Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия армиясы мен теңіз экспедициялық күші.

Австралия әскери-теңіз экспедициялық күші (AN&MEF) – шамамен 2000 адамнан тұратын еріктілерден құралған, Австралияда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін құрылған күш. Оның мақсаты Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы Германияның Жаңа Гвинеядағы неміс сымсыз байланыс станцияларын басып алып, жою болды. Неміс сымсыз байланыс қондырғыларын жоюға бұйрық берілді, себебі оларды Вице-адмирал (Вице-адмирал) Максимилиан фон Шпееге қарасты Императорлық неміс теңіз флотының Шығыс Азия эскадрильясы қолданды, ол аймақтағы сауда кемелеріне қауіп төндірді. Аймақтағы неміс иеліктерін басып алғаннан кейін AN&MEF соғыс барысында оккупациялық күштерді ұстап тұрды. Жаңа Зеландия Германия Самоасын оккупациялау үшін ұқсас күштерді жіберді.

Құрылу

Австралияның әскери-теңіз экспедициялық күштері (АӘЭК) 1914 жылғы 6 тамызда британ үкіметінің сұранысы бойынша құрыла бастады. Күштердің мақсаты Каролин аралдарындағы Яп, Науру және Жаңа Британиядағы Рабаул қалаларындағы неміс бекеттері болды. АӘЭК құрамында Сиднейде тіркелген 1000 сарбаздан тұратын бір жаяу әскер батальоны, сондай-ақ жаяу әскер ретінде қызмет ететін 500 әскери резервші және бұрынғы теңізшілер болды. АӘЭК-тің 1-ші батальонын подполковник Рассел Уотсон басқарды, ал әскери-теңіз резервшілері командир Джозеф Бересфорд басшылығымен алты ротаға біріктірілді. Сонымен қатар, екі пулемет бөлімі, байланыс бөлімі және медициналық бөлімше де кірді. Квинсленд штатындағы Кеннеди полкінің тағы бір батальоны, асығыс түрде Бейсенбі аралына жіберілді, сондай-ақ күшке 500 ерікті сарбаз берді. 11 тамызда сарбаздыққа шақыру басталды, оның ішінде жаяу әскердің өте аз бөлігі бұрын әскери тәжірибе алған. Кеннеди полкінің сарбаздары Порт-Морсбиде қалды, өйткені Холмс олардың күтілетін шайқасқа жеткілікті дайындығы мен жабдықталуы жоқ деп санайтын.

Рабаулға қону

Жаңа Гвинеяның шығыс шетінде "Беррима" Австралиямен және жеңіл крейсермен, сондай-ақ бірнеше эсминецтермен кездесті. Мельбурн Наурудағы радиостанцияны жою үшін жіберілді. Тапсырма тобы 11 қыркүйекте Рабаулға жетіп, портты неміс күштерінен бос тапты. Сидней мен эсминец шағын әскери-теңіз резервінің топтарын Рабаулдың оңтүстік-шығысында орналасқан Ню-Поммерн (қазіргі Жаңа Британия) қаласындағы Кабакаул және Германияның губернаторлық астанасы Гербертсхёе (қазіргі Кокопо) елді мекендеріне түсірді. Бұл топтарды алдымен "Варрегодан" келген теңізшілер, кейіннен "Берримадан" келген жаяу әскерлер күшейтті. Шамамен 25 адамнан тұратын кішкентай теңіз резервінің тобы кейін Кабакаул шығанағына түсіріліп, оңтүстікке қарай Бита-Пакада жұмыс істеп тұрған деп саналатын радиостанцияны басып алуға бет түзеді. Австралиялықтарға неміс резервістері мен меланезиялық полиция күштері қарсылық көрсетіп, оларды мақсатқа жету үшін шайқасуға мәжбүр етті. Түнгі уақытта радиостанцияға жеткенде, ол тастап кетілгенін анықтады. Мачта құлаған, бірақ құрал-жабдықтары мен машиналары бұрынғысынша толыққанды болды. Бита-Пакадағы шайқаста жеті австралиялық қаза тауып, бесеуі жараланды, ал қорғаушылар бір неміс офицерін және шамамен 30 меланезиялықты жоғалтты, сондай-ақ бір неміс және 10 меланезиялық жараланды. Кейіннен меланезиялық әскерлердің көп шығынына австралиялықтардың шайқаста тұтқынға алғандардың барлығын штыкпен өлтіргені себеп болды деген айыптамалар таралды. Осы қақтығыстың салдарынан теңізші В. Г. В. Уильямс соғыстағы алғашқы австралиялық қаза болды. 12 қыркүйекте түнгі уақытта "Беррима" Рабаулға AN&MEF жаяу әскер батальонын түсірді. Келесі күні, Германия губернаторы аумақты бермегеніне қарамастан, Британдықтардың Жаңа Британияны басып алуын белгілейтін рәсім өтті. Неміс әкімшілігі Томаға шегініп, 14 қыркүйекте таңертең қала маңындағы төбені бомбалады, ал жарты батальон далалық артиллерияның қолдауымен қалаға қарай жылды.

Германияның берілуі

Австралияның оттық күшін көрсетуі келіссөздерді бастау үшін жеткілікті болды, соның нәтижесінде Тома қоршауы аяқталды. 17 қыркүйекте шарттарға қол қойылды және барлық әскери қарсылық тоқтатылды, ал қалған 40 неміс сарбазы мен 110 жергілікті тұрғын 21 қыркүйекте жасырынды. 24 қыркүйекте Кайзер Вильгельмс жеріндегі (Жаңа Гвинеяның құрлық бөлігі) Мадангтағы неміс колониясы басып алынды, бірақ жақын маңдағы SMS Cormoran неміс қосымша крейсері байқалмай қашып кетті. Келесі екі айда қалған бекіністер де басып алынды. Қарсылық шарттары бойынша колонияның губернаторы, доктор Эдуард Хабер Германияға оралуға рұқсат алды, ал неміс азаматтары бейтараптыққа ант бергенше қалуға құқылы болды. Ант беруден бас тартқандар Австралияға жіберілді, онда олар Германияға еркін қайта орала алды. Операция сәтті болғанымен, тиімді басқарылмады, ал австралиялықтар жартылай дайын күштермен кешіктірілді. AN&MEF-тің жоғалтулары кейінгі операциялармен салыстырғанда аз болды, бірақ қол жеткізілген нәтижеге қарай жеткілікті ауыр болды. Бұл жоғалтулар 14 қыркүйекте Рабаул маңында патрульдеу кезінде 35 адаммен бірге австралиялық суасты қайығының жоғалып кетуімен одан әрі күшейді. Оқкупациялық күштерге Австралия медбикелері де кірді, олар кейіннен «Тропикалық күштер» құрамына енді. Холмс әскери үкімет құрды. 1915 жылдың 9 қаңтарында Холмс AN&MEF басшылығын бұрынғы Қорғаныс министрлігінің хатшысы, бригадир генерал сэр Сэмюэл Петебриджке тапсырды. Холмс 1915 жылдың басында Австралияға оралды және көптеген әскерлері сияқты AIF-ке қайта тіркелді. Оларды 3-ші батальон, AN&MEF алмастырды, ол тропикте қызмет ету үшін арнайы жиналғандықтан «Тропикалық күш» деп аталды. 1918 жылдың қарашасында жауынгерлік әрекеттер аяқталғаннан кейін, Жаңа Гвинеядағы бұрынғы неміс колонияларында AN&MEF-тің рөлі негізінен азаматтық басқаруға айналды, бірақ ол келесі екі жарым жыл бойы гарнизонды қамтамасыз етуді жалғастырды. Әскери үкімет 1921 жылға дейін жалғасты, содан кейін Австралия Ұлттар Лигасынан аумақты басқаруға мандат алды. AN&MEF-те барлығы 3011 адам қызмет етті. 1942-1945 жылдар аралығында Жапондықтардың басып алуына тосқауыл келгенімен, Австралияның басқаруы 1975 жылға дейін, Папуа-Жаңа Гвинея тәуелсіздік алғанға дейін сақталды.