Джон Браун туралы әңгімелер: "Бұлт жарушы" романы

Кіріспе

1998 жылғы Рассел Бэнкс романы

Cloudsplitter – Рассел Бэнкстің 1998 жылғы тарихи романы, ол құлдықтан азат етуші Джон Браунның тарихын айтады. Роман Джон Браунның ұлы Оуэн Браунның Калифорниядағы Сан-Габриэль тауларындағы усақ-құрылысынан естелік ретінде баяндалады. Оның ойлары Освальд Гаррисон Виллардтың көмекшісі Мейо ханымнан келген шақыруды қабылдауынан басталады, ол оның «Джон Браун: Елу жыл өткен соңғы биографиясы» (Бостон, 1910) кітабын зерттеп жатыр. Кітаптың атауы ирокез тіліндегі Тахаус сөзінің аудармасынан алынған, бұл таудың аты – ағылшын тілінде Марси тауы – Браун отбасының меншігінен тыс жерде орналасқан. Бұл Нью-Йорк штатының ең биік тауы. 2023 жылдың 7 қаңтарында қайтыс болғанға дейін Бэнкс көп жылдар бойы Нью-Йорк штатының Солтүстік Эльбадағы Джон Браунның шаруашылығына жақын орналасқан Кини қаласында тұрды.

Сюжет

1899 жылы соңғы 30 жылдан бері оқшау өмір сүрген Оуэн Браунға оның әкесі Джон Браун туралы кітапты зерттеуге көмектесетін жас әйел Мисс Мейо келеді. Оуэн оны бастап жібергенімен, ойын өзгертіп, оған құлдықты жою үшін әкесімен бірге күрескен өмірінен хаттар сериясын жазуға шешім қабылдайды. Браун бала кезінен әкесінің басшылығымен өскенін, қиындықтар мен жоғалтулармен толы болған шағын кезеңін еске алады. Оуэн анасынан ерте айырылады. Әкесінің дінге берілгеніне қарамастан, ол атеизмді таңдайды, бұл әкесінің наразылығын тудырады. Жастығында, әкесінің балалардың жексенбі күні ойланып отыруын талап еткеніне қарсы шығып, Браун отбасылық үйдің шатырынан құлап, қолын сындырып, жарақат алады және осының салдарынан мүгедектікке ұшырайды. Ол өспірім шағында әкесі бар мүлкін жоғалтып, отбасын тұрақсыздық пен кедейлікке итермелейді. Бірнеше жылдан кейін, олардың ең кіші баласы Китти шамамен бір жаста болғанда, Оуэннің өспірім әпкесі Рут төккен судан күйіп қайтыс болады. 24 жасында, отбасы Солтүстік Эльбаға көшуге дайындалып тұрғанда, Оуэн кішкентай әпкесі Эллен қайтыс болған түні жыныстық қызмет көрсететін әйелге жүгінеді. Әкесі өзінен-өзі шығып кетеді, ал Оуэн оның өлімі мен қайғысының себебі оның күнәсі деп санайды. Ол тәубе етіп, әкесіне және оның ісіне толыққанды беріледі. Отбасы Солтүстік Эльбаға көшіп келеді, онда Джон Браунға Тімбукту отбасыларын, көбінесе еркін қара қала тұрғындарын, шаруашылық өміріне бейімдеуге көмектесу үшін ең жақсы шаруашылық жерлерін төмен бағаға сатып алу мүмкіндігі беріледі. Оуэн өзінің ұятынан тәуелсіз өмір сүруді қалайды және қара нәсілді адамдардың арасында үйге сия алмай, олармен танысқанда құлдықтың мұрасы үшін терең өкініш сезінеді. Қалуға мәжбүр болған ол әкесіне жер зерттеу жұмысына көмектесе бастайды, сонымен қатар, Тімбуктудың екі қара тұрғыны Лайман Эппс пен Элдон Флиттемен бірге жер асты жолының станциясын дамытады. Браунның ақ көршілерінің көпшілігі құлдыққа пассивті түрде қарсы болса да, олардың ойлары Браунның ақ қожайынды өлтіргені айтылған жас жұп Сэмюэл мен Сюзан Кэннонды босатуға көмектескеннен кейін өзгереді. Эппс пен Флитті Кеннондарға көмектескен деген күдікпен тұтқындалады, ал Джон Браун Оуэн мен оның екі үлкен ағасымен бірге оларды түрмеден құтқарады. Одан кейінгі шайқаста Флитті атып өлтіреді, ал екі ақ жігіт, сыйлық аулаушы мен түрме бастығы Браунның қолынан жараланады. Джон Браун кейіннен Кеннондардың Канадаға ешқашан бармағанын біледі. Осы жаңалықтан және Флиттің өлімінен көңілі қалған ол Оуэнды Англияға іс сапарына алып кетуге шешім қабылдайды. Англия сапары апатқа ұшырайды, өйткені Джон Браун өкінішті қателіктің арқасында жүнін арзан бағаға сатуға мәжбүр болады. Ол енді қаржылық жағдайы нашарлағандықтан, Оуэн әкесіне бизнестен бас тартып, өмірлік жұмысына назар аударуға шақырады: құлдықты жою. Оуэн әкесімен үйге оралғанда 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заңның жаңа заңмен бекітілгенін біледі. Бұл әрекет Джон Браунды одан әрі радикалдылыққа итермелейді. Спрингфилдте, Массачусетс штатында, оның бұрынғы үйі мен сәтсіз бизнесінің орнында ол қара шіркеуде уағыз айтып, қауым мүшелерін өзін-өзі қорғау үшін милиция құруға шақырады және оларға қосылуға уәде береді. Шамамен 30 адамнан тұратын шағын топ Браунмен бірге өзін және қауымды құл аулаушылардан қорғау үшін зорлық-зомбылыққа жүгінуге уәде береді. Алайда, жоспар іске асырылмас бұрын, Джон Браун Оуэнге Солтүстік Эльбаға оралуға бұйрық береді. Фермаға оралған Оуэн Лайман мен Сюзан Эппстің жанында өзін өте ыңғайсыз сезінеді. Сюзан өлі туғаннан кейін Лайман мен ол Браундар үшін жұмыс істеуді тоқтатып, Тимбуктоға оралады. Оуэн Сюзанға деген құмарлығын байқап, Эппстің үйіне аңдып барады. Ол алдымен Сюзанды сүйемін деп ойлайды, бірақ кейіннен Лайманды сүйемін деп ойлай бастайды. Джон Браун фермаға оралғаннан кейін Оуэн мен Лайман достығын қайта жаңартады. Оуэн Лайманға махаббатын білдіре алмағаннан кейін, Лайман Оуэннің алдын алуы мүмкін болған аңшылық апатта қаза табады, ол Лайманның өліміне өзін кінәлі деп санайды. Оуэнге әкесімен бірге ағасы Фредті Спрингфилдтен алып, Солтүстік Эльбаға қайтару тапсырылады. Ол жерде Фред әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықпен жыныстық ойлары бар екенін айтады. Оуэн Фредтің алаңдаушылығын жоққа шығарған кезде, Фред өзін-өзі кастрациялайды. Оуэн әкесіне қарсы шығып, Фредті Канзасқа алып кетеді, онда оның екі үлкен ағасы Джон және Джейсон арзан жерді сатып алып, аболиционистік істі қорғауға келіседі. Канзаста Оуэн құлдыққа жақтастардың тек қана шатақ топ екенін білуге көңілі толады, бірақ аболиционистер олармен зорлық-зомбылықтан сақтану үшін оларға мойынсұнуға тырысады. Оуэннің әкесі мен бірнеше ағалары қосылады. Бірге олар аболиционистік көршілерін зорлықпен қорғауға тырысады және саясаткерлердің оларды тек қана басуға тырысатындығына таң қалады. Оуэн әкесін зорлық-зомбылыққа итермелейді, ол ағаларымен бірге 5 құлдыққа жақтас адамды Поттаватоми қырғынында өлтіреді. Оуэннің үлкен ағалары бұл өлтірулерге наразы болып, әкесін тастап кетеді, ал Джон Браун өзімен бірге кішкентай милиция құрып, шағын шабуылдар жасап, құлдыққа қарсы көзқарасты ұстанатын ақ адамдардың айналмалы тобына қосылады, бірақ көбінесе өлтіруге қарсы болады. Бірнеше жылдан кейін Осаватомиде, құлдыққа жақтастардан кем санды болса да, Браун олардың бүкіл милициясын ұстап алады. Джон Браун өзіне Харперс-Ферриге шабуыл жасау қажеттігіне көз жеткізеді, онда үлкен мөлшерде оқ-дәрі сақталған, ол оның оны басып алғанын білгеннен кейін құлдықты жоюды қалайтын ақ адамдар мен құлдардың үлкен контингенттері оған қосылып, көтеріліс жасауға шабыс етеді деп сендіреді. Шабуылға дейін ол өзінің досы және одақтасы Фредерик Дугласпен жеке кездеседі, ол оның жоспарына қолдау көрсетпейді және оның сәтсіз аяқталуы мүмкін екенін қорқады, өйткені ол ақ адамдар қара адамдарды босату үшін өміріне қауіп-қатер төндіретіндей емес деп сендіреді. Джон Браун оның жоспарына қарамастан, Дугластың қосылатынына сеніп, оны іске асырады. Ол Оуэнге қағаздарын жоюды және қашқан құлдарды күтуге баруды бұйырады. Оуэн қағаздарын өртемейді, керісінше, Браунның милициясына ешкім қосылмай, олар құлдыққа жақтас топпен басылып қалған кезде шабуылдың сәтсіз аяқталуын бақылайды. Браун оның әкесі тұтқындалғаннан кейін өзінің бостандығын сезінгенін айтады, бірақ сонымен қатар Мисс Мейоға өмірінің есебін аяқтағаннан кейін өзіне қол жұмсау ниеті бар екенін айтады.

In 1899 Owen Brown, who has spent roughly the past 30 years living in isolation, receives a visit from Miss Mayo, a young woman assisting in the research on a book on his father, John Brown. While Owen initially chases her off he changes his mind and decides to write her a series of letters about his experiences fighting for the abolition of slavery with his father. Brown recounts his early life growing up under his father's guidance, a time which is marked by hardship and loss. Owen loses his mother at an early age. Despite the fact that his father is extremely devout he chooses atheism, much to his father's displeasure. At a young age, while defying his father's demand that the children reflect on Sunday, Brown falls from the roof of the family home and breaks his arm, wounding himself and developing a permanent disability as a result. When he is a teenager his father loses everything he owns, condemning the family to a life of instability and poverty. A few years later when the youngest child among them, Kitty, is about a year old, she dies from severe burns caused by water spilled by Ruth, Owen's teenage sister. When he is 24, shortly before the family moves to North Elba, Owen solicits a prostitute the same evening as his baby sister, Ellen, dies. His father is beside himself and Owen believes that both the death and his father's grief are caused by his sin. He repents and becomes fully devoted to his father and his causes. The family moves to North Elba where John Brown has been given the opportunity to purchase prime farming land for a low price in exchange for helping to acclimate the families of Timbuctoo, mostly free black city folk, to a life of farming. To his shame Owen once again craves a life independent of his father and struggles to feel at home around black people feeling through his acquaintanceship with them a deep guilt over the legacy of slavery. Pressured to stay he begins to help his father with surveying work and additionally developing their homestead as a way station on the underground railroad accompanied by two black residents of Timbuctoo: Lyman Epps and Eldon Fleete. While most of the Brown's white neighbours are passively anti slavery their minds change after Brown helps to free Samuel and Susan Cannon, a young couple who allegedly murdered their white owner. Epps and Fleete are eventually arrested on suspicion of having aided the Cannons and John Brown along with Owen and his two elder brothers forcibly rescue them from prison. In the ensuing battle Fleete is shot and killed while two white men, a bounty hunter and a jailer, are injured by the Browns. John Brown later learns the Cannons never made it to Canada. Dejected by this news and Fleete's death he decides to take Owen on a business trip to England. The English trip is disastrous as John Brown is forced to sell his wool at a low price thanks to an unfortunate error. Now that he is further financially ruined Owen urges his father to forget about business to focus on his true life's work: ending slavery. Returning home Owen and his father learn that a new law, the Fugitive Slave Act of 1850 has been passed. The act has the effect of radicalizing John Brown even further. In Springfield, Massachusetts, his former home and the base of his failed business, he preaches at a black church urging parishioners to choose to form a militia to defend themselves and vowing to join them. A small group of around 30 or so take a pledge with the Browns to use violence to protect themselves and the community from slave catchers. However, before the plan can be put to action, John Brown orders Owen to return to North Elba. Returning to the farm Owen finds himself deeply uncomfortable around both Lyman and Susan Epps. After Susan has a stillbirth, Lyman and she stop working for the Browns and return to Timbuctoo. Owen finds himself obsessing over Susan and stalks the Epps cabin. He first believes he is in love with Susan though later he begins to believe he is actually in love with Lyman. After John Brown returns to the farm Owen and Lyman resume their friendship. After Owen fails to confess his love to Lyman, Lyman dies in a hunting accident that Owen believes he could have prevented, blaming himself for Lyman's death. Shortly after Owen is tasked with his father with retrieving his brother Fred from Springfield and returning to North Elba. While he is there Fred reveals he has violent sexual thoughts regarding women. When Owen dismisses Fred's concerns Fred castrates himself. Owen then decides to defy his father and takes Fred to Kansas where his two older brothers, John Jr. and Jason, have settled for cheap land and to defend the abolitionist cause. In Kansas Owen is dispirited to realize that while the pro slavery forces are little more than a ragtag mob the abolitionist forces constantly seek to defer to them to avoid violence. Owen is eventually joined by his father and several of his brothers. Together they seek to violently defend their abolitionist neighbours and are surprised when they are repeatedly undercut by the politicians who only seek to appease. Owen finally urges his father towards violence and he, along with his brothers, murder 5 pro slavery settlers in what is to be known as the Pottawatomie massacre. While Owen's older brothers are disturbed by the murders and decide to leave their father, John Brown forms a small militia of men who conduct small raids and is joined by a revolving group of white men who hold anti slavery sentiments but who for the most part are disturbed by the killing. A few years later in Osawatomie while outnumbered by pro slavery forces Brown nevertheless manages to capture the entire militia. John Brown eventually becomes convinced he needs to raid Harpers Ferry where a large store of munitions is held believing that once word of his capture of the place becomes known he will be joined by white men who wish to abolish slavery and large contingents of slaves will be inspired to rebel and join him. Before the raid he has a private meeting with his friend and ally Frederick Douglass who does not endorse his plan and fears it will fail as he does not believe white men will risk their lives to free black people. John Brown goes forward with his plan anyway believing that Douglass will join him. He urges Owen to destroy his papers and then wait to meet up with any fleeing slaves. Owen does not burn his papers and instead watches as the raid fails as no one comes to join Brown and his militia and they are instead overwhelmed by a pro slavery mob. Brown reveals that he felt free after his father's capture but further reveals to Miss Mayo that he intends to commit suicide after finally finishing his account of his life with his father.

Негізгі тақырыптар

Банктер өзінің тақырыпты ұзақ суреттеу барысында бірқатар маңызды сұрақтар көтеріп отырады. Олардың ішіндегі ерекшелері: эмоционалды байланыс пен өзін-өзінен уақтап оқшаулаудың қалай сенімсіз баяндауға әкеп соғатыны. Радикализмнің моральдық салдары: зорлыққа немесе зорлықсыз қарсылыққа бару. Ақыл мен діни фанатизм арасындағы жұқа шекара: "Раббым маған сөйлейді". Құдайылық байланыс өзінің бір түрінде құлдыққа айналуы мүмкін. Тазалықтың жоғалуы. Сіздің іс-әрекеттеріңіз айналаңыздағыларға әсер етеді (Джон Браунның отбасы мен достарының мысалы). Банктер қолданған баяндау стилі – терең ойлы және әрекеттерді ақтауға талпынушы, мұнда әрбір кейіпкердің моральдық қағидалары Оуэн Браунның көзімен, микроскоп арқылы қарастырылады; егжей-тегжейлі және өмірден асқан. Банктің прозасы психикаға әсер ететін тілді пайдаланады: Августин мойындауы арқылы құтқарылуға жетуге болатындығына сендіреді. Дегенмен, оқырман осы кейіпкерлерге олардың ең қиын жағдайларда да табандылық танытулары арқасында, жаңадан туған елдің тазалығын еске түсіретіндей, ықыласпен қарауына итермеленеді.

Бейімделулер

2002 жылы Мартин Скорсезе "Cloudsplitter" романының киноадаптациясын шығаруға ниеттенгені хабарланды, бұл жобаны Рауль Пек режиссерлік етеді және HBO кинокомпаниясы өндіріске жауапты болады.