Кіріспе

Формула 1 Гран-приі
автокөлік жарысы

Аргентина Гран-приі (испанша: Gran Premio de Argentina) – Формула 1 чемпионатының кезеңі, 1953 жылғы Формула 1 маусымынан бастап 1998 жылғы Формула 1 маусымына дейін үзіліспен Аргентинаның ұлттық астанасы Буэнос-Айрестегі Оскар және Хуан Гальвес автодромында өткізілді.

Шығуы мен тарихы

Буэнос-Айрес Гран-приі 1930 жылы Костанера трассасында спорттық автомобильдер жарысы ретінде басталып, 1940 жылға дейін сол жерде өткізілді, ал 1941 жылы Ретиро трассасына көшірілді. Алты жылдық үзілістен және Хуан Перон билікке келгеннен кейін, жарыстар 1947 жылы Ретирода Оңтүстік Американың "Темпорада" Гран-при сериясының басталуымен қайта жанданды. Осы жылы жарыс екі рет Formula Libre ережелері бойынша өтті. Итальяндық Луиджи Виллорези 1947 жылғы барлық "Темпорада" жарыстарында жеңіске жетті. Жарысқа бразилиялық және еуропалық жүргізушілер, сондай-ақ Хуан Мануэль Фангио және Хосе Фройлан Гонсалес сияқты Еуропада жарысқан аргентиналық жүргізушілер үнемі қатысты. 1948 жылғы Гран-при маусымында жарыс 1950 жылдың соңына дейін Палермо трассасына көшірілді. 1951 жылы Costanera Norte трассасы Autodromo 17 de Octubre (17 қазан) құрылысы аяқталғанға дейін өзінің соңғы үш Гран-при іс-шарасын өткізді. Бұл трасса 1953 жылдан 1960 жылға дейін, 1972 жылдан 1981 жылға дейін және 1995 жылдан 1998 жылға дейін Формула-1 Аргентина Гран-присінің чемпионатының әртүрлі нұсқаларында өткізілді.

Буэнос-Айрес

1952 жылы Буэнос-Айрес қаласының сыртындағы батпақты жерде салынған бұл трассада адмирал Уильям Браунның есіне арналған ақ аркасы болды. Трасса 1952 жылғы наурыз айында Хуан Мануэль Фанхио жеңіп алған «Перон кубогының» бесінші кезеңімен ашылды және 1953 жылы Оңтүстік Америкада өткен алғашқы Формула-1 жарысын қабылдады. Трассада Гран-при жарыстары үшін төрт түрлі конфигурация болды. 1953 жылдан 1960 жылға дейін Аргентина Гран-приі «No. 2» конфигурациясы бойынша өткізілді, барлық жылдары сағат тілі бойынша жүргізілді, тек 1954 жылы ғана сағат тіліне қарсы бағытта өткізілді. 1971 жылдан 1973 жылға дейін жарыс «No. 9» конфигурациясы бойынша өтті, ол «No. 2» конфигурациясына ұқсас болды, бірақ Тобоганнан кейінгі бөлігі қысқартылып, Хоркилья бұрылысы тар және қысқа болды. 1974 жылдан 1981 жылға дейін жарыс «No. 15» конфигурациясы бойынша өткізілді, бұл ең ұзын және ең жылдам трасса болып, екі тікелей оң және сол бұрысты екі ұзын түзумен және әсем ұзын және кең үшінші бұрышпен (Курвон Салотто деп аталды) біріктірді, бұл бұрыс алдыңғы «No. 9» конфигурациясынан алынған. 1995 жылдан 1998 жылға дейін жарыс «No. 6» конфигурациясы бойынша, тек ішкі бөлімде, S пішіндес Los Mixos шиканасымен өткізілді.

1953-1960 жылдар

1953 жылғы жарыста Фангио 36 айналымнан кейін беріліс бұзылуына байланысты Мазератиін жарыстан шығарды; Альберто Аскаридің Феррари үшін жеңісі трасса бойындағы тоғыз адамның қаза болуымен және көптеген адамдардың жарақаттануымен көлеңкеленді, себебі жарысқа тым көп адам жиналған еді. Жарыс кеңінен жарнамалданды және шамамен 400 000 адам келген деп есептеледі. Трасса соншалықты толы болғандықтан, адамдар бұрыштардың жиегінде, машиналар бұрыштарды өтетін жерге бірнеше сантиметр қашықтықта тұрды. Келесі жылы трасса сағат тіліне қарсы бағытта өткізілді, және Фангио екінші рет үйдегі Гран-приде жеңіске жетіп, подиумның басына шықты; ол Аргентинадағы келесі үш Гран-приді жеңіп алды, соның ішінде 1955 жылғы жарыс та болды. Бұл рекордтық ең ыстық жарыстардың бірі болды, ауа температурасы 40°C (104°F) ал трасса температурасы 51°C (122°F) жетті. Фангио, енді Мерседес үшін жүргізіп, үш сағаттан кейін 96 айналымды аяқтаған жалғыз жүргізуші болды, машинасын екінші жүргізушіге тапсырмады. Оның бір аяғы шығарылатын газбен қызған шасси бөлігімен күйіп қалды, бұл жарақатқа үш айлық ем-дом қажет болды. 1958 жылғы F1 маусымында Стирлинг Мосс Фангионың мансабындағы соңғы жарыста жеңіске жетті. Бұл сондай-ақ артқы немесе орталық моторлы автомобильдің Формула-1 чемпионатындағы алғашқы жеңісі және жеке команда үшін алғашқы жеңіс болды. Жаңа Зеландиялық Брюс Макларен 1960 жылы жеңімпаз атанды. Фангионың және оның соңғы аргентиналық әріптесі Хосе Фройлан Гонсалестің зейнеткерлікке шығуымен, сондай-ақ Перонның (1955 жылы) елден қуылғаннан кейін үкіметтің тұрақсыздығына байланысты, Аргентина Гран-приі 1961 жылы F1 күнтізбесінен он жылдан астам уақытқа жоғалып кетті.

1971-1981 жылдар

1971 жылы Буэнос-Айресте чемпионатқа кірмейтін Формула-1 жарысы өтті, оны Крис Амон екі кезеңде жеңіп алды. 1972 жылы F1 маусымында Аргентина Гран-приі Әлем чемпионатына қайта оралды, ал Карлос Рейтеман жаңа жергілікті фаворит ретінде көзге түсті. Бұл екі жылдық формат бұрынғысына ұқсас болды, бірақ Тобоган серпілісінен кейінгі шашыраңқы бұрылысқа дейінгі түзу жол қысқартылды. Рейтеман әлем чемпионатындағы дебютінде поул-позицияны алып, осы жетістікті қол жеткізген екінші пилот болды. Жарысты әлем чемпионы Джеки Стюарт жеңіп алды. 1973 жылы Эмерсон Фиттипальди жарыстың соңғы бөлігінде француз Франсуа Северен басып өтті. 1974 жылы трасса жылдамырақ және ұзынырақ №15 трассасын пайдаланды, онда екі өте жылдам және сәл бұрылысқан бұрылыстар көлге айналатын бөлімге алып шықты, соның ішінде 914,40 метрлік түзу «Курвон» деп аталатын 180 градустык оң жақ бұрылысқа дейін жетті, ал одан кейін 1219,20 метрлік түзу бұрын қолданылған қиялы аренаға қайта оралды. Көліктің барлық бөлігінде 45 секунд бойы максималды жылдамдықпен жүрді: трассаның осы бөлігінде озу жиі кездесетін. 1974 жылғы жарыста жергілікті батыр Рейтеман жеңіске жақын келді, бірақ «Брэбхэм» командасының механиктері аргентиналық көлікке жеткілікті отын құймады, ол отын тауысып қалды, ал жеңіс тәжірибелі жаңа зеландиялық Денни Хюльмге бұйырды. 1977 жылы оңтүстік африкалық Джоди Шектер «Уолтер Вольф» командасының тұңғыш Гран-приінде өте ыстық ауа райында керемет жеңіске жетті, ал 1978 жылы Марио Андретти «Лотус» командасы үшін жүргізіп, сол маусымдағы үстемдігін бастады. 1979 жылы қызықты жарыс болды, жарыс алғашқы екі жылдам серпілісте үлкен апатпен басталды: Шектер мен Джон Уотсон «Макларен» командасымен соқтығысып, тоғыз көліктің жолынан шығарды, олардың алтауы бірден жарыстан шығарылды. Жарыс қайта басталды, француз Жак Лаффит пен Патрик Депайе «Лижье» командасының көк көліктері көп бөлігінде көшбасшы болды, бірақ қазір «Лотус» командасы үшін жүргізіп жатқан Рейтеман әдіспен көшбасшылардың қатарына жақындап, Лаффитті қысымға салды, бірақ французды қуып жете алмады, Рейтеман 2-орында аяқтады. 1980 жылы Эмерсон Фиттипальди бастаған пилоттар трассаның нашар күйіне байланысты жарысты бойкоттауға тырысты: жаңа жабын ыстық ауа райы мен сол кездегі жер әсері машиналарының күшті соруынан көп жерде жарылып, жолға асфальттан шағыл шашырады. Бірқатар жөндеу жұмыстарынан кейін жарыс өтті (бірақ олар жеткілікті болмады, трасса қайтадан жарылды), ал «Уильямс» командасының австралиялық пилоты Алан Джонс, «Брэбхэм» командасының бразилиялық пилоты Нельсон Пике, канадалық Жилль Вильнёв, Лаффит және Рейтеман жеңіс үшін күресті; Пикеті басып өтуге тырысқанда Рейтеман трассадан шығып, қозғалтқышы бұзылып, ертерек жарыстан шықты, ал радиаторларына шөп түсті. Трассаның жарылып, шағылмен толы болғандықтан, Джонс «Омбу» бөлігінде екі рет трассадан шығып, Лаффит, Вильнёв және Пике (барлығы да трассаның басқа бөліктерінде трассадан шықты) оны басып өтті; ол пит-стопқа кіріп, радиаторларынан шөпті алып, 4-орынға шықты. Ол көшбасшылардың қатарына жақындап, Вильнёв пен Пикеті басып өтті; Лаффит қозғалтқыш проблемаларынан жарыстан шықты, ал австралиялық Пикеті жеңіп алды, ал Кеке Росберг өзінің тұңғыш подиумына ие болды; француз Ален Прост «Макларен» командасы үшін дебюттік F1 жарысында бір ұпай жинады. Жарыс өтуге бес апта қалғанда кейінге шегерілді, содан кейін Аргентинадағы саяси жағдай қиын болды, сонымен қатар олар сәуірдің басында Фолкленд аралдары үшін Ұлыбританиямен қысқа соғысқа қатысты, ал негізінен британдық ұйымдардан тұратын толық еуропалық спорт аясында бұл Аргентина ұйымдастырушыларының келісімшартының тоқтатылуына әкелді. 1986 жылы Буэнос-Айрестегі дәл сол трассада Аргентина Гран-приін қайта өткізуге жасалған әрекет сәтті болмады, ал жарыс тоғыз жыл бойы қайта өткізілмеді.

1995-1998 жылдар

1991 жылы Буэнос-Айрес трассасын жеке консорциум сатып алып, атауын өзгертті және жаңарту жұмыстарын бастады. Олар 1994 жылғы F1 маусым күнтізбесіне енді, бірақ жарыс (қазан айына жоспарланған) жаңғырту жұмыстарын аяқтау үшін тоқтатылды. Трассаның негізгі конфигурациясы өзгертілмеді, бірақ Айртон Сеннаның есімімен аталатын "S" шиканасы салынды. №6 ареналық трасса қолданылды, онда көл бойындағы тік учаске болған жоқ. Бұл тар, қисық трасса Формула-1 машиналарына жарамсыз болды және бұрыстар тым жақын болғандықтан, осы нұсқада озу өте қиын болды. Жаңартылған Аргентина Гран-приі 1995 жылы F1 маусымында қайтадан өтті, жеңіс Деймон Хиллге бұйырды. Хилл 1996 жылғы F1 маусымында (чемпионат маусымында) бұл жарысты тағы да жеңіп алды, ал 1997 жылғы F1 маусымында Жак Вильнёв өзінің чемпионат маусымында жарысты жеңіп шықты. Жарысты ұйымдастырушылар қаржылық қиындықтарға тап болды, ал 1998 жылғы F1 маусымы Аргентина Гран-приінің соңғы жарысы болды, онда Майкл Шумахер Феррари үшін тоғызыншы рет жеңіске жетті.

Жоқ болуы

1999 жылы жарыс жоспарланған, бірақ маусым басталар алдында тоқтатылды, нәтижесінде 1999 жылғы чемпионаттың алғашқы екі кезеңі арасында бес апталық үзіліс болды. 2012 жылдың ақпан айында Аргентина президенті Кристина Фернандес де Киршнер 2013 жылға дейін Гран-приді елге қайтару бойынша келіссөздердің аяқталуға жақын екенін хабарлады. Бұл жолы жарыс теңіз жағалауындағы Мар-дель-Плата қаласында салынатын көше трассасында өтеді деп күтілді. 2011 жылдың желтоқсанында Заратеде салынып жатқан жаңа трассаның Формула-1 үшін арналғандығы туралы ақпарат тараған болатын, бірақ бұл дерек расталмады. 2012 жылдың мамырында келісімшарттарға қол қойылатыны күтілген, алайда бұл орындалмады. Формула-1 коммерциялық құқықтарының иесі Берни Экклстоун: "Аргентинада жарыс өткізуге дайынбыз, бірақ мен маңызды адамдармен ғана жұмыс істей аламын" деді.

Жыл бойынша

Ал қызғылт түс – Формула 1 әлем чемпионатының құрамына кірмейтін жарысты білдіреді. Жыл Жүргізуші Конструктор Орналасу орны 1953 жылғы F1 маусымы Альберто Аскари Ferrari Буэнос-Айрес No. 2 Есеп 1954 жылғы F1 маусымы Хуан Мануэль Фангио Maserati Есеп 1955 жылғы F1 маусымы Хуан Мануэль Фангио Mercedes Есеп 1956 жылғы F1 маусымы Луиджи Муссо Хуан Мануэль Фангио Ferrari Есеп 1957 жылғы F1 маусымы Хуан Мануэль Фангио Maserati Есеп 1958 жылғы F1 маусымы Стирлинг Мосс Cooper Climax Есеп 1959 жылғы F1 маусымы өткізілмеді 1960 жылғы F1 маусымы Брюс Макларен Cooper Climax Буэнос-Айрес No. 2 Есеп 1961–1970 жылдары өткізілмеді 1971 жылғы F1 маусымы Крис Амон Matra Буэнос-Айрес No. 9 Есеп 1972 жылғы F1 маусымы Джеки Стюарт Tyrrell Ford Буэнос-Айрес No. 9 Есеп 1973 жылғы F1 маусымы Эмерсон Фиттипальди Lotus Ford Есеп 1974 жылғы F1 маусымы Денни Хулм McLaren Ford Буэнос-Айрес No. 15 Есеп 1975 жылғы F1 маусымы Эмерсон Фиттипальди McLaren Ford Есеп 1976 жылғы F1 маусымы өткізілмеді 1977 жылғы F1 маусымы Джоди Шектер Wolf Ford Буэнос-Айрес No. 15 Есеп 1978 жылғы F1 маусымы Марио Андретти Lotus Ford Есеп 1979 жылғы F1 маусымы Жак Лаффит Ligier Ford Есеп 1980 жылғы F1 маусымы Алан Джонс Williams Ford Есеп 1981 жылғы F1 маусымы Нельсон Пике Brabham Ford Есеп 1982–1994 жылдары өткізілмеді 1995 жылғы F1 маусымы Деймон Хилл Williams Renault Буэнос-Айрес No. 6 Есеп 1996 жылғы F1 маусымы Деймон Хилл Williams Renault Есеп 1997 жылғы F1 маусымы Жак Вильнёв Williams Renault Есеп 1998 жылғы F1 маусымы Майкл Шумахер Ferrari Есеп: