Кіріспе

Британдық теміржол компаниясы, жұмыс істеген жылдары 1854–1922.

Стоктон және Дарлингтон теміржолының мұрагері ретінде NER инновациялық шешімдерімен танымал болды. Ол архитектуралық және жобалау мәселелерінде, сондай-ақ электрлендіруде алғашқы қадам жасағандардың бірі болды. 1906 жылға қарай NER басқа британдық теміржолдарынан ерекшеленіп, дауларды шешу үшін кәсіподақтармен келісілген, төрелік тақырыбын да қамтитын ережелер жиынтығына ие болды. Соңғы күндері Йорк қаласындағы теміржол мұражайына айналған, қазір Ұлттық теміржол мұражайы болып табылатын жинақтың бастауын берді. 1913 жылы компанияның жалпы кірісі 11,315,130 фунт стерлингті (1913 жылғы 11315130.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) құрады, ал жұмыс шығындары 7,220,784 фунт стерлингті (1913 жылғы 7220784.0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде NER 2236 адамын жоғалтты, олар Йорк қаласындағы Солтүстік-Шығыс теміржолының соғыс ескерткішінде мәңгі есте қалды. Алдында жарияланған Құрмет кітабында 1908 адамның есімі тіркелген. Олар сонымен қатар екі «Дос батальонын» – 17-ші (Н.Э.Р. Пионерлік) батальоны мен 32-ші (Н.Э.Р. Резервтік) батальонын, Нортумберленд фузилерлерін құрды. Бұл бір компаниядан батальон құрылған алғашқы жағдай еді. Компания екі буксир кемесін де жіберді, NER No.3 және Stranton. Соңғысы HM Tug Char болып қайта аталды және 1915 жылдың 16 қаңтарында теңізде жоғалып, барлық экипажымен бірге қаза тапты. NER-дің геральдикалық белгісі (плитка картасының суретінде көрініп тұрғандай) 1854 жылы құрылған үш негізгі құрамдас бөліктің белгілерінің үйлесімі болды: Йорк және Солтүстік Мидленд теміржолы (жоғарыда; Йорк қаласының гербі); Лидс Солтүстік теміржолы (төменгі сол жақта; Лидс қаласының гербі, күтілетін жүктердің, жүн мен бидайдың бейнелерімен, сондай-ақ Батыс Хартлпул порты мен теміржолы арқылы теңізге қосылумен бірге); және Йорк, Ньюкасл және Бервик теміржолы (төменгі оң жақта; оның атындағы үш қаланың гербінің бөліктері).

Негізгі станциялар

Елдің ең алғашқы үлкен бөшкелі күмбезді төбелі станциясы – Ньюкасл Централь, оны құрамына Йорк-Ньюкасл және Бервик темір жолы кіргеннен кейін NER келесі жарты ғасырда Альнвик, Тайнмут, Гейтсхед Ист, Сандерленд, Стоктон, Миддлсбро, Дарлингтон Банк Топ, Йорк және Халл Парагон сияқты станцияларды салды; соңғысының қайта құрылысы мен кеңейтілуі елдегі осы типтегі соңғы станцияға әкелді. Ньюкасл, Дарлингтон, Йорк және Халл – ең ірі төрт станциясы, сондай-ақ Тайнмут та көлік пайдалануда сақталған. Алнвик 1991 жылдан бері көлік мақсатында емес, екінші қол кітап қоймасы ретінде қолданылуда, ал қалғандары 1950-60 жылдардағы мемлекеттік темір жол кезеңінде, екеуі (Сандерленд және Миддлсбро) Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалаудан зардап шеккеннен кейін бұзылды. Йорк станциясы (Йорк) жүйенің орталығы болды және желі бас кеңсесі осы жерде орналасқан. Қазіргі станцияның негізі 1877 жылдың 25 маусымында салынды. 1909 жылдың маусымынан 1951 жылдың мамырына дейін, электр жүйесімен ауыстырылғанша, 295 рычагты локомотив депосының сигналдық кабинасында Ұлыбританиядағы ең үлкен механикалық рычагтар жиынтығы орналасқан. Ньюкасл станциясы (Ньюкасл) 1850 жылдың 29 тамызында ашылды. Лидс жаңа станциясы (кейін Лидс Сити, қазір Лидс) Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолымен бірлескен жоба болды. Ол 1869 жылы ашылды.

Сәулетшілер

NER теміржол құрылысын салуда бас инженермен жұмыс істеуге толық уақытты жалақы алатын сәулетші тағайындаған әлемдегі алғашқы теміржол компаниясы болды. Тағайындалғандардың кейбірі Дарлингтон қаласында жұмыс істеген немесе белсенділік танытқан. Джордж Таунсенд Эндрюс Солтүстік-Шығыс темір жолымен байланысты алғашқы сәулетші болды. Ол NER бағытындағы басқалармен бірге Йорктегі алғашқы тұрақты станцияны жобалады. Ол сондай-ақ Йорк қаласындағы Ассамблея залын да жобалаған. Томас Проссер бұл лауазымға 1854 жылдан 1874 жылға дейін ие болды. Ол Ньюкасл қаласында жұмыс істеді. Бенджамин Берли екі жыл қызмет етіп, лауазымында қайтыс болды. Уильям Пичи Дарлингтон қаласында екі жыл қызмет етті. Пичи Стоктон мен Дарлингтон темір жолының сәулетшісі болған, ал ол 1863 жылы NER-ге қосылғанда, Дарлингтон бөлімінің сәулетшісі болып тағайындалды. Оның негізгі жұмысы темір жол құрылыстарын кеңейту және жақсарту болды. Басқа жерлерде ол Солтберндегі Зетленд қонақ үйін (1861–63) және Йорктегі Корольдік станция қонақ үйін (1877–82) салдырды. Ол жеке практикамен айналысты, бірнеше дінсіз шіркеулерді, соның ішінде Дарлингтондағы Гранж Роуд баптистік шіркеуін (1870–1) жобалады. Уильям Белл NER-де 50 жыл жұмыс істеді; ол 1877 мен 1914 жылдар аралығында 37 жыл бас сәулетші болды. Оның ең маңызды үлесі NER сәулетшісі ретіндегі жұмысы болды. Bank Top (1884–87) – оның стансалық жобаларының ең жақсы мысалы, ол үшін шатыр құрылысының стандартты жүйесін әзірледі. Ол 1884–1910 жылдар аралығында Солтүстік жол инженерлік жұмыстарына әртүрлі элементтер қосты. Ол сондай-ақ 1912 жылы Бринкберн жолындағы Механикалық инженерлер бөлімінің кеңсесін жобалады, бұл оның стилін Анн патшайымының жаңаруының жаңа ықпалына бейімдей алатынын көрсетті. Хорас Филд, Уильям Беллмен бірге, 1906 жылы аяқталған, қазір "Гранд отель және спа" деп аталатын Йорктегі керемет Бас кеңсесінің жобаларын жасады. Филд сонымен қатар Вестминстердегі Каули көшесіндегі 4 мекенжайындағы компанияның Лондондағы әсем кеңсесін жобалады, ол Йорк кеңсесімен бір жылы аяқталды, кейіннен Либералды демократиялық партия оны штаб-пәтері ретінде пайдаланды және қазір жеке үй. Артур Поллард пен Стивен Уилкинсон қысқа мерзімге бас сәулетші лауазымын атқарды. Компанияның LNER-ге бірігуінен кейін департамент Йорк қаласында қалды. Кәсіби дизайн платформадағы отыру орындары сияқты шағын бұйымдар мен жабдықтарға дейін жүзеге асырылды, олар үшін NER ерекше "талқы жұмыры" орындық аяқтарын қабылдады. Темірден жасалған көпірлер де ерекше дизайнмен жасалды. NER мұрасы топтастырылған LNER қабылдаған жобалаудың жүйелі тәсіліне әсер етуді жалғастырды.

Директорлар

NER-дің алғашқы директорлар кеңесі оның құрамына кіретін төрт компанияның директорларынан қалыптасты. 1864 жылдан NER директоры, ал 1895 жылдан 1904 жылы қайтыс болғанға дейін төрағаның орынбасары болған сэр Лоутиан Белл – темір өндіруші және өнеркәсіптік химик еді. Оның ұлы сэр Хью Белл де директор болды; ол Миддлсбро мен Редкар арасындағы бағытта, Red Barns үйінің бағының астындағы жеке платформаға ие болды. Гертруда Беллдің өмірбаяуын жазған Георгина Хауэлл Беллдер мен NER туралы оқиғаны баяндайды: Солтүстік-Шығыс темір жолы директорының мұрагерлері ретінде Хью Беллдер көлік сарайының билеушілері еді. Миддлсбро станциясында станция бастығы оларға бас иіп, Редкардағы пойызға мінгізді. Көп жылдар өткен соң Флоренстің қызы Леди Ричмонд әкесін Кингс-Кросс станциясынан шығарып салып, ол пойыз кеткенше олармен сөйлесу үшін платформада қалғанын есіне алды. Пойыз уақытында жөнелмеді. Олар кешіккенін байқап, күзетші жақындағанша әңгімелесіп отырды. "Егер сіз сөйлесіңізді аяқтағыңыз келсе, сэр Хью", - деді ол бас иіп, "біз енді жолға шыға аламыз".

NER-дің басқа да белгілі директорларының арасында Джордж Лиман (директор 1854–82, төраға 1874–80); Генри Пиз (директор 1861–1881); сэр Джозеф Уитвелл Пиз, баронет (директор 1863–1902, төраға 1895–1902); Джон Дент Дент (директор 1879–94, төраға 1880–94); Мэтью Уайт Ридли, 1-ші виконт Ридли (директор 1881–1904, төраға 1902–04); сэр Эдвард Грей, баронет (төменде қараңыз); Джордж Гибб (соткер 1882–1891, бас менеджер 1891–1906, директор 1906–1910) және Генри Теннант (директор 1891–1910) болды. 1898 жылы сэр Эдвард Грей директор болып, кейін төраға болды (1904–5; сыртқы істер министрі болып тағайындалуымен тоқтатылды). Оның өмірбаяндық еңбегі «Жиырма бес жыл» еңбегінде Грей кейіннен 1905 жыл өмірімдегі ең бақытты жыл болды, темір жол төрағасының жұмысы жағымды және қызықты болды деп жазды. Сыртқы істер министрлігінен кеткеннен кейін Грей 1917 жылы NER директоры лауазымына қайта оралды, ал Солтүстік-Шығыс темір жолы Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының бір бөлігі болғанда, ол сол компанияның директоры болды және 1933 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1925 жылдың шілдесінде темір жолдың 100 жылдығын тойлау кезінде Грей Йорк герцогы мен герцогинясына сүйемелдеп, оларға Стоктон және Дарлингтон темір жолының Locomotion локомотиві мен Experiment жолаушылар вагонының күміс үлгілерін сыйға берді.

Операциялық бөлімдер

Солтүстік және Оңтүстік бөлімдер 1854 жылы NER құрылғанда, операциялық және инженерлік жұмыстарды жүргізу мақсатында құрылды. 1863 жылы Стоктон және Дарлингтон темір жолымен біріктірілген кезде олардың желілері 1873 жылға дейін «Дарлингтон бөлімі» деп аталды, содан кейін Орталық бөлім болды. 1888 жылы шекаралар өзгертіліп, кейбір мәселелер шешілді; мысалы, бұрынғы Кларенс темір жолының бағыттары Орталық бөлімге қосылды. Үш бөлімнің инженерлік және сатып алудағы тәуелсіздігі инфрақұрылымның әртүрлі стильдеріне алып келді. 1899 жылы Орталық бөлімді тарату туралы шешім қабылданды және оның аумағы Солтүстік және Оңтүстік бөлімдер арасында бөлістірілді.

Электрлі желілер

NER электрлі локомотивтерді пайдалануды қабылдаған Ұлыбританиядағы алғашқы маңызды теміржол компанияларының бірі болды, ал Ланкашир және Йоркшир темір жолы Ливерпуль мен Саутпорт арасындағы өзінің алғашқы электрленген желісін бір апта бұрын ашқан еді.

Ньюпорт-Шилдон

Ньюпорт-Шилдтон желісі 1914 және 1916 жылдар аралығында 1500 В тұрақты токпен жұмыс істейтін жоғары жүйемен электрлендірілді, ал бұл учаскеде кейін British Rail Class EF1 класына жатқан локомотивтер қолданылды.

Ұсынылған магистральдық желілерді электрлендіру

Бұрынғы жобалардың сәттілігінен кейін, 1919 жылы Солтүстік-Шығыс темір жолы Йорк пен Ньюкасл арасындағы Шығыс жағалауының негізгі желісін электрлендіруді жоспарлады, үшінші рельстер мен 1500 вольт тұрақты токпен жұмыс істейтін жоғары сымдарды қолдану арқылы. Жоба жолаушылар локомотивінің прототипіне дейін жетті, бірақ 1923 жылғы топтастыру кезінде қаржылық қиындықтарға байланысты тоқтатылды, бұл сол кездегі нашар экономикалық жағдаймен байланысты болды.

Сигнал беру

NER және оның құрамдас компанияларының 1850 және 1860 жылдардағы сигналдау жүйесі сол кезең үшін ең жақсы дегенде орташа деңгейде болды (Стоктон мен Дарлингтон темір жолының ерекше жағдайын ескермесек). Жолаушылар трафигінің тығыздығы және пойыз жылдамдықтары көбінесе төмен болды, үздіксіз тежегіштердің болмауына қарамастан, пойыз экипаждары көбінесе кедергіге жетпей тоқтай алды. Уақыттық интервал жүйесі кеңінен қолданылды, ал стрелкалар мен сигналдардың біріктірілуі өте сирек кездесетін. Тек бірқатар апаттардан кейін (әсіресе 1870 жылғы Брокли Уинстегі апат, төменде қараңыз) және халықтың күшті талабынан кейін ғана NER блок жүйесін және стрелкалар мен сигналдарды біріктіруді қабылдай бастады. Осы шешім қабылданғаннан кейін компания Желілік инспекцияның (Сауда кеңесі) бақылауымен жылдам прогресс жасады, оның қызметкерлері кеңейтілген заңнамамен қолдау тапты. Блок сигналдау жүйесінің енгізілуі, әсіресе, жаңа жабдықты пайдалану мен күтіп ұстау үшін мамандықтары бар қызметкерлердің санын күрт арттырды, сонымен қатар қызметкерлердің сауаттылығына қажеттілік туды. Бұл блокпен жұмыс істеу және электр телеграфын пайдалану саласындағы көптеген жаңа ережелер мен нормаларды сақтау үшін маңызды болды. XIX ғасырдың соңында Англияның солтүстік-шығысындағы сигналдау жүйелерін жаңғыртуға бағытталған бірнеше өзгеріс болды. 1870 жылдары орнатылған жол конфигурациясы артқан трафик көлемін қабылдауға жеткіліксіз болды, ал сигналдау жабдықтары тозығып немесе ескірді. Ұзын және ауыр пойыздар көбінесе жоғары жылдамдықпен жүріп тұрды; электр энергиясының ролі артып, соңында Ұлыбритания темір жолдарының басшылары АҚШ темір жолдарының кірістерді, өнімділікті және қауіпсіздікті арттыруға бағытталған радикалды өзгерістерін байқады. NER автоматты және қуатты сигналдауға қатысты бірнеше батыл қадамдар жасады, бірақ олар әрқашан күтілген нәтижелерді бермеді. Тәуелсіздігінің соңында Солтүстік-Шығыс темір жолы LNER құрамына кіретін компаниялардың ең жетілген сигналдау жүйелерінің біріне ие болды (Ұлы Орталық та жақсы жабдықталған еді), және сигнал инженериясының прогрессивті көзқарасы жаңа компанияның Солтүстік-Шығыс аймағында өзінің әсерін тигізе берді. Бұған қарамастан, XIX ғасырдың ортасына дейінгі ерекшеліктер, мысалы, ойықты тіреуі бар семафорлық сигналдар және айналмалы тақта сигналдары қолданыста болды. 1910 жылға қарай NER желісін шамамен 1150 блок-сигналдық кабиналар бақылап тұрды, сонымен қатар тегіс кесілімдерде және жекеленген тұйықтарда көптеген басқа сигналдау орналымдары болды.

Апаттар мен оқиғалар

1870 жылы 6 желтоқсанда Дурхэм графтығындағы Брокли Уинсте екі пойыздың соқтығысуынан бес адам қаза тапты. Авария нүктелер мен сигналдар арасындағы байланыстың жетіспеуінен туындады және, жалпы алғанда, NER басқармасын блок жүйесі мен байланысты қабылдауға ықпал етті деп есептеледі. 1870 жылы жүк пойызы сигналдарды бұзып, Карлайл, Камберлендтегі Сент-Николас өткелінде Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолының жолаушылар пойызымен соқтығысты. Бес адам қаза тапты. Жүк пойызының машинисі мас болған. 1892 жылы 2 қарашада Йоркширде жүк пойызының машинисі мен сигналшының қателіктерінен жолаушылар пойызы жүк пойызымен соқтығысты. Соңғысы түнгі ауысымда ұйықтап қалған, ал демалыс күнін кішкентай қызына медициналық көмек іздеумен өткізген. Он адам қаза тауып, 43-і жарақат алды. 1894 жылы 4 қарашада Йоркширдегі Касл-Хиллсте сигналдарды бұзып өткен пойыз жүк пойызымен соқтығысты. Бір адам қаза тапты. 1905 жылы 27 маусымда Нортумберлендтің Уолсенд қаласында жүк пойызы рельстен шығып кетті. 1908 жылы 8 қазанда артық жүкталған жүк пойызы бақылаусыз қозғалып, Йоркширдегі жүк вагондарына соқтығысты. 1909 жылы 29 мамырда Йоркширдің Скиннингроув қаласында жүк пойызы рельстен шығып кетті, себебі жол төсегі шөгіп кеткен. 1917 жылы 15 қыркүйекте вагондардан бір топ бақылаусыз қозғалып, рельстен шығып кетті. Үш адам қаза тапты. Бір буксир, Stranton, Батыс Хартлпул догінде пайдаланылған, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-теңіз министрлігімен реквизицияланды, бірақ 1915 жылдың қаңтарында теңізде жоғалды.

Локомотивтер

NER локомотивтерінің толық тізімі: Солтүстік-шығыс темір жолының локомотивтері.

Тренерлік құрам

NER бастапқыда қысқа, төрт және алты дөңгелекті вагондармен жұмыс істеді, олардың доңғалақ базасы бекітілген болатын. Олардан 1880 жылдар шамасында мыңдаған данасы салынған стандартты 10 метрлік, алты дөңгелекті, төмен эллипстік шатырлы вагондар жасалды. Тек бір түрі ғана – 15-ші схема бойынша, бес бөлімді, толық үшінші класс вагондарының саны мыңға жуық болды. NER 1894 жылы жалпы пайдалану үшін богилі вагондарды салуды бастады, жалпы қолданысқа арналған 16 метрлік кеңістіктік вагондар, ал Малтоннан Уитбиге дейінгі тығыз қисық жолға пайдалануға арналған 14 метрлік нұсқасы да болды. Сондай-ақ, Скарбороның солтүстігіндегі жағалау жолында пайдалану үшін 15 метрлік төмен аркалы шатырлы богилі вагондар (құс клеткалы тежегіштерімен) да жасалды. 1900 жылдардың басында вагондарды жасау жоғары аркалы шатырлы көліктерге көшті, бірақ корпус дизайны шамалы өзгерді. NER-де вестибюльді вагондарға қажеттілік шектеулі болды, бірақ 1900 жылдан бастап ұзақ қашықтықтағы қызметтері үшін британдық стандартты өткелдері бар вестибюльді, дәлізді вагондар сериясын жасады. Компания Лондон мен Эдинбург арасындағы бағыттарда тамақтандыру пойыздарын енгізді. Алғашқы сынақ 1900 жылдың 30 шілдесінде Йорк пен Ньюкасл арасында 1 сағат 30 минутта жүргізілді. Жаңа пойыз сегіз вагондан тұрды, ұзындығы 152 метр (локомотивсіз) және 50 бірінші класс, 211 үшінші класс жолаушыларға арналған орындықтарға ие болды. Сонымен қатар, олар (өз серіктестерімен бірлесіп) Шығыс жағалауының бірлескен акционерлік қоры (GNR/NER/NBR) және Ұлы Солтүстік және Солтүстік-Шығыс бірлескен акционерлік қоры үшін ұқсас вагондарды жасады. NER-дің барлық вагондар құрылысы Йорк вагондар зауытында шоғырландырылды, ол топтасқаннан кейін LNER-дің негізгі вагондар зауытына айналды. Стандартты 10 метрлік, алты дөңгелекті вагондар енгізілгеннен кейін NER вагондарының түсі «терең қызыл» (Мидленд темір жолына қарағанда көк түстің көп болуымен) деп стандартталды, екі жағынан да кремді жиектермен және жұқа қызыл сызықпен шектелді. Бір кезде кремнің орнына алтын жапырақ қолданылды. Жазулар («N. E. R.» немесе орын жеткілікті болған жағдайда толық «Солтүстік-Шығыс темір жолы», сондай-ақ тиісті есіктерде «Бірінші», «Үшінші» және «Багаж бөлімі») және нөмірлеу; қалың серифтік әріптермен, үш өлшемді эффект беру үшін тегістелген және көлеңкеленген. NER-дің богилі вагондарды құрастыру бағдарламасы, топтасқанға дейінгі теміржолдардың арасында бірегей болды, олар әдеттегі қызмет пойыздарын қамтуға жеткілікті богилі вагондарына ие болды; алты дөңгелекті вагондар күшейту және экскурсиялық пойыздарға арналды.