Кіріспе

Құс түрі Ұзын мүңкілі құс немесе қоңыр тас құсы (Anthus similis) – кеңінен таралған сайрақ. Африка, Арабия түбегі және Оңтүстік Азиядағы популяциялар үшін бірнеше түршелер бөлініп шығарылған. Бұл топтаманың жіктемесі әлі толық анықталған жоқ. Көптеген құстар жыл бойы тұрақты мекендейді немесе қысқа қашықтыққа көшіп жүреді.

Таксономия және жүйелеу

Бұл күрделі топ, онда бірнеше ұқсас құстар бар, олардың таралу аймақтары өте шашыраңқы, ал филогенездің нақты схемалары әлі анықталған жоқ. Бұрын осы түрге жатқызылған бірнеше түршелер толық түр мәртебесіне көтерілді. Оңтүстік-орталық Африкадағы миомбо ормандарында мекендейтін ағаш пипиті (Anthus nyassae) бұрын осы құстың түршесі саналған, бірақ қазір жеке түр ретінде қарастырылады. Кейбір мамандар Батыс Африкадағы таулы шалғындарда кездесетін Баннерман пипитін (Anthus (similis) bannermani) де бөліп қарастырады. Николсон пипиті – Оңтүстік Африкадан жақында бөлінген, көшпейтін түр. Аталған түрдің бастапқы нұсқасын 1840 жылы Томас С. Джердон Үндістан түбегінен сипаттаған. Бұл түр Батыс Гаты бойында, сондай-ақ Нилгири және Пални жоталарында кездеседі. Сидней Диллон Рипли 1953 жылы Палхат аңғарының оңтүстігінде ғана таралған нұсқасы үшін қараңғырақ түрі – траванкориенцис деп аталатын түршені сипаттаған. Ричард Майнерцхаген сипаттаған декаптус түршесі Ауғанстан, Пәкістан және Үндістанның солтүстік-батыс бөліктерінде кездеседі, ал ердоны түршесі Гималайдың етегінде, Непалға дейін таралған. Яметини популяциясы шашыраңқы және Мьянмада кездеседі. Батыс Азия аймағында және Африкада тағы да бірнеше түршелер сипатталған.

Сипаттама

Бұл орташа еңірі пішінді пипит, ұзындығы 16–17,5 см, бірақ жерде көзге түспейтін түр, жоғары жағы негізінен құмды сұр, ал төменгі жағы ақшыл немесе ақшыл сары түсті. Ол қоңыр пипиттен өте ұқсас, бірақ сәл ірілеу, құйрығы ұзын және қара мундздығы ұзын. Ұзын мундзды пипиттің ұшуы күшті және тікелей, және ол шөлдегі торғайға ұқсас ерекше "чүп" дыбысын шығарады. Оның әні қоңыр пипиттің әні сияқты, бірақ баяу және әртүрлі: шри чур шри чур шри чур. Ұзын мундзды пипит өзінің туыстары сияқты тұқымдар мен жәндіктермен қоректенеді. Ұзын мундзды пипиттің көбею ортасы – құрғақ, ашық беткейлер, тасты жерлер және жартылай өсімдіктер. Ұясы жерде болады, және 2–4 жұмыртқа салады.