Кіріспе
1400–1902 ж.ж. Малай түбегінің солтүстігіндегі Малай сұлтандығы. Патани, немесе Патани сұлтандығы (жауи: كسلطانن ڤطاني) – тарихи Патани аймағындағы малай сұлтандығы. Ол қазіргі Таиланд провинциялары Паттани, Яла, Наратхиват және қазіргі Малайзияның солтүстік Келантан штатының бір бөлігін қамтыды. 2–15 ғасырлардағы Лангкасука мемлекеті және 6–7 ғасырлардағы Пан Пан мемлекеті байланысты болған жоқ па, болған жоқ па белгісіз. Патанидің алтын ғасыры 1584 жылы таққа отырған төрт патшайымның біріншісі Раджа Хиджаудың (Жасыл патшайым) билік құру кезінде басталды. Одан кейін Раджа Биру (Көк патшайым), Раджа Унгу (Күлгін патшайым) және Раджа Кунинг (Сары патшайым) билік етті. Осы кезеңде патшалықтың экономикалық және әскери күші артып, төрт ірі сиамдық шапқындарға қарсы тұруға мүмкіндік берді. 17 ғасырдың соңына қарай сұлтандық әлсіреп, 1786 жылы Сиамның шапқынына ұшырады. Соңғы ража 1902 жылы тақтан түсірілгеннен кейін Сиам оны өз құрамына қосты.
Patani, or the Sultanate of Patani (Jawi: كسلطانن ڤطاني) was a Malay sultanate in the historical Pattani Region. It covered approximately the area of the modern Thai provinces of Pattani, Yala, Narathiwat and part of the northern modern day Malaysian state of Kelantan. The 2nd–15th century state of Langkasuka and 6–7th century state of Pan Pan may or may not have been related. The golden age of Patani started during the reign of the first of its four successive queens, Raja Hijau (The Green Queen), who came to the throne in 1584 and was followed by Raja Biru (The Blue Queen), Raja Ungu (The Purple Queen) and Raja Kuning (The Yellow Queen). During this period the kingdom's economic and military strength was greatly increased to the point that it was able to fight off four major Siamese invasions. It had declined by the late 17th century and it was invaded by Siam in 1786, which eventually absorbed the state after its last raja was deposed in 1902.
Ішкі династия (Шри Ванса)
Чау Шри Ванса (шамамен 1488-1511), кейбір дереккөздерде Кота Махлигайды жаулап алып, Патани қаласын құрған, ислам дініне кірген және Шри Сұлтан Ахмад Шах атағын алған Сиам ханзадасы. Раджа Интера/Пхая Ту Накпа/Сұлтан Исмаил Шах/Махмуд Шах (ө. 1530 ж. шамасында?), бір мәлімет бойынша, мемлекеттің негізін қалаушы және ислам дінін қабылдаған алғашқы билеуші. Бірақ, одан бұрын басқа билеушілер де болған болуы мүмкін. Сонымен қатар, португалдықтар сауда үшін алғаш рет 1516 жылы осы портына келген делінеді. Сұлтан Мудхаффар Шах (шамамен 1530-1564), Сұлтан Исмаил Шахтың ұлы, Аюдхьяға (Сиам) жасалған шабуыл кезінде қаза тапты. Сұлтан Манзур Шах (1564-1572), Сұлтан Мудхаффар Шахтың інісі. Сұлтан Патик Сиам (1572-1573), Сұлтан Мудхаффар Шахтың ұлы, туған бауыры Раджа Бамбангтың қолынан өлтірілді. Сұлтан Бахдур (1573-1584), Сұлтан Манзур Шахтың ұлы, көптеген деректерде зұлымдыққа ұшыраған деп есептеледі. Рату Хиджау (Жасыл патшайым) (1584-1616), Сұлтан Бахдурдың қарындасы, оның тұсында Патани орташа көлемді порты ретінде ең үлкен экономикалық жетістікке жетті, оған қытай, голланд, ағылшын, жапон, малай, португал, сиам және басқа саудагерлер жиі келіп тұрды. Рату Биру (Көк патшайым) (1616-1624), Рату Хиджаудың қарындасы. Рату Унга (Күлгін патшайым) (1624-1635), Рату Бирудің қарындасы, ол жергілікті істерге Сиамның араласуына қарсы болды. Рату Кунинг (Сары патшайым) (1635-1651), Рату Унганың қызы және Ішкі әулеттің соңғы патшайымы. Оның билігінің нақты аяқталу күні туралы пікірлер қарама-қайшы.