқтамас бұрын, мен мүмкін болатын қарсылыққа дайын тұрғым келеді. Мен машиналарды қажетті еңбектің механикалық және жағымсыз бөлігінен адамдарды босату үшін еркін пайдалану туралы айттым; қазіргі заманда өмірдің сұлулығына зиян келтіретін нәрсе – машиналардың бізге қызмет етуі орнына, біздің қожайынымыз болуына рұқсат беру. Сонымен қатар, бұл менің соңғы талабыма жеткізеді, яғни менің өмірлік ортам әдемі, жомарт және сұлу болуы керек; Бұл үлкен талап екенін білемін, бірақ мынаны айтамын, егер бұл талап орындалмаса, егер әрбір өркениетті қоғам өз мүшелерінің барлығы үшін мұндай ортаны қамтамасыз ете алмаса, онда мен әлемнің жалғасуын қаламаймын».
‘often make up parties, and come to play in the woods for weeks together in the summer time, living in tents, as you see. We rather encourage them to do it; they learn to do things for themselves, and get to know the wild creatures; and you see the less they stew inside houses the better for them.’ This Utopia, an imagined society, is idyllic because the people in it are free from the burdens of industrialisation and therefore they find harmony in a lifestyle that coexists with the natural world. In an 1884 lecture "How We Live and How We Might Live", Morris gives his opinions about an ideal existence. This opinion is the bedrock for the novel. Morris writes,
'Before I leave this matter of the surroundings of life, I wish to meet a possible objection. I have spoken of machinery being used freely for releasing people from the more mechanical and repulsive part of necessary labour; it is the allowing of machines to be our masters and not our servants that so injures the beauty of life nowadays. And, again, that leads me to my last claim, which is that the material surroundings of my life should be pleasant, generous, and beautiful; that I know is a large claim, but this I will say about it, that if it cannot be satisfied, if every civilised community cannot provide such surroundings for all its members, I do not want the world to go on.'
Ықпал
"Жерден келген жаңалықтар" атты тақырып көптеген кәсіпорындарға, соның ішінде Ливерпульдегі саяси кітап дүкеніне, Тим Краучтың театр труппасына және ай сайынғы әлеуметтік клубқа әсер етті. "Жерден жаңалықтар" клубы 1996 жылы "заманауи өмірдің коммерциялануы мен оқшаулануына қарсы тұру" үшін құрылды, оның ұраны ретінде Морристің "Бірлік – өмір, ал бірліктің болмауы – өлім" деген сөздері қолданылды. Оның қамқоршысы – Питер Хеннесси, үкімет тарихшысы, және ол ай сайын Лейтонстондағы Сент-Джон Баптист шіркеуінің залында жиналады, бұл суретшінің өскен үйінен шамамен төрт шақырымдай жерде, қазір Уильям Моррис галереясы орналасқан. Көптеген көркем туындылар "Жерден келген жаңалықтар" деп аталады; олардың кейбіреулері Морристің кітабымен тығыз байланысты, ал басқалары жай ғана үш сөздік атауды немесе оның өзгеруін пайдаланады. 1978 жылы Өнер кеңесі "Жерсізге жаңалықтар" атты қысқаметражды фильмді қаржылады. Онда Морристің Темза өзенімен эстетикалық және социалистік идеяларды зерттеген ойдан шығарылған саяқаты бейнеленген. Сара Вудс кітапты радио пьеса ретінде бейімдеп, BBC Radio 4 арнасында 2016 жылдың 25 мамырында эфирге шығарды. "Жерден келген жаңалықтар" тарихшы Г.Д.Х.Коулдың социализмге көшкеніне ықпал еткен фактор болды. Роберт Льюэллиннің "Гардениядан жаңалықтар" (2012) романы "Жерден келген жаңалықтар" романынан шабыт алды. 2005 жылдың сәуір-май айларында Швейцарияның Лозанна қаласындағы Люси Маккинтош галереясында алты британдық суретшінің қатысуымен өткен заманауи өнер көрмесі "Жерден келген жаңалықтар" деп аталды: Майкл Эшкрофт, Хуан Боливар, Эндрю Грасси, Джастин Хиббс, Алистер Хадсон және Питер Ливерсидж. Кореялық суретшілер Мун Кёнвон мен Чон Чжуно 2012 жылы "Жерден келген жаңалықтар" атты бірлескен жобасында осы романнан шабыттанды. Халық әншісі Леон Росселсонның 1986 жылғы осы аттас альбомындағы "Жерден келген жаңалықтарды жеткізу" әні Морриске арналған құрметті ән. Nick Cave and the Bad Seeds тобының "Dig, Lazarus, Dig!!!" (2008) альбомындағы бір трек "Жерден келген жаңалықтар" деп аталады. 2013 жылы ағылшын Darkstar тобы "News from Nowhere" атты альбом шығарды. 2008 жылы Waltham Forest композитор Майк Робертске оқиғаға негізделген жаңа қоғамдық симфония жасауды тапсырды. Морристің "халық үшін және халықтан өнер" аксиомасын қамти отырып, бұл шығарма 180 бастауыш сынып оқушыларының қатысуымен жазылды, олар музыканың фрагменттерін құрастырып, соңғы шығармаға енгізді. Нәтижесінде балалар хоры, оркестр және басқа 10 кіші ансамбль үшін 90 минуттық туынды жасалды. Бұл шығарма 2014-2015 жылдары романның 125 жылдығына орай Уильям Моррис галереясының көркемдік қолдауымен жазылып, 2015 жылдың маусымында жарық көрді. Мальталық суретші және куратор Рафаэль Велланың "Жерден келген жаңалықтар" (2022, 5 мин.) атты анимациялық видеосы Уильям Морристің романынан шабыттанды. 1000 кадрдан тұратын бұл анимация сюжеттің антиутопиялық нұсқасын көрсетеді, онда суретші өртеніп жатқан әлемге оянады. Анимациялық бейне 2023 жылы Мальтадағы Valletta Contemporary көрмесінде көрсетіледі.