Кіріспе

Гонконг аймағында ежелгі тас дәуірінен бері адамдар тұрған, кейіннен Қытай империясының құрамына кіріп, Цинь әулетімен (б.з.д. 221–206 ж.) шала байланыста болды. Бастапқыда шаруашылық пен балық аулау ауылы, тұз өндіру ортасы болған Гонконг, маңызды еркін портқа, содан кейін ірі халықаралық қаржы орталығына айналды. Цин әулеті 1842 жылы Нанкин шарты арқылы Гонконгты Ұлыбритания империясына өткізді, осымен Бірінші опиум соғысы аяқталды. Гонконг британдық колониясы болды. Ұлыбритания Екінші опиум соғысында жеңіске жетіп, Цин империясын 1860 жылы Коулунды беруге мәжбүр етті, ал 1898 жылдан бастап Жаңа аумақтарды 99 жылға жалға алды. 1941-1945 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гонконгты Жапония басып алды. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Гонконг Ұлыбритания мен Қытай әскерлерінің бірлескен күштерімен азат етіліп, қайтадан британдық басқаруға көшті. Гонконг халқы Қытайдан келген босқындардың есебінен, әсіресе Корея соғысы мен Ұлы секіріс кезеңінде өсті. 1950 жылдары Гонконг транзиттік сауда орталығынан өнеркәсіп пен өндіріс орталығына айналды. Қытайдың экономикалық реформасы өндірушілерді Қытайға көшіруге ықпал етті, нәтижесінде Гонконгтың коммерциялық және қаржылық саласы дамыды. 1984 жылы Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер Қытай-Британия бірлескен декларациясына қол қойды, бұл Гонконгтан эмиграция толқынына себепкер болды. 1997 жылдың 1 шілдесінде Гонконг Қытайдың басқаруына қайтарылды және Гонконгтың негізгі заңы қабылданды. XXI ғасырда Гонконг қаржы орталығы ретінде сәттілігін жалғастыруда. Алайда, азаматтық наразылықтар, үкіметке қанағаттанбаушылық және жалпы қытайдың ықпалы маңызды мәселе болып қалуда. Гонконгтың негізгі заңының 23-бабын енгізу жоспары үлкен дау тудырып, 2003 жылдың 1 шілдесінде жаппай демонстрацияға әкелді, нәтижесінде заң жобасы тоқтатылды. Азаматтар сайлау жүйесіне наразылық білдірді, бұл 2014 жылғы Гонконг наразылықтарына ұласты. 2019 жылы ұсынылған Гонконгты экстрадициялау туралы заң жобасы Қытай Коммунистік партиясының Гонконгтың құқықтық үстемдігін әлсіретуге жасаған тағы бір қадамы ретінде қарастырылып, жаңа наразылық толқынына себеп болды. 2020 жылы Ұлттық халық съезі Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңын қабылдады, мақсаты – аймақтағы тұрақтылықты қалпына келтіру. Жаңа заң демократияны қолдайтын топтар тарапынан қатты сынға алынып, қала тұрғындары арасында саяси үмітсіздік сезімін күшейтті.

Тарихқа дейінгі дәуір

Гонконгта адам қызметіне қатысты археологиялық жағдайлар 30 000 жылдан астам бұрынға дейін жетеді. Сай Кунгтағы Вонг Тей Тунгта ескі тас дәуірінен қалған тас құралдар қазылып алынды. Сай Кунгта табылған тас құралдар, мүмкін, неолиттің соңғы кезеңінен немесе ерте қола дәуірінен бастап тас құралдар жасау орындарынан шыққан болуы мүмкін. Гонконгтағы жоғарғы палеолиттік қоныстың дәлелі Сай Кунг түбегіндегі Үш Фатом шығанағының жанындағы Шам Чунгтағы Вонг Тей Тунгта табылды. Бұл аймақтағы еңісте 6000 артефакт табылған, оны Гонконг археологиялық қоғамы мен Чжуншань университетінің Линнань археология орталығы бірлесіп растады. Неолит дәуірі шамамен 7000 жыл бұрын Гонконгта басталды. Сол кездегі аймақта қоныстанғандар – Че халқы, олар Оңтүстік Қытайдың жағалауында да қоныстанған. Қазба жұмыстары көбінесе Гонконгтың батыс жағалауында жүргізілді. Бұл жер оңтүстік-шығыстан соққан күшті желден қашу және жақын жағалаулардан азық-түлік жинау үшін таңдалған болуы мүмкін. Чхун Чау, Лантау аралы және Ламма аралында елді мекендер табылған. Соғысқан мемлекеттер дәуірінің басталуымен солтүстіктен осы аймаққа Юэ халқы келіп қоныстанды. Олар, әлдебір тұрақсыздықтан қашып, оңтүстікке бет алған болуы мүмкін. Лантау аралы мен Ламма аралынан балық аулауға, соғысқа және діни рәсімдерге арналған қола құралдар қазылып алынды. Ма Ван Гонконгтағы тікелей дәлелдері бар ең алғашқы қоныс болды. Юэ халқы жергілікті Че халқымен бәсекелесіп, олармен сіңісіп кетті. Гонконгтың тарихқа дейінгі кезеңі шамамен Цинь және Хан әулеттерінің кезінде, аумақ Паню округінің құрамына кірген кезде аяқталды.

Императорлық Қытай дәуірі (б.з.д. 221 - б.з. 1841 жж.)

Қазіргі Гонконг аумағы Цинь әулеті кезінде (б.з.д. 221–206) Қытайдың құрамына шартты түрде кірді, ал бұл аймақ ежелгі Нам Вьет патшалығының бөлігі болды (б.з.д. 203–111). Цинь әулеті тұсында бұл аумақ Цзинь әулетіне дейін Панью округімен басқарылды. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, Хан әулеті кезінде (б.з.д. 206 – 220 ж.т.) халық саны артқан. 1950 жылдары Шығыс Хан әулетінің (25–220 ж.т.) Лей Ченг Ук қабірі қазылып, археологтар 2000 жыл бұрын Гонконгта тұз өндірісі дамыған болуы мүмкін деген болжамды зерттеуді бастады, бірақ нақты дәлелдер табылған жоқ. Тай По Хой, яғни Тай По теңізі, Хан әулетінен Мин әулетіне (1368–1644) дейін Қытайдағы маңызды інжу-маржан аулау порты болды, ең жоғары белсенділік Оңтүстік Хан (917–971) кезінде байқалды. Цзинь әулетінен Тан әулетінің басына дейін Гонконг Баоань округімен басқарылды. Тан әулеті тұсында Гуандун аймағы халықаралық сауда орталығы ретінде гүлденді. Қазіргі Гонконгтың Жаңа аумақтарындағы Туэн Мун аймағы порт, әскери-теңіз базасы, тұз өндіру орталығы және кейіннен інжу-маржан өндіру базасы қызметін атқарды. Лантау аралы да тұз өндіру орталығы болды, онда үкіметке қарсы тұз контрабандашыларының көтерілісі болды. Тан әулетінің ортасынан Мин әулетіне дейін Гонконгты Донггуан округі басқарды. 1278 жылдың 10 мамырында Сонг әулетінің соңғы императоры, бала Чжао Бинг Лантау аралындағы Муй Вода таққа отырды. Бұл оқиға Коулундағы Сун Вонг Тои ескерткішімен еске алынады. 1279 жылдың 19 наурызында Ямен шайқасында жеңілгеннен кейін бала император өзінің шенеуніктерімен бірге Я тауында (қазіргі Гуандун провинциясының Ямен қаласы) суға батып, өзін-өзі өлтірді. Монғол кезеңінде Гонконгта халық саны алғаш рет өсті, себебі аймаққа қытайлық босқындар келіп қоныстанды. Бұл босқындардың көпшілігі монғолдардың Қытайды жаулап алуынан қашқан Сонг әулетінің адал қолдаушылары болды. "Америка энциклопедиясында" Хокло және Танка тайдан бұрынғы дәуірден бері Гонконгта өмір сүргендері айтылған. 1841 жылдың 26 қаңтарында Possession Point-те Ұлыбритания туы көтерілген кезде Гонконг аралының халқы шамамен 7 450 адамды құрады, олардың көп бөлігі Танка балықшылары мен Хакка көмір жағушылары болды және бірнеше жағалау ауылдарында тұрды. 1850 жылдары Тайпин көтерілісіне байланысты көптеген қытайлықтар Қытайдан Гонконгқа эмиграциялады. Қытайдың құрлықтағы су тасқыны, тайфун және ашаршылық сияқты басқа да оқиғалар Гонконгты қауіп-қатерден құтылуға болатын орын ретінде қалыптастыруға да ықпал етті.

Гонконгтың отаршылдық дәуірі (1841 1930 жылдар)

Ұлыбритания мен Қытай арасындағы Гонконгқа қатысты келісімдер мен конвенциялар
Келісім
Келісім нәтижесі
Ескертпелер
20 қаңтар 1841 ж.
Чуэнпи конвенциясы
Гонконг аралын Ұлыбританияға алдын ала беру
Грин аралы мен Ап Лей Чау кіреді. Гонконг аралын беруден бұрын бұл аумақты Синьань округі басқарды.
29 тамыз 1842 ж.
Нанкин шарты
Гонконг аралын беру, Ұлыбританияның тәж колониясы ретінде құрылды
Коулун түбегінен бұрын бұл аумақ Синьань округімен басқарылғаны белгілі.
1860 жылғы 18 қазан
Пекин конвенциясы
Коулунның берілуі
Шекара көшесінің оңтүстігінде, Нгон Шюэн Чау кіреді. Коулун түбегін беруден бұрын бұл аумақ Синьань округімен басқарылған.
1898 жылғы 1 шілде
Пекиннің екінші конвенциясы
Жаңа территорияларды жалға алу
Шэньчжэнь өзенінен оңтүстікке қарай, Синьань округінде, Жаңа Коулун, Лантау және шеткі аралдар кіреді.
XIX ғасырдың басында Британ империясының саудасы Қытайдан әкелінетін шай, жібек және фарфор өнімдеріне қатты тәуелді болды. Британдықтар Қытайға сағаттар, қол сағаттары сияқты сәнді бұйымдарды экспорттаған кезде саудадағы теңгерімсіздік басым болды. Қытай күміске деген сұранысты арттырды, ал бұл британдықтарға көп мөлшерде табу қиын болды. Сауданың тепе-теңдігі Қытайға Үндістанда өсірілген опий экспортымен келді. XIX ғасырдың аяғында Қытайда пайдаланылатын опиумның басым бөлігі өсірілетін болды. Қытайлық комиссар Лин Цзексу королева Викторияға Цин мемлекетінің опиум саудасына қарсы екенін білдірді. Бірінші опиум соғысы 1839 жылдан 1842 жылға дейін созылды. Ұлыбритания 1841 жылы 25 қаңтарда Гонконг аралын басып алып, оны әскери тұрақ ретінде қолданды. Қытай жеңілді және 1842 жылы 29 тамызда қол қойылған Нанкин келісімінде Гонконгтан бас тартуға мәжбүр болды. Арал Британ империясының колониясына айналды. Гонконгта христиан миссионерлері көптеген мектептер мен шіркеулер құрды. Вест-Пойнт қаласында орналасқан Сент-Стефан Англикан шіркеуі 1865 жылы Чирк Миссиялық қоғамымен құрылған. Ин Уа қыздар мектебі 1900 жылы Лондон миссионерлік қоғамымен құрылған. Гонконгтың қытайлық медицина колледжі 1887 жылы Лондон миссионерлік қоғамымен құрылды, ал Сунь Ятсен 1892 жылы оның алғашқы екі түлектерінің бірі болды. Бұл колледж 1911 жылы құрылған Гонконг университетінің медицина мектебінің бастауы болды. Сунь Ятсен, студенттермен бірге Йенг Хок линг, Чан Сиу Бак және Яу Лит, Гонконгтың қытай медицина колледжінде оқыған кезінде Цин империясын құлату идеясын насихаттай бастады. Бұл төрт студентті Цинь төрт қарақшы деп атаған. Сунь осы колледжде оқыған кезінде То Цай шіркеуіне (道濟會堂, Лондон миссионерлік қоғамы 1888 жылы құрған) қатысты. Сунь 1911 жылы Қытай революциясын басқарды, ол Қытайды империядан республикаға айналдырды. 1899 жылы сәуірде Камтин тұрғындары отаршылдық үкіметке қарсы көтерілді. Олар өздерін қорғану үшін Қат Хинг-Вай деген қаланы қоршап алды. Британ әскерлерінің бірнеше рет сәтсіз шабуылдан кейін темір қақпа жарылып ашылды. Кейін қақпа Лондонға көрмеге жіберілді. 1924 жылы Тан кланының талабы бойынша 1925 жылы 16-шы губернатор сэр Реджинальд Стаббс қақпаны қайтарды. Алғашқы газ компаниясы 1862 жылы ашылды. 1890 жылы алғашқы электр компаниясы пайда болды. Жергілікті көліктер үшін рикшалар автобустарға, паромдарға және трамвайларға жол берді. Imperial Airways әуе компаниясы 1936 жылы база құрды. Әр салада үлкен өзгерістер мен өсім болды. Батыс үлгідегі білім беру Фредерик Стюарттың күш-жігерімен алға жылжуда. Бұл Цинь әулетінің құлдырауымен байланысты саяси ахуал кезінде Гонконгті Қытайдан бөлудегі маңызды қадам болды. Болашақтағы қаржы орталығының негізі 1865 жылы Гонконг пен Шанхай банкі ашылғаннан кейін қалыптасты. Үшінші пандемиялық бубондық оба 1894 жылы Гонконгта Гонконг обасына шабуыл жасады. Ол пик резервация туралы өкімді құру және алғашқы аурухананың маңыздылығын мойындау арқылы нәсілдік аймақтарға бөлу үшін сылтау жасады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, колонияға шабуыл жасалуы мүмкін деген қорқыныш 60 000 қытайдың қоныс аударуына әкелді. Алайда, Гонконгте Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тікелей әскери іс-қимыл болған жоқ, ал Гонконг халқы келесі онжылдықтарда 1916 жылы 530 000 -дан 1925 жылы 725 000 -ге дейін өсті. Дегенмен, 1920-1930 жылдары Қытайдағы дағдарыс Гонконгті Жапон империясының стратегиялық шабуылына ұшырауға мүмкіндік берді. 1937 жылы Гонконгті үлкен тайфун соқты.

Коулун мен Жаңа аумақтарды британдықтар жалға алды

1860 жылы Екінші опиум соғысының соңында Ұлыбритания Гонконг аралының қарсы жағындағы материктік Қытай аймағы – Коулун жарым аралын тұрақты жалға алды. Бұл келісім сол қақтығысты аяқтаған Пекин конвенциясының бір бөлігі болды. 19 ғасырдың екінші жартысында британдықтар жаңадан сатып алынған портын қоршаған қытайлық аралдарға көбірек алаңдады. Екінші опиум соғысынан кейін (1898, Гонконг аумағын кеңейту туралы конвенция) британдықтар "Жаңа аумақтарды" 99 жылға жалға алу туралы келіссөздер жүргізді, осы арқылы британдықтар жаңа шеткі аралдарды иеленді. 1984 жылғы 19 желтоқсанда Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер мен Қытай премьер-министрі Чжао Цзыян Қытай-Британия бірлескен декларациясына қол қойды, онда Ұлыбритания жалға алу мерзімі біткен кезде Коулун және Гонконгтың өзімен қатар Жаңа аумақтарды да қайтаруға келісті. Қытай "Бір ел, екі жүйе" режимін енгізуге уәде берді, оған сәйкес Гонконг азаматтары елу жыл бойы материкте тыйым салынған капитализм мен саяси бостандықтарды сақтап қалуға мүмкіндік алады. 1997 жылғы 1 шілдеде жалға алу мерзімі аяқталды, және Ұлыбритания Гонконг пен оны қоршаған аумақтарды Қытай Халық Республикасына тапсырды.

Жапондықтардың басып алуы кезеңінде (1940-шы жылдар)

Гонконгты Жапония 1941 жылдың 23 желтоқсанынан 1945 жылдың 15 тамызына дейін басып алды. "Үш жыл сегіз ай" деп аталатын кезең экономиканы тоқтатты. Британдықтар, канадалықтар, үндістер және Гонконг ерікті қорғаныс күштері 8 желтоқсан 1941 жылы Пёрл-Харборға шабуылдан кейін сегіз сағат өткен соң басталған Сакай Такаси басқаратын жапондық шабуылға қарсы тұрды. Жапония шайқастың бірінші күнінен бастап әуеде басымдыққа ие болды, ал қорғаныс күштерінің саны жеткіліксіз болды. Британдықтар мен үндістер Джин-Дринкер желісінен, содан кейін Коулуннан ауыр әуе шабуылдары мен артиллериялық оқ жауын астында шегінді. Гонконг аралында қызу шайқастар жалғасты, жалғыз су қоймасы жоғалды. Канадалық Виннипег гренадирлері аралдың солтүстік және оқшауланған оңтүстік бөліктері арасындағы маңызды Вонг Най Чонг ойысында шайқасты. 1941 жылдың 25 желтоқсанында, жергілікті тұрғындар "Қара Рождество" деп атаған күні, Гонконг губернаторы Марк Эйчсон Янг бастаған британдық отаршыл шенеуніктер Peninsula қонақ үйінің үшінші қабатындағы жапондық штаб-пәтерінде өздері дербес капитуляциялады. Исогай Ренсуке Гонконгтың алғашқы жапон губернаторы болды. Жапондық оккупация кезінде, гиперинфляция мен азық-түлік рационирование күнделікті өмірдің қалыпты жағдайына айналды. Гонконг долларын иелену заңсыз деп жарияланды, олар Жапон императорлық армиясының әкімшілігі шығарған, қамтамасыз етілмеген Жапон әскери иенасымен алмастырылды. Жапондықтардың үш жарым жылдық оккупациясы кезінде шамамен 10 000 Гонконг азаматы өлімге ұшырады, ал көптеген басқалары азапталды, зорланды немесе мүсілденді. Сол кезеңнің көрнекті тарихшысы Филип Сноу жапондықтардың солдаттарға азық-түлік сақтау үшін азаматтарға бөлінетін рациондарды қысқартқанын, көбінесе аштық деңгейіне дейін төмендеткенін және көптеген адамдарды аштық пен аурулармен толы материктің аймақтарына жер аударғанын айтты. Репатриацияланғандардың көпшілігі бірнеше жыл бұрын Қытайдың материктегі Екінші Қытай-Жапон соғысының қасіретінен қашып Гонконгқа келген болатын. 1945 жылы соғыс аяқталған кезде Гонконг британдық және қытайлық әскерлердің бірлескен күштерімен босатылды. Гонконг халқы 600 000 адамға дейін азайды, бұл азық-түлік тапшылығы мен эмиграцияға байланысты соғысқа дейінгі 1,6 миллион халқының жартысынан да аз болды. 1949 жылы Қытайдағы коммунистік революция Гонконгтағы халықтың тағы бір өсіміне әкелді. Мыңдаған босқындар Қытайдан Гонконгқа көшіп келді, Корея соғысының салдарынан Біріккен Ұлттар Ұйымы Қытайға сауда эмбаргосын салғанға дейін оны маңызды транзиттік портқа айналдырды. Ұлы секіріс кезінде босқындардың саны одан да артты.

Жапондықтардың басып алуынан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін деколонизация үрдісі әлемді шарлады. Дегенмен, Ұлыбритания стратегиялық мақсаттармен Гонконгты өз бақылауында ұстап тұруды шешті. Өз билігін бекіту үшін, деколонизация үрдісіне жауап ретінде және халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында конституциялық өзгерістер, Янг жоспары ұсынылды. Сол кездегі Қытайдың саяси тұрақсыздығы (жоғарыда айтылғандай) саяси және институционалдық жүйеде минимал өзгерістерге әкеп соқты, бұл материктік тұрғындардың Гонконгқа көптеп келуіне себеп болды.

1950 жылдар

Қытайдың материктік бөлігінен, әсіресе Шанхайдан келген босқындар әкелген біліктер мен капитал, сондай-ақ арзан жұмыс күші экономиканы қайта жандандыруға көмектесті. Сонымен қатар, көптеген шетелдік фирмалар кеңселерін Шанхайдан Гонконгқа көшірді. Көтеріліс бұрын-соңды болмаған өсімді бастан өткерген Гонконг, транзиттік сауда аумағынан өнеркәсіп пен өндіріс орталығына айналды. Көптеген жұмысшылар күндерінің басым бөлігін өткізген алғашқы өнеркәсіптік орталықтарда түйме, жасанды гүлдер, қолшатырлар, тоқыма, эмаль тауарлары, аяқ киім және пластик сияқты аз ғана орынды қажет ететін кез келген өнім шығарылды. Аумақтың бойында иммигранттардың көптеген және өсіп келе жатқан санына баспана берген ірі шатыр лагерлері пайда болды. Алайда, лагерьлер өрт және денсаулық қаупін тудырып, Шек Кип Мей өрті сияқты апаттарға әкелді. Губернатор Александр Грантхам стандарт ретінде "көп қабатты ғимараттар" жоспарын ұсынды. Бұл жоғары қабатты үйлердің бастауы болды. Мемлекеттік тұрғын үйлердегі жағдай өте қарапайым болды, бірнеше отбасы ортақ ас дайындау құралдарын пайдаланды. Өмірдің басқа да салалары өзгерді, дәстүрлі кантон операсы үлкен экранды кинотеатрларға жол берді. Туризм саласы қалыптаса бастады. Солтүстік нүктесі "Кіші Шанхай" (小上海) деп белгілі болды, себебі көптеген адамдардың ойынша ол Қытайдағы басылып алынған Шанхайдың орнын басты.

1960 жылдар

Өңдеу өнеркәсібі халықтың көп бөлігін жұмыспен қамтитын жаңа онжылдыққа есік ашты. Бұл кезең Гонконг экономикасы үшін шешуші мәнге ие бұрылыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері алғаш рет құрылыс саласы егжей-тегжейлі жаңа нұсқаулармен қайта жаңартылды. Гонконгтың ЖІӨ-сі бастапқыда төмен болғанымен, экономиканы дамыту үшін тоқыма өнеркәсібіне негіз ретінде сүйенді. Қытайдың мәдени революциясы Гонконгты жаңа саяси сахнаға алып шықты. 1967 жылғы көтеріліс сияқты оқиғалар көшелерді қолдан жасалған бомбалар мен хаосқа толы қылды. Полиция мен британ әскерінің бомбаларды жою мамандары 8000-ге жуық қолдан жасалған бомбаны залалсыздандырды. Әр сегізінші бомба нағыз болды. Адамдар үйден гөрі фабрикада көбірек уақыт өткізгендіктен, отбасылық құндылықтар мен қытай дәстүрлері күйреуге ұшырады. Бұл кезеңнің тағы бір ерекшелігі – су тапшылығы, ұзақ жұмыс сағаттары және өте төмен жалақы болды. 1968 жылғы Гонконг тұмауы халықтың 15 пайызына жұқтырды. Барлық қиындықтарға қарамастан, "Гонконгта жасалған" деген таңба арзан, сапасыз тауарларды көрсететін белгіден жоғары сапалы өнімдерді көрсететін белгіге айналды.

1970 жылдар

1970 жылдары мемлекеттік субсидиямен берілетін білім беру мерзімі алты жылдан тоғыз жылға дейін ұзартылды және Гонконгтың ауылдық саябақтар жүйесі құрылды. Қытай нарығының ашылуы және жалақының өсуі көптеген өндірушілерді солтүстікке қарай жылжытты. Гонконг Азиядағы сауда және туризм орталығы ретіндегі беделін нығайтты. Өмір сүру ұзақтығының жоғары деңгейі, сауаттылық, жан басына шаққандағы табыс және басқа да әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер Гонконгтың 20 ғасырдың соңғы төрт онжылдығындағы жетістіктерін көрсетеді. Табыстың артуы Тайкоо Шинмен бірге алғашқы көп қабатты, жекеменшік тұрғын үй кешендерінің пайда болуына әкелді. Осы кезден бастап адамдардың үйлері Гонконгтың көкжиегінің және ландшафтының бір бөлігіне айналды. 1974 жылы Мюррей Маклехоуз полиция күштеріндегі сыбайлас жемқорлықпен күресу үшін ICAC – Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссияны құрды. Сыбайлас жемқорлық осы деңгейде болғандықтан, полиция қызметкерлері сот қуғынына қарсы жаппай петиция ұсынды. Полиция күштері ICAC-қа қарсылық танытқанмен, Гонконг сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте табысқа жетті және әлемдегі ең сыбайлас жемқорлықтан таза қоғамдардың біріне айналды. 1970 жылдардың басында ерлер мен әйелдердің тең еңбек үшін тең жалақы алуы және әлеуметтік жәрдемақы алуы, соның ішінде үйленген әйелдердің тұрақты жұмысқа орналасу құқығын қамтитын заң қабылданды.

1980 жылдар

1982 жылы Ұлыбританияның премьер-министрі Маргарет Тэтчер ҚХР үкіметінің арттырып келе жатқан ашықтығы мен материктегі экономикалық реформалар Ұлыбританияның билігін сақтап қалуға мүмкіндік береді деп үміттенді. Бұл кездесу Қытай-Британдық бірлескен декларациясына қол қойылуына және Дэн Сяопиннің «Бір ел – екі жүйе» тұжырымдамасын ұсынуына әкелді. Бірақ сол кезде Гонконг алыс Шығыстың ең бай елдерінің бірі ретінде танылды. Саяси жаңалықтар бұқаралық ақпарат құралдарында басымдық алды, жылжымайтын мүлік нарығы өркендесе, қаржы әлемі үрейге түсіп, саясаттағы өзгерістер мен «Қара сенбі» күні қызыл сызықтардың өтуіне әкелді. Алдағы билік беру туралы ескертулер эмиграция деңгейін рекордтық биікке көтерді. Көптеген адамдар Гонконгтан АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Австралия, Жапония және коммунистік идеологияның жоқ жерлеріне кетіп қалды. Гонконг киносы халықаралық аренада танымал болды. Оның ішіндегі ең белгілілері – Джеки Чан мен Чоу Юн-фат. Музыка әлемінде де Анита Муи және Лесли Ченг сияқты кантопоп жұлдыздарының жаңа буыны пайда болды.

1990-1997 жылдар

1990 жылдың 4 сәуірінде Гонконг негізгі заңы Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағының конституциясы ретінде ресми түрде қабылданды. Бейжіңді жақтаған топтар негізгі заңды ҚХР-да бұрын-соңды болмаған ең демократиялық құқықтық жүйе деп бағалап, қолдады. Демократиялық топтар оны жеткілікті демократиялық емес деп сынады. 1992 жылдың шілдесінде Крис Паттен Гонконгтың соңғы британдық губернаторы болып тағайындалды. Паттен сол жылдың басында өткен жалпы сайлауда парламенттік мандатын жоғалтқанға дейін Ұлыбританиядағы Консервативтік партияның төрағасы болды. Паттен заң шығарушы кеңесте сайланған мүшелердің санын арттыратын демократиялық реформалар енгізгендіктен, Пекиндегі ҚХР үкіметімен қарым-қатынас шиеленісе түсті. ҚХР үкіметі мұны негізгі заңның бұзылуы деп қарады. 1997 жылдың 1 шілдесінде Ұлыбритания Гонконгты коммунистік Қытайға тапсырды. Крис Паттеннің реформалары бойынша сайланған ескі Заңнамалық кеңес, ҚХР үкіметі тағайындаған мүшелерден құралған іріктеу комитеті сайлаған Уақытша заңнамалық кеңеске алмастырылды. Тун Чхэ Хва Гонконгтың бірінші бас атқарушысы болып тағайындалды, ол желтоқсан айында ҚХР үкіметі тағайындаған мүшелері бар іріктеу комитетімен сайланды. Ол бірден барлық саяси хатшыларды қайта тағайындап, үлкен сабақтастықты қамтамасыз етті. 1997 жылға дейін өзгермеген 1997 жылдан кейін өзгерген Гонконг азаматтарының жалпы сайлауын өткізбеу, Ұлыбританияның ұзақ жылдар бойы сақтап келген дәстүрі өзгеріссіз қалды. Ағылшын тілі барлық мектептерде оқытыла береді. Алайда, көптеген мектептерде кантон және ағылшын тілдерінде сабақ беріледі. Материктік шекара бұрынғыдай күзетіледі. Гонконг ХОК, АТЭС және ДСҰ сияқты түрлі халықаралық ұйымдардың дербес мүшесі болып қала береді. Гонконг шетелдік елдермен және аумақтармен екіжақты әуе қатынасы туралы келісімдерді келіссөздер арқылы жүргізеді және сақтайды. Гонконг пен Қытай арасындағы рейстер халықаралық рейстер ретінде қарастырылады (дегенмен Қытайда аумақаралық рейстер деп белгілі). Гонконгтың АӘА паспортын иеленушілердің Еуропа мен Солтүстік Америка елдеріне кіруіне қолайлы жағдай жасалған, ал Қытайдың материктік азаматтарына мұндай мүмкіндік жоқ. Қытай азаматтары Гонконгқа виза алу үшін тек ҚХР үкіметіне жүгінуге болады. Көптеген бұрынғы отарлық азаматтар 1997 жылдан кейін де Британдық Ұлттық (Оверсиз) және Британдық азаматтардың паспорттарын пайдалана алады. (Британияның азаматтық заңнамасы және Гонконгқа қараңыз). Ол Қытайға қарағанда саяси бостандықтарға ие, соның ішінде баспасөз бостандығы да бар. Гонконгтағы автокөліктер, Қытайдағыдан айырмашылығы, сол жақтан жүруді жалғастырады. Соңғы рет сол жақтан оң жаққа көлік қозғалысын ауыстырған ел 1974 жылы Гана (о да бұрынғы британдық колония) болды. Гонконгта әлі де электрлік розеткалар (BS 1363), теледидар тарату (PAL I) және Ұлыбританиядан келген көптеген техникалық стандарттар қолданылады. Алайда, телефон компаниялары Гонконгта British Standard BS 6312 телефон розеткаларын орнатуды тоқтатты. Техникалық стандарттар колониалды Гонконгта Гонконг материктегіден бөлек халықаралық қоңырау шалу кодын (+852) және телефон нөмірлеу жоспарын сақтайды. Гонконг пен материк арасындағы қоңыраулар әлі де халықаралық қоңырауды қажет етеді. Гонконг әлі күнге дейін британдық күнтізбе форматын қолданады. Ұлыбритания патшаларының, мысалы, Виктория мен Георг патшалардың мүсіндері сақталған. Көше атаулары Ұлыбританияның осы аумақты 156 жыл бойы басқаруын көрсетеді. Гонконгтың бас атқарушысы енді 1200 мүшеден тұратын сайлау комитеті (бастапқыда 400, кейін 800 адам) тарапынан сайланады, олар негізінен Гонконгтағы шағын кәсіби секторлар мен Қытайға жақтас бизнес топтарынан сайланады. Барлық мемлекеттік кеңселерде ҚХР және Гонконгтың АӘА тулары ілінеді. Қазіргі уақытта одақ туы тек Ұлыбританияның бас консулдығы мен басқа да британдық ғимараттардың сыртында желбіретеді. Елизавета II-нің суреті банкноттардан, пошта маркаларынан және мемлекеттік кеңселерден жоғалып кетті. 2023 жылдан бастап кейбір 1997 жылға дейінгі монеталар мен банкноттар әлі де заңды төлем құралы болып табылады және айналыста жүреді. "Royal" атағы оған берілген барлық ұйымдардан алынып тасталды, тек Royal Hong Kong Yacht Club-ты қоспағанда. "Тұқық" деген атаулар "Мемлекет" деген атаулармен ауыстырылды, ал Король кеңесшілері болып тағайындалған адвокаттар енді Аға кеңесшілер деп аталады. Британдық құрмет жүйесін алмастыру үшін жергілікті құрмет жүйесі енгізілді, онда Ұлы Баухиния медалі Британ империясының орденін алмастырды. Мемлекеттік мерекелер өзгерді, патшайымның туған күні және басқа да британдық мерекелер ҚХР Ұлттық күнімен және Гонконгтың АӘА құрылған күнімен алмастырылды. Қызыл британдық пошта жәшіктерінің көпшілігі Гонконг көшелерінен алынып, Сингапур стиліндегі жасыл Hong Kong Post жәшіктерімен ауыстырылды. Кейбір мысалдар сақталған, бірақ қайта боялған. Британдық азаматтар (тұрақты тұру құқығы жоқ) 1997 жылдың 1 сәуірінде визасыз Гонконгта бір жыл жұмыс істей алмайды. Аймақтық ән Гонконгта "God Save the Queen" (Ұлыбританияның мемлекеттік әні) әнінен "Ерлер маршы" (Коммунистік Қытайдың мемлекеттік әні) әніне ауыстырылды. Орта білім беруде кантон тілінде оқыту міндетті, бірақ Білім бюросының келісімімен ағылшын тілінде оқытуға рұқсат беріледі. Мұндай мектептер халықаралық мектептер болып саналады. Орта білім беру бес жылдық орта мектеп біліміне және екі жылдық университеттік емтиханға дайындықтан, үш жылдық негізгі орта мектеп және үш жылдық жоғары орта мектеп үлгісіне көшеді. Университет білімі үш жылдан төрт жылға дейін ұзартылды.

Қытайдың арнайы әкімшілік аймағы (1997Қазіргі уақытта)

Қытай коммунистері Гонконгтың қайта оралуын ҚХР-дың ұлы держава мәртебесіне көтерілуінің маңызды сәті ретінде көрсетті. Жаңа мыңжылдық бірқатар оқиғалардың бастауы болды. Бұрын тапсыруға қарсы болған халықтың көп бөлігі жаңа жағдайға бейімделуде өмір сүруде. 23-бапқа қатысты дау туды, нәтижесінде Гонконгтың әртүрлі аймақтарында сол кездегі шамамен 6,8 миллион тұрғынның ішінде 750 000-ға дейін адам қатысқан шерулер өтті. Үкімет 2003 жылы SARS таралуымен де айналысты. Тағы бір денсаулық сақтау дағдарысы – құс тұмауы пандемиясы (H5N1) 90-шы жылдардың соңында күшейіп, миллиондаған тауық пен басқа да құс етінің жойылмауына әкелді. Бұл оқиға Гонконгты әлемдік назарға түсірді. Сонымен қатар, экономика фискалдық тұрғыдан бейімделуге тырысты. Ұзақ уақыт өтпей, саяси ахуал шиеленісіп, бас атқарушы лауазымы мәдени, саяси және басқару тұрғысынан сынға ұшырады. Гонконгтың көкжиегі дамып келеді, Коулун, Цуэнь Ван және Викторияда үш жаңа көкжиек құрылды. 2003 жылы аяқталған 415 метрлік 88 қабатты Two International Finance Centre бұрын Гонконгтың ең биік ғимараты болса, 2010 жылы аяқталған және қазірге дейін Гонконгтағы ең биік көкжиек болып табылатын 484 метрлік (1,588 фут) 118 қабатты Халықаралық сауда орталығы (Батыс Коулун) оны басып өтті. Сондай-ақ, Цуэнь Ванда орналасқан 320 метрлік Нина мұнарасын атап өткен жөн. Осы кезеңде 250 метрден асатын тағы сегіз көкжиек аяқталды. 2013 жылдың 27 наурызында Чжу Июмин, Бени Тай Ию Тинг және Чан Кин Ман шақырған «Махаббат пен бейбітшілікпен орталықты басып алу» (OCLP; 讓愛與和平佔領中環 немесе 和平佔中) атты азаматтық мойынсұнбау науқаны өтті. Оның мақсаты – ҚХР үкіметіне Гонконгтың бас атқарушысы мен заң шығарушы кеңесін сайлау жүйесін реформалауға қысым жасау, осылайша 1984 жылғы Қытай-Британия бірлескен декларациясында және 1997 жылғы Гонконг негізгі заңының 45-бабында уәде етілгендей «жалпы сайлау құқығы бойынша халықаралық стандарттарды» қанағаттандыру. Манифестінде реформалар жасалмаса, аймақтың орталық бизнес ауданын басып алуға шақырылды. 2014 жылдың қыркүйегінде Гонконг студенттері федерациясы (HKFS) мен Scholarism назарына ілікпеген оның жетекшілері OCLP наразылықтарына қосылды. 2016 жылы Гонконгтағы кедейлік деңгейі рекордтық көрсеткіштерге жетті, халықтың бесіден бірі кедейлік шегінен төмен өмір сүрді. Тұрғын үй мәселесімен қатар Қытай Коммунистік партиясы мен Қытай мәдениетінің ықпалына қатысты наразылық та күшейді. Гонконг экспресс темір жолының Гонконгтағы бөлігіне қарсы наразылықтар Гванчжоу-Шэньчжэнь-Гонконг экспресс темір жолының Гонконгтағы бөлігіне қарсы бағытталды; жоба 2018 жылы аяқталды. Ли Кэцянның сапарымен тоқтатылған Гонконг 818 оқиғасы азаматтық құқықтардың бұзылуына қатысты дау тудырды. Моральдық және ұлттық білім беруге қатысты даулар Қытай үкіметінің коммунистік және ұлтшыл ұстанымдары мен Гонконг азаматтарының демократиялық көзқарастары арасындағы қайшылықты көрсетті. 2016 жылғы заң шығарушы кеңес сайлауында жергілікті партиялар Гонконгтың географиялық сайлау округтерінде алты орын жеңіп алып, Пекинге және пандемократиялық лагерьлердің артында жаңа саяси күш ретінде пайда болды. Алайда, алты үміткер Гонконгтың тәуелсіздік қозғалысымен байланысы болғандықтан сайлау комиссиясы сайлауға қатысуына тыйым салды. Сайланған жергілікті депутаттардың тағы алтысы ант беру рәсіміне қатысудан бас тартты. Гонконгтың 5-ші бас атқарушы сайлауынан кейін Кэрри Лам Гонконгтың бірінші әйел бас атқарушысы болды. Алайда, оның 2019 жылғы «Қылмыскерлерді экстрадициялау және қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек (өзгерту) туралы» заң жобасы оның қабылдануына қарсы жаппай наразылықтарға әкелді. Бұл заң жобасы Қытайға Гонконгтен, оның ішінде саяси тұтқындарды да экстрадициялауға мүмкіндік беретін еді. Бұл заң жобасының нәтижесінде қала материктік Қытай заңына бейімделіп, Гонконг азаматтары басқа заң жүйесіне бағынуы мүмкін деген қорқыныш туды. Гонконгтағы COVID-19 пандемиясы – ауыр жедел респираторлық синдром коронавирусы 2 (SARS-CoV-2) тудырған 2019 жылғы коронавирус ауруының (COVID-19) дүниежүзілік пандемиясының бір бөлігі. Вирус Гонконгқа 2020 жылдың 23 қаңтарында тарағаны расталды. Расталған жағдайлар әдетте Princess Margaret ауруханасының жұқпалы аурулар орталығына оқшаулау және орталықтандырылған емдеу үшін жіберілді. 5 ақпанда медициналық қызметкерлердің бес күндік ереуілінен кейін Гонконг үкіметі Гонконг халықаралық әуежайы, Шэньчжэнь шығанағының бақылау пункты және Гонконг-Чжухай-Макао көпірінің бақылау пунктін қоспағанда, барлық шекаралық бақылау пункттерін жапты. Гонконг пандемияның бірінші толқынынан салыстырмалы түрде зардап шекпеді және басқа көптеген елдерге қарағанда эпидемия қисыны тегіс болды, бұл оның халықаралық көлік хабы ретіндегі мәртебесін ескеретін болса, байқаушылардың пікірінше, таңғажайып жағдай. Сонымен қатар, Қытайға жақын орналасқандығы және жыл сайын миллиондаған материктік қонақтарды қабылдауы оны осал ететін еді. 2020 жылдың сәуір айында Lancet журналында жарияланған зерттеуде авторлар шекаралық шектеулердің, карантиннің, оқшаулаудың, әлеуметтік арақашықтықты сақтаудың және маска кию сияқты мінез-құлық өзгерістерінің наурыз айының соңына дейін аурудың таралуын тоқтатуға ықпал еткеніне сенім білдірді. Басқалар осы табысты азаматтардың үкіметтің құзыреттілігі мен саяси мотивациясына сенбеуге үйренген сыни ойлау қабілетіне байланыстырды, сондай-ақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Қытай Коммунистік партиясы да осы табысқа себепкер болды. 2020 жылдың наурыз және сәуір айларында шектеулі екінші толқын карантиндің міндетті талаптарынан қашуға тырысқан шетелден оралғандардың салдарынан туды. 2020 жылдың шілдесінде Гонконг COVID-19 жағдайларының күрт өсуін байқады, ал тамыздың басына дейін бірнеше күн қатарынан жүзден астам жағдай тіркелді. Сарапшылар бұл үшінші толқынды импортталған жағдайларға байланыстырды – теңізшілер, әуе экипажы және үй қызметкерлері үшінші толқынның көп бөлігін құрады. 2020 жылдың қараша айының соңында қала төртінші толқынға енді, бас атқарушы Кэрри Лам оны «ауыр» деп сипаттады. Төртінші толқынның бастапқы себебі – бай, көбінесе әйел Гонконг тұрғындарының жас ер адамдардан сабақ алған би клубы болды. Жауап ретінде қабылданған шараларға жыл соңына дейін мектептегі сабақтарды тоқтату және 2 желтоқсаннан бастап мейрамханаларда әр үстелде екі адамнан артық отыруға тыйым салу және кешкі сағат 22:00-де жабылуы кірді. Шешімдердің қатаңдауы 10 желтоқсаннан бастап мейрамханалардың кешкі сағат 18:00-де жабылуын және COVID-19 жағдайлары көп болатын жерлерде барлық тұрғындар тексерілгенше жартылай карантин енгізуді қамтыды. 2021 жылдың қаңтар айының соңынан бастап үкімет тұрғын үйлерді жапсырып, жаппай тестілеу жүргізуді қайта-қайта жүзеге асырды. 26 ақпанда Sinovac және Pfizer-BioNTech вакциналарымен тегін жаппай вакцинация бағдарламасы басталды. Үкімет вакцинаға қарсылықты материалдық ынтамасымен күресуге тырысты, бұл маусым айында вакцинацияның үдеуіне әкелді. Гонконг «COVID-нөлдік» жою стратегиясын ұстанған аз елдердің бірі болды, барлық шекараларын жауып, 2022 жылдың ақпанына дейін тіпті жеңіл және симптомсыз жағдайларды да ауруханаға жатқызуға және кейде бірнеше аптаға созылатын оқшаулауға ұшыратты. 2021 жылдың желтоқсан айының соңында пайда болған Omicron штаммының пандемиясының бесінші толқыны денсаулық сақтау жүйесін шегіне дейін жеткізіп, міндетті жатқызуды тоқтатуға және бірнеше сарапшылардың «COVID-нөлдік» стратегиясын сұраққа салуына әкелді. Кейбір сарапшылар оны кері нәтижелі деп санады, өйткені ол қаланың вирустан құтылуына деген үміттерді күшейтті...