Кіріспе
Неміс СС генералы және полиция шенеунігі Курт Макс Франц Далуге (15 қыркүйек 1897 – 24 қазан 1946) – неміс СС және полиция шенеунігі, 1936–1943 жылдары нацистік Германияның Ordnungspolizei (Тәртіп полициясы) бастығы, сондай-ақ 1942–1943 жылдары Богемия мен Моравияның орынбасар қорғаушысы. Далуге Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пруссия армиясында екі фронтта қызмет етті. Ол ауыр жарақат алды және батылдығы үшін екінші дәрежелі Темір крест орденімен марапатталды. Соғыстан кейін ол Герхард Россбахтың Фрайкорпсының мүшесі болды. 1922 жылы Далуге нацистік партияға қосылды және көп ұзамай Штурмабteilung (SA) қатарына кіріп, ақырында Берлиндегі SA жетекшісі болды. 1930 жылы СС-ке ауысып, кейін Рейхстаг депутаты болып сайланды. 1933 жылы Герман Геринг Далугені Пруссияның Ішкі істер министрлігіне тағайындады және оны Пруссия полиция күштерінің басшысы етіп қойды. Осы қызметте ол Эрнст Рём мен SA-ның басқа да жетекші мүшелері тазартылған «Ұзын пышақтар түні» ісін жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. 1934 жылдың соңына қарай оның өкілеттігі бүкіл Германияға дейін кеңейтілді, ал екі жылдан кейін Генрих Гиммлер неміс полиция күштері қайта ұйымдастырылғаннан кейін оны Ordnungspolizei (Orpo) бастығы етіп тағайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Далуэге Орпосында 120 000-ға жуық әскер болды. Бұл ұйым Германия басып алған аумақтарда полициялық қызмет, депортациялар және жаппай қырғындарға қатысты және Холокостты жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. 1942 жылы Рейнхард Гейдрихтің қазасынан кейін Далуге Богемия мен Моравияның орынбасар қорғаушысы болып тағайындалды және Лидицедегі қырғын сияқты неміс жазалау шараларын басқарды. Соғыс аяқталғаннан кейін Далуге тұтқындалып, Чехословакияға экстрадицияланды, онда ол адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталып, айыпталды. Ол өлім жазасына кесіліп, 1946 жылдың қазан айында дарға асылды.
Kurt Max Franz Daluege (15 September 1897 – 24 October 1946) was a German SS and police official who served as chief of Ordnungspolizei (Order Police) of Nazi Germany from 1936 to 1943, as well as the Deputy/Acting Protector of
Bohemia and Moravia from 1942 to 1943. Daluege served in the Prussian Army during the First World War on both fronts. He was severely wounded and received the Iron Cross Second Class for his bravery. After the war, he became a member of Gerhard Roßbach's Freikorps. In 1922, Daluege joined the Nazi Party and soon entered the service of the Sturmabteilung (SA), eventually becoming the SA leader in Berlin. He transferred to the SS in 1930 and was later elected as a Reichstag deputy. In 1933, Hermann Göring appointed Daluege to the Prussian Interior Ministry and placed him in charge of the Prussian police forces. In that role, he played an important role in carrying out the Night of the Long Knives, in which Ernst Röhm and other leading member of the SA were purged. By late 1934, his authority was extended to include all of Germany, and two years later Heinrich Himmler named him chief of the Ordnungspolizei (Orpo) following the reorganisation of the German police force. By the outbreak of the Second World War, Daluege's Orpo had as many as 120,000 active duty personnel. The organisation took part in policing, deportations and mass murder throughout German occupied areas and had an integral role in carrying out the Holocaust. Following Reinhard Heydrich's assassination in 1942, Daluege was named Deputy Protector of Bohemia and Moravia and directed the German reprisal actions, including the Lidice massacre. At the end of the war, Daluege was arrested and extradited to Czechoslovakia, where he was tried and convicted for crimes against humanity. He was sentenced to death and executed by hanging in October 1946.
Ерте өмір және мансап
Далуеге 1897 жылдың 15 қыркүйегінде Пруссия мемлекеттік қызметкерінің ұлы ретінде Үстіңгі Силезияның шағын Кройцбург (қазіргі Ключборк) қаласында дүниеге келді. 1916 жылы Пруссия армиясына қабылданып, 7-ші гвардиялық жаяу әскер полкінде қызмет етті. Ол Шығыс майданында соғысты. 1917 жылдың қазанында Доберицте офицерлік курстарға қатысты. Батыс майданында қызмет еткен кезінде басы мен иығына ауыр жарақат алды. Ауруханаға жатқызылып, 25% еңбекке жарамсыз деп танылды. Далуегеге екінші дәрежелі Темір крест (1918) және қара түсті Жарақат белгісі (1918) табысталды.
1920-шы жылдар
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Далуге Selbstschutz Oberschlesien (SSOS) – Жоғарғы Силезия өзін-өзі қорғау ұйымының басшысы болды. 1921 жылы ол Берлиндегі Техникалық университетінде инженерлік мамандықты оқып жүріп, Freikorps Rossbach ұйымында белсенді болды. Екі жылдан кейін ол нацистік партияға (NSDAP) қосылды және 31 981 нөмірімен тіркелді. Сол жылы ол Ұлы неміс жұмысшы партиясына да мүше болды. 1924 жылдан бастап ол Берлин Frontbann ұйымын құруға көмектесті, ол негізінен нацистік Sturmabteilung (SA) ұйымының жаппай ұйымы болды, себебі сол кезде Пруссияда нацистік партия мен SA тыйым салынған еді. Далуэгенің қатыгездігі бұрынғы SA әріптестеріне қарсы жасаған интригасынан асып, қоғамға қауіпті деп есептеген кез келген адам туралы айтқан сөздерінде де көрінеді. Ол бірде "халықтың саналы түрде әлеуметтік жаулары (Volksfeinde)" мемлекеттік араласу арқылы жойылмаса, "толық моральдық құлдыраудың алдын алу мүмкін емес" деді. Тарихшы Джордж Браудер Далуэге "детективтерді даярлайтын полиция институты әсіресе NS көзқарастарына сәйкес қайта ұйымдастырылғанын мақтанышпен айтты" және осы ұйымдағы жетістіктер нацистік идеологияны қабылдауға байланысты болды деп мәлімдеді. 1934 жылдың қарашасына қарай Далуэге бірыңғай полицияға қатысты өкілеттіктерді Пруссиядан тысқары Германияның барлық аймағына таратуға қол жеткізді. Ол қалалық полиция, ауылдық жандармерия, жол полициясы, жағалау күзеті, теміржол полициясы, поштаны қорғау қызметі, өрт сөндірушілер, әуе шабуылы қызметі, авариялық техникалық қызмет, радиополиция, зауыттарды қорғау полициясы, құрылыс ережелерін сақтау және сауда полициясын басқарды. 1936 жылы Германия полициясының барлық күштері қайта ұйымдастырылды, бұрынғы федералды штаттардың әкімшілік функциялары Рейхтің Ішкі істер министрлігінің номиналды бақылауына берілді, бірақ іс жүзінде Гиммлердің SS бақылауында болды. Полициядағы тәжірибесімен және тағайындалуымен сәйкес, Далуге "National sozialistischer Kampf gegen das Verbrechertum" (NS қылмысқа қарсы күрес) атты кітап жазып, жариялады. Сол жылы Гиммлер Далуэгені Ordnungspolizei (Orpo) басшысы етіп тағайындады, бұл оған нацистік Германиядағы бірыңғай полицияның көп бөлігіне әкімшілік, бірақ емес атқару билігін берді. Ол 1943 жылға дейін Orpo басшысы болды және SS Oberst Gruppenführer und Generaloberst der Polizei шеніне жетті. Далуэге Orpo басқарған кезде, сол уақытта SiPo (Қауіпсіздік полициясы) басқарған Рейнхард Гейдрих оны бұрынғы өкілдігі үшін өте жақтырмады және оны Гейдрих "Dummi Dummi" немесе "еңбекке жарамсыз" деп қысым көрсетті. 1939 жылдың тамызына қарай Далуэге басқаратын Orpo күші 120 000-нан астам әскерге жетті. Далуэге кеңсесінен (Ordnungspolizei басшысы) түскен қатыгездіктің тағы бір белгісі 1939 жылғы 5 қыркүйектегі Польшадағы тәртіп орнату операциялары кезінде қолданылатын әдістерді сипаттаған есепте көрсетілген. Польшаның Ченстохова қаласы маңындағы жазалау шараларын жоспарлаған бірыңғай полиция батальондары туралы есепте мынадай нұсқаулар берілді: "[Бұл батальон басшысы жоғары Силезия өнеркәсіптік аймағында жасалғандай, ең қатаң шараларды қабылдауы тиіс, мысалы, поляк франк тиерлерін жарық бағаналарына ілу арқылы бүкіл халыққа көрінетін символ көрсетуі керек]". 1941 жылы соғыс кезінде ол Брест-Литовск маңында полиция батальоны 307 жасағының 4435 яһудиді жаппай атуына және Минскідегі яһудилерді жаппай атуына қатысты. Сонымен қатар, 1941 жылдың қазан айында Далуэге Германия, Австрия және Богемия мен Моравия протекторатынан Рига мен Минскіге яһудилерді депортациялау туралы бұйрыққа қол қойды. 1942 жылғы 7 шілдеде ол Гиммлер басқарған конференцияға қатысты, онда Рейнхард операциясын "кеңейту" мәселесі талқыланды, бұл Польшаның бас үкімет ауданында поляк яһудилерін жаппай өлтірудің құпия нацистік жоспары және Шығыстағы SS және полиция саясатына қатысты басқа мәселелер де қарастырылды.
Лидице қазағы
1942 жылы Далуеге Богемия және Моравияның протекторының орынбасары болды, Райнхард Гейдрихтің қазасынан кейін. Гитлердің Далуегені тағайындауында ешқандай логика болмаған сияқты, себебі ол жоғары дәрежелі СС офицері еді және сол кезде Прагада болды, тіпті Гейдрихтің қаза болған күні медициналық көмек алу үшін келген. Гитлер бастапқыда Эрих фон дем Бах-Зелевскині тағайындағысы келді, бірақ Гиммлер Гитлерді Шығыс майданындағы әскери жағдайға байланысты оны босату мүмкін емес екенін айтып, одан бас тартуға көндірді. Константин фон Нейрат формальды түрде протектор болғанымен, ол 1941 жылы өкілеттіктерінен айырылғандықтан, Далуеге іс жүзінде протектордың міндеттерін атқарды. 1942 жылдың маусым айында Карл Герман Франк және басқа СС қызметкерлерімен бірге Гейдрихтің өліміне жауап ретінде Лидице және Лежаки ауылдарын қиратуға бұйрық берді. Екі ауылдың барлық ер адамдары өлтірілді, ал көптеген әйелдер мен балалар нацилік концлагерлерге жер аударылды.
Жеке өмір
1926 жылы 16 қазанда Далуеге Кете Шварцқа (23 қараша 1901 жылы туған) үйленді, ол кейіннен нацистік партияның мүшесі болды (№ 118,363). 1937 жылы Далуеге мен оның әйелі ұл балады. Содан кейін Далуегедің әйелі үш туған балаға ие болды: 1938 және 1940 жылдары туған екі ұл және 1942 жылы туған қыз. 1943 жылдың мамыр айында Далуеге ауыр жүрек талмасынан қатты ауырды. Тамыз айында ол күнделікті жұмыстарынан босатылып, соғыстың қалған уақытын Гитлердің берген Батыс Помераниядағы мүлігінде өткізді.
Тұтқындау, сот, айыптау және жаза
1945 жылдың мамыр айында Далуге Любек қаласында британ әскерлерімен тұтқындалды және Люксембургте, содан кейін Нюрнбергте интернировкаланды, онда ол "ірі соғыс қылмыскері" ретінде айыпталды. 1946 жылдың қыркүйегінде Чехословакияға экстрадицияланғаннан кейін, ол Богемия және Моравия протекторатында жасаған көптеген адамзатқа қарсы қылмыстары үшін сотталды. Сот процесі барысында Далуге өкінген жоқ, ол "үш миллион полицейдің" жақсы көретінін, тек Гитлердің бұйрығын орындағанын және таза санасы бар екенін мәлімдеді. Ол барлық айыптау бойынша кінәлі деп танылды және 1946 жылдың 23 қазанында өлім жазасына кесілді. Далуге 1946 жылдың 24 қазанында Прагадағы Панкрац түрмесінде дарға асылды.