Жаңа Зеландияның ас мәдениеті

Кіріспе

Жаңа Зеландияның тағамдық дәстүрлері

Жаңа Зеландия тағамы көбінесе жергілікті ингредиенттермен және маусымдық өзгерістермен анықталады. Ауыл шаруашылығына негізделген арал мемлекет болғандықтан, Жаңа Зеландия құрлықтан және теңізден өнім береді. Австралия тағамына ұқсас, Жаңа Зеландия тағамы – әртүрлі британдық негізді тағам, елдің көшпенділікке ұшырауына байланысты Жерорта теңізі және Тынық мұхиты аймақтарының ықпалы бар. Тарихи ықпал британдық тағам мен маори мәдениетінен келді. 1970 жылдардан бері Жаңа Америка, Оңтүстік-Шығыс Азия, Шығыс Азия және Оңтүстік Азия тағамдары сияқты жаңа тағамдар танымал болды.

Маори асханасы

Маори тіліндегі "кай" термині дәстүрлі маори тағамына қатысты. Маорилер тропикалық Полинезиядан Жаңа Зеландияға келген кезде кумара, таро, күлгін ям, *Lagenaria siceraria* және *Cordyline fruticosa* сияқты бірнеше тағамдық өсімдіктерді әкелді, олардың көпшілігі Солтүстік аралдың солтүстігінде ғана жақсы өсті. Кумара Оңтүстік аралдың солтүстігіне дейін өсірілді және қыста сақтауға болатындықтан, негізгі тағамға айналды. Папоротник сияқты Жаңа Зеландияның өсімдіктері, сондай-ақ хуху құрты сияқты жәндіктер де диетаның маңызды бөлігіне айналды. *Noke* (құрт) деп аталатын жер құрттары да дәстүрлі маори тағамының бір бөлігі болып табылады. Егіншіліктегі қиындықтар құстар мен теңіз жануарларының көптігімен толықтырылды. Ірі, ұша алмайтын моа азық-түлік пен құралдар үшін тез арада жойылды. *Rāhui*, яғни ресурстарды шектеу, популяцияны сақтау үшін белгілі бір жерлерде немесе жылдың белгілі бір уақытында белгілі бір түрлерді аулауға тыйым салуды қамтыды. Тұтынылатын теңіз өнімдеріне *Paranephrops* (тұщы су раковинасы), пауа (абулон) және тио (блуфф устрицесі) кірді. Басқа полинезиялықтар сияқты, маорилер тағамды жер пештерінде пісірді, Жаңа Зеландияда бұл *hāngī* деп аталады, бірақ *umu* сөзі де қолданылады. Тастар отпен қыздырылады, ал олардың үстіне жапырақтарға оралған тағам салынады. Бұл орамдар жапырақтармен, матамен немесе ылғалды қаптармен жабылады, содан кейін топырақпен қапталады. Басқа пісіру әдістеріне геотермалды суды пайдаланып қуыру, қайнату немесе буға пісіру, сондай-ақ ашық отта пісіру кіреді.

Тамақ пен дін

Маори дінінде тамақ noa, яғни қасиетсіз саналды. Осыған байланысты, оның тапу жерлермен немесе заттармен жанасуына жол бермеу үшін сақтану қажет болды. Егер олай болса, сол жердің немесе заттың тапуы, сондай-ақ олармен байланысты адамдар қауіп төңкеріліп, зиян көруі мүмкін еді. Жоғары дәрежелі басшылар мен татуировка жасау сияқты тапу жұмыстарымен айналысатын адамдар тапулы болып есептелді және тамақпен қалай қарым-қатынас жасайтындарына шектеулер қойылды, ең жоғары тапуға ие болғандар басқалармен тамақтандырылуы тиіс еді. Бір әңгімеде соғыс жасауға дайындалған топтың жорыққа шығуы кейінге шегерілген, себебі олардың тамақ жабдықтарын партияның вакасына тиеуге қабілетті, тапулы емес ешкім болған жоқ.

Еуропалық ықпал

Еуропалықтар (пакеха) алғаш рет Жаңа Зеландияға он сегізінші ғасырдың соңында келгенде, олар өздерінің тағамдарын әкелді. Олардың кейбіреулері, әсіресе шошқа еті мен картоп, маорилер тарапынан жылдам қабылданып алынды. Картоп ерекше танымал болды, себебі ол кумара сияқты өсірілді, бірақ аз күш жұмсап, әлдеқайда жоғары өнім берді. Бидай, тығырық, қой еті, қант және көптеген жеміс-жидектер сияқты басқа еуропалық тағамдар да маорилердің диетасына енді және кемелермен кеңінен саудаланды. Америкалық теңізшілер Жаңа Зеландияға кумараның жаңа сорттарын әкелді, және осы жоғары өнімді сорттар тез арада кумараның бастапқы сорттарын ығыстырды. (Бүгінде кумараның көп бөлігі коммерциялық сорттар: Овайрака Қызыл, Тока Тока Алтын және Борегард.) Еуропалық текті кофе және дәмдеуіш саудагері Дэвид Странг 1890 жылы Инверкаргилде дайын кофе ойлап тапты. Бұл сусын тез арада Жаңа Зеландияға, содан кейін бүкіл әлемге тарады. Алғашында уаипиро (жағымсыз иісті су) деп есептелген алкоголь де маори өмірінде қабылданды. Көптеген маори тайпалары басқа тайпалармен және еуропалық қонақтармен, қоныс аударушылармен сауда жасау үшін азық-түлік қорын арттырды. Кейбір тайпалар осы саудадан байыды, бірақ тоғызыншы ғасырдың ортасында жерді жоғалту және қоныс аударушы фермерлердің бәсекелестігі салдарынан маори тағам индустриясы төмендеді. Кереру (орман көгершін) және басқа да құстар, сондай-ақ балықтың және өсімдіктердің кейбір түрлері сияқты көптеген дәстүрлі тағам көздері орманды жою және түрлердің көптеп аулануы салдарынан азайып кетті.

Қазіргі маори асханасы

Қазіргі маори асханасы – маори дәстүрі, көне ағылшын асханасы және заманауи тағамдардың үйлесімі. Пауа (қабығы да бағалы) сияқты маори тіліндегі кейбір тағам атаулары, жаңазеландиялық ағылшын тілінде жиі қолданылады. Көптеген ірі маори жиындары хаңгимен өтеді, онда маори және пакехалар Жаңа Зеландияға әкелген тағамдар болуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда маорилердің дұрыс тамақтану әдеттерінен туындаған семіздік, жүрек аурулары және қант диабетіне шалдығу қаупі жоғары екеніне алаңдаушылық артты. Маори асханасына тән екі тағам – шошқа еті, картоп, кумара және кнедликтерден жасалған қайнатылған тағам, сондай-ақ импортталған және жергілікті ингредиенттерді біріктіретін шошқа еті мен пуха (сауық қарағай). Екі тағам да 19 ғасырғы британдық пісіру әдістерімен байланысты. Тағы бір ерекше тағам – ашытылған картоптан жасалған рэвена немесе «маори наны». 2020 жылы жарық көрген «Hiakai» аспаздық кітабын шеф-аспаз Моник Фисо, ғалым Трейси Берно және тағам жазушысы Люси Корри жазған. Матарики мерекелерінде немесе марадағы хакари (мерекелерде) берілетін тағам – парааоа параи (қуырылған нан). Олар сыртынан хрустящий, алтын түсті, ал ішінен жұмсақ болады.

Жаңа Зеландияның еуропалық асханасы

Жаңа Зеландиялықтардың көп бөлігі британдық текті пакехалар, сондықтан британдық ас өте әсерлі болған.

Британ аралдарының қоныстанушы тағамдары

XIX ғасырда Жаңа Зеландияға қоныс аударған британдықтар өз Отанының тағамдарын мүмкіндігінше қайта дайындауға тырысты. Колонизацияның алғашқы кезеңдерінде бұл қиын болды, себебі көптеген ингредиенттер қол жетімді емес еді. Олар жергілікті құстар мен балықтарды жеп, қол жетімсіз ингредиенттердің орнына жергілікті өнімдерді пайдаланды, мысалы, дәстүрлі емес өсімдіктерден шай және сыра қайнатты. Осы жаңалықтардың көпшілігі Жаңа Зеландиядағы британдықтардың саны артып, дәстүрлі ингредиенттер жаппай импорттала бастағанда немесе Жаңа Зеландияда өндіріле бастағанда тоқтатылды. Жаңа Зеландия үстелінде 1980 жылдардың ортасына дейін жиі ұсынылған бір жаңалық – колониалды қаз, яғни қаздың орнына толтырылған қой еті. Британдық және Жаңа Зеландиядағы британдық тағам арасындағы маңызды айырмашылық – еттің Жаңа Зеландиядағы барлық әлеуметтік топтар үшін оңай қолжетімді болуы. XIX ғасырдағы Ұлыбританияда жұмысшылар етті өте аз мөлшерде жесе, Жаңа Зеландияда олар оны әр тамақтануда жей алатын. Ет Ұлыбританияда жоғары мәртебелі тағам болғандықтан, Жаңа Зеландиядағы британдық қоныс аударғандар оны көп мөлшерде жеді. Британдықтар сияқты, Жаңа Зеландия британдықтары да дәстүрлі түрде тәтті тағамдарды жақсы көреді, және маңызды оқиғаларды торттар, скондар, маффиндер және басқа да көбінесе тәтті нан өнімдері арқылы тойлайтын көптеген нан пісіру тағамдары бар. Елдің ең танымал рецепт кітабы – Edmonds Cookery Book, бастапқыда нан пісіру ұнтағы компаниясының жарнамалық материалы ретінде пайда болды және көптеген нан пісіру рецепттерін қамтиды.

Британдық Антиподалық тарифтен Азия-Тынық мұхит аймағына дейін

ХХ ғасырдың көп бөлігінде Жаңа Зеландия асханасы британдық тағамдардың үлгісімен дамыды. 1960 жылдардан бастап, қолжетімді әуе саяхаты жаңа зеландиялықтарға шетелге оңайрақ саяхаттауға мүмкіндік берді. Көптеген жаңа зеландиялықтар тәжірибе алу үшін Еуропаға барды, онда олар француз және итальян тағамдарымен, сондай-ақ Ұлыбританияның үнді және қытай мейрамханаларымен, жаңа британдық асханасымен танысты. Олар елге оралғанда, жақсы сапалы тағам мен әртүрлілікке деген сұранысты арттырды. 1974 жылы Pizza Hut, 1976 жылы McDonald's ашылды. 1980 жылдар Роджерномика деп аталған экономикалық либерализациямен (сол кездегі Қаржы министрі Роджер Дуглас есіммен аталған) ерекшеленді, ол фермаларға берілетін субсидияларды жойды және көптеген фермерлерді өмір сүрудің басқа жолдарын табуға мәжбүр етті. Көптеген фермерлер Havarti, Brie және Stilton сияқты арнайы ірімшіктер өндіруді немесе дәстүрлі ет және сүт шаруашылығының орнына зәйтүн немесе жүзім өсіруге көшті. Авокадо майын тамаққа пайдалану 1999 жылы Тауранга аймағындағы өндірушілер тобымен Жаңа Зеландияда коммерциялық өндіріске шығарылды. Роджерномика импорттық тарифтердің көп бөлігін де жойды және ауылшаруашылық өнімдерін импорттау карантинін жеңілдетті. Бұл бұрын тыйым салынған немесе тым қымбат болған арнайы тағамдардың, мысалы, Испаниядан әкелінген нағыз серрано ветчинасы, Италиядан әкелінген таза зәйтүн майы және Таиландтан әкелінген манго сияқты тағамдардың Жаңа Зеландияда қолжетімді болуына мүмкіндік берді. Роджерномиканың осы екі қадамы Жаңа Зеландияда арнайы тағам өнімдерінің кеңеюіне әкелді. 1980 жылдары қолжетімді ингредиенттердің өзгеруімен қатар, бұрынғы "шет елдік қоқыс" деп есептелген асхана стильдеріне деген көзқарас либералданып, өмір салты табыс пен әлеуметтік-экономикалық жағдайға қарай бөлінді. Осы кезде Жаңа Зеландия Британ аралдарынан едәуір ерекшеленетін мәдени көзқарас қалыптастырды, бұл шетелдік асхана стильдерін жалпы халық арасында қабылдауды жеңілдетті. Сол дәуірде әл-ауқатты халық шетелдегі жоғарғы және жоғарғы орта таптың сәнді тамақтану және ішу әдеттерін ашық түрде еліктеуге еркіндік сезінді, өйткені Жаңа Зеландияның дәстүрлі теңгерімшілдік ұстанымы, төменгі орта таптың өмір салтынан кез келген ауытқуға қарсы кең таралған көзқараспен білдірілді. Жаңа Зеландияда тұратын антрополог Дэвид Верттің сөздерімен айтқанда, Жаңа Зеландияның ас мәдениетіндегі осы кезеңдегі үлкен өзгеріс "ұзақ мектептен кейін босатылғандай" болды.

For most of the twentieth century, New Zealand cuisine remained highly derivative of British food. From about the 1960s, the advent of affordable air travel allowed New Zealanders to travel overseas more easily. Many New Zealanders went to Europe on overseas experience where they encountered French and Italian cooking, and also the Indian and Chinese restaurants of Britain as well as the New British cuisine. When they returned home they helped create a demand for better quality food and more variety. Pizza Hut in 1974, and McDonald's in 1976. The 1980s was marked with economic liberalisation dubbed Rogernomics (named for the then Minister of Finance, Roger Douglas) that abolished farm subsidies, forcing many farmers to find alternative means of survival. Many chose to produce specialty cheese types like Havarti, Brie and Stilton, or diversified into growing olives or grapes instead of traditional meat and dairy farming. Avocado oil for cooking was commercialised in New Zealand in 1999 by a group of growers based in the Tauranga region. Rogernomics also abolished much of import tariffs and instituted a more relaxed agricultural product import quarantine regime. This allowed hitherto prohibited or prohibitively expensive specialty foods, such as genuine serrano ham from Spain, extra virgin olive oil from Italy, and mango from Thailand, to be available in New Zealand at reasonable costs. These two developments from Rogernomics have given birth to a proliferation of specialist food products available in New Zealand. On top of changes in available ingredients, the 1980s also witnessed a wholescale liberalisation in attitude towards the formerly 'foreign muck' cooking styles and segmentation of lifestyles according to income and socio economic status. New Zealand had by this time developed a largely distinct cultural outlook away from the British Isles, and this also made foreign cooking styles more acceptable among the general public. The same era also saw the moneyed populations feeling free to openly emulate the luxurious eating and drinking habits of upper and upper middle classes overseas, as the traditional New Zealand preference of egalitarianism, manifested in widespread prejudice against any deviation from lower middle class lifestyles, waned in influence. In the words of New Zealand based anthropologist David Veart, this period of sea change in New Zealand's culinary culture was akin to "being let out after a long school detention".

Жаңа Зеландияның басқа да асханалары

Жаңа Зеландияға әртүрлі әлеуметтік ортадан келген көптеген адамдар қоныс аударды, және олардың көптегені өздерінің туған жерлерінің тағамдарын немесе ұлттық тағамдарын Жаңа Зеландияда қайта дайындауға тырысты. Бұл, ерте Pākehā қоныс аударушыларына ұқсас, көбінесе қиындық тудырды. Қытайлар сияқты ірі этникалық топтар кейбір ингредиенттерді импорттауға қол жеткізді, бірақ көбінесе тағамдар жергілікті ингредиенттерді пайдалану үшін өзгертілді. Этникалық мейрамханалар қауымдастық орындары ретінде қызмет етті және басқа жаңазеландиялықтарға түрлі тағамдарды татып көруге мүмкіндік берді. Дегенмен, тарихының көп бөлігінде Жаңа Зеландияда шынайы емес қытай, үнді және итальяндық тамақханалардан басқа этникалық мейрамханалар өте аз болды. 1986 жылғы Иммиграция заңы иммиграция үшін ұлттық басымдықты толығымен жойды, содан бері Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Оңтүстік Азиядан иммиграция күрт өсті. Осы иммигранттардың көптегені өздерінің тағамдарын Жаңа Зеландияға әкелді және көбінесе этникалық мейрамханалар мен тамақ беру орындарын ашты, жаңазеландиялықтарға жапон, тай, малай, аймақтық қытай, үнді және басқа да азиялық тағамдардың шынайы нұсқаларын татып көруге мүмкіндік берді. Уақыт өте келе осы этникалық тағамдар Pākehā және маори жаңазеландиялықтары тарапынан біртіндеп қабылдана бастады. Көптеген жаңазеландиялықтар әлі де оларды «этникалық» ингредиенттер деп санайды, бірақ Австралиядағыдай, уақыт өте келе шетелдік мәні азайып барады.

Қазіргі заманғы асхана

Түрлі өзгерістердің нәтижесінде 21-ші ғасырдағы Жаңа Зеландия асханасы өзгерісте: ғаламдық Тынық мұхиты аймағының тамақтарының үстемдігі қазір елордалық тамақтану орындарында кең таралған, ал дәстүрлі, мол қоныс аударушылардың тағамдары, енді «Кивиана асханасы» деп аталады, бірақ Тынық мұхиты аймағының тамақ пісіру білімі арқылы жаңаша түсіндіріледі, тіпті ең шалғай ауылдық аймақтарда да танымал. Оклендтегі үйлерде дайындалатын тағамдардың көпшілігі Жерорта теңізі және Азия әдістерімен және ингредиенттерімен өте өзгертілген дәстүрлі Кивиана тағамдарының қоспасынан, сондай-ақ Жерорта теңізі, Қытай және Үнді тағамдарының бейімделген нұсқаларынан тұрады. Дегенмен, елдің мәдени тұрғыдан дәстүрлі аймақтарында, мысалы, Кентербери ауылы мен Батыс жағалауында, дәстүрлі Кивиана тағамдары көптеген үйлерде әлі де кең таралған. Балық және картоп қуырылған, ет пирогы, құймақ, павлова және тағы басқалар сияқты Кивиана тағамдарының кейбір қалдықтары бүкіл елде танымал. Жазушы Дэвид Бертон Жаңа Зеландиялықтардың көптеген пікірлерін естіген, олар енді дәстүрлі Кивиана тағамдарын жемейтініне риза. Үйде пісіру халықаралық үрдістерге ұшырамаған Жаңа Зеландия асханасының соңғы бекінісі деп саналады. Сонымен қатар, Австралиядағы тағам әдеттері Жерорта теңізі, содан кейін Оңтүстік-Шығыс Азияның пісіру стиліне ықпал еткен жеңіл тағамдарға қарай өзгеруде. Екі елдің жақын орналасуы, ортақ тарихы және берік саяси, экономикалық, мәдени және отбасылық байланыстары Жаңа Зеландиялық қонақтар мен аспазшылар Австралия асханасының үрдістерін жақсы білетінін білдіреді. Көптеген аспазшылар Австралияда жұмыс істеді және транс-Тасман әріптестерінен үйренуге тырысты, уақыт өте келе Австралияның өзгеретін асханасы Жаңа Зеландия асханасына да әсер етті. Жалпы алғанда, Жаңа Зеландия мен Австралияның тағамдық талғамдары арасында айтарлықтай айырмашылықтар жоқ. Жаңа Зеландиядағы тағам үрдістері транс-Тасман әріптестерінен бірнеше жылдан он жылға дейін қалып қояды, мысалы, Жерорта теңізі асханасы, ол Жаңа Зеландияда 1990 жылдардың басында ғана кең таралған, ал оның әсері Австралияда 1980 жылдары сезілді. Австралияда 21-ші ғасырдың басында арнайы өнімдерді тарату жүйесі қалыптасса, Тасман теңізіндегі ұқсас жүйе әлі де даму сатысында. Дегенмен, соңғы уақытта Окленд пен Веллингтонның тамақ сәндері Сидней мен Мельбурнның тамақ сәндерімен бірдей үрдісте дамуда. Тамақ өнеркәсібіндегі соңғы маңызды өзгеріс – нағыз кафе мәдениетінің пайда болуы және дәстүрлі шайхана институтының жоғалуы. 1990 жылдарға дейін бүкіл елде шайханалар кеңінен таралған, олар кремді шай, торттар, қияр сэндвичтері және құймақ сияқты кондитерлік өнімдерді, сондай-ақ сүттелген кофе немесе шайды ұсынды. Жаңа Зеландиялықтар эспрессодан жасалған кофе ішудің Жерорта теңізі дәстүрін қабылдады, сонымен қатар бүкіл әлемде кеңінен қолданылатын инстант кофе ойлап тапты. Уақыт өте келе кафелер танымал болды, көптеген шайхана иелері өздерінің бизнесін кафеге айналдырды. Кремді шай қазіргі Жаңа Зеландия асханасында модадан шықты, ал құймақтарды асханаларда емес, үйде пісіреді. Вегетариандық көп жылдар бойы баламалы өмір салты ретінде қарастырылды, бірақ 1980 жылдары кең таралды. Алайда, Денсаулық сақтау министрлігі мен олардың одақтастары адамдарды аз ет жеуге, ал дәнді дақылдар, жемістер мен көкөністерді көбірек жеуге шақырғанмен, етке негізделген тамақтану Жаңа Зеландия мәдениетінің бір бөлігі болып қала береді, бірақ қызыл ет тұтыну азайды, ал балық және тауық етін тұтыну қызыл етке қарағанда төмен бағасының арқасында артып келеді.

As a result of various developments, the cuisine of New Zealand in the 21st century is in a state of flux: cosmopolitan Pacific Rim fare's reign is now the norm in much of metropolitan eating out scenes, and traditional hearty settlers' food, now dubbed 'Kwisine Kiwiana', but reinterpreted through Pacific Rim cooking knowledge, is a popular cooking style for eating out scenes even in the most remote rural regions. Most of the home cooking prepared at households in Auckland is now a mix of traditional Kiwiana dishes heavily modified by Mediterranean and Asian techniques and ingredients, and adapted versions of Mediterranean, Chinese, and Indian dishes. In the more culturally traditional parts of the country, such as rural Canterbury and the West Coast, however, traditional Kiwiana fare is still the norm at many homes. Certain vestiges of traditional Kiwiana dishes remain popular throughout the country, such as fish and chips, meat pies, custard squares, pavlova, and others. efn|The author David Burton has witnessed plenty of New Zealand comments that they are thankful New Zealand no longer eats much of traditional Kiwiana fare. Home baking is particularly believed to be the last bastion of New Zealand cuisine still unaffected by international trends. Concurrently, food habits are changing in Australia to lighter fares influenced by the Mediterranean, and subsequently Southeast Asian, styles of cooking. The proximity, common history, and strong modern political, economic, cultural, and family ties between the two countries means many New Zealand diners and chefs have always been well informed of the trends in the Australian dining scene. Many chefs had worked in Australia and endeavour to learn from their trans Tasman counterparts, and in time the changing Australian culinary scene has trickle down effects on the New Zealand cuisine as well. In general, there are minimal differences between the food preference of New Zealand and Australia. The food trends in New Zealand tend to trail its trans Tasman counterparts by a few years to a decade, such as Mediterranean cookery, which did not become mainstream in New Zealand until the dawn of the 1990s, while its influence was already felt in Australia by the 1980s. While Australia has by the early 21st century developed a well established niche specialist produce distributing channel, a similar system is still in its infancy across the Tasman. However, in recent times Auckland and Wellington have food fashions moving essentially in sync with that of Sydney and Melbourne. One major recent development in the food scene is the emergence of a genuine café culture and disappearance of the traditional institution of tearooms at large. Before the 1990s, tearooms proliferated throughout the country offering cream tea, cakes, cucumber sandwiches, and pastries such as custard squares, with filtered coffee or tea as drinks. New Zealanders have copied the Mediterranean practise of drinking espresso based coffees, but also invented instant coffee, which is now widely consumed around the world. In time, cafes became popular and many tearoom owners converted their businesses to cafes. Cream tea has gone out of fashion in the contemporary New Zealand dining scene, and scones are baked at homes rather than served in eateries. Vegetarianism had been regarded as an alternative lifestyle for many years, but became more mainstream during the 1980s. However, despite exhortations by the Ministry of Health and their allies for people to eat less meat, and more cereals, fruits, and vegetables, a highly meat based diet remains a part of New Zealand culture, albeit with a decrease in red meat consumption, and intake of fish and chicken has been on the rise due to their relative affordability compared to red meat.

Жаңа Зеландияның басқа елдердегі асханасы

Жаңа Зеландияның тағамдары әлемдік деңгейде аз әсер етеді, бірақ Австралия Жаңа Зеландия тағамдарының ықпалына ұшырайды. Елдің әйгілі тағамдық экспорты – павлова – оның қайда ойлап табылғаны туралы ондаған жылдар бойы Австралиямен дау тудырып келеді. Фьюжн асханасы және шетелдік асхана стилдері қазіргі Жаңа Зеландия асханасымен өзара байланыста, Жаңа Зеландия аспазшылары шетелдегі трендтерді белсенді түрде оқып үйренеді, ал Питер Гордон сияқты аспазшылар, Дин Бреттшнайдер сияқты нан пісірушілер және Лаурайн Джейкобс сияқты тағамға құмар адамдар Жаңа Зеландия асханасынан туындаған фьюжн асханаларына әсер етеді. 1986 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Тағам» журналы әлемдік деңгейде танымал болды және бүкіл әлемдегі тағамға құмар қауымдастықтары арасында жоғары құрметке ие.

Алкогольді сусындар

Жаңа Зеландияда сәтті шарап өнеркәсібі дамыған, 2007 жылдың маусым айына дейін шамамен 76 миллион литр экспортталды. Алғашқы жүзімді миссионер Сэмюэл Марсден енгізген деп саналады, ал 1817 жылы миссионерлердің ауыл шаруашылығына жауапты басшысы Чарльз Гордон оларды отырғызды, деп хабарлайды доктор Ричард Смарт, ол «The Oxford Companion to Wine» журналының екі басылымының да шарап өнеркәсібі жөніндегі редакторы болды. Британдық ресми өкілі Джеймс Басби 1833 жылы Керикериде шарап жасаған, ал Чарльз Дарвин 1835 жылы Керикериге сапар шеккен кезде оның күнделігінде шарап зауытын атап өткен. 1840 жылдары француз қоныс аударушылары Акароада шағын жүзімдіктер отырғызды. Дегенмен, шарапты жиырмасыншы ғасырдың басына дейін салыстырмалы түрде аз мөлшерде ішті, 1966 жылы жан басына шаққан орташа тұтыну 2,6 литрді құрады. Импортталған шараптың жоғары бағасы, жаңа зеландиялықтардың шарапқа деген талғамын қалыптастыруына кедерілген болуы мүмкін, бірақ ол жергілікті өнімдердің сатылуына көмектесті. Бұл шараптардың сапасы біртіндеп жақсарды, 1963 жылы Халықаралық шарап жәрмеңкесінде Жаңа Зеландия шараптары үш алтын және 13 күміс медаль жеңіп алды. 1980 және 1990 жылдардағы экономикалық реттеулердің нәтижесінде ішкі шарап тұтынуы артты және Жаңа Зеландия шараптары халықаралық деңгейде үлкен құрметке ие болды. Жаңа Зеландияда 10 маңызды шарап өндіретін аймақ бар, олардың ішінде Марлборо совиньон блан, Гисборн шардоне, ал Орталық Отаго және Мартинборо пино нуар мен пино гри үшін танымал. Хоукс-Бей өзінің ерекше кабернеттерімен, ал Оклендтің Вайхеке аралында әлемдегі ең жақсы 20 каберне қоспасының бірі орналасқан. Марлборо мен Хоукс-Бей – Жаңа Зеландияның ең жоғары сапалы шарап өсіретін екі аймағы. Сыра Жаңа Зеландияда ең танымал алкогольдік сусын болып табылады және сатуға қолжетімді алкогольдің 63% құрайды. Жаңа Зеландия жан басына шаққандағы сыра тұтыну бойынша 27-орында, жылына шамамен 64,7 литрге жетеді. Жаңа Зеландияда өндірілетін сыраның көп бөлігі ақшыл немесе қызғылт түсті лагер, оның алкоголь құрамы 4-5% аралығында. Сонымен қатар, 100-ден астам кішкентай жеке сыра қайнатушылар мен сыраханалар бар, олар сыраның алуан түрлерін өндіреді. Жаңа Зеландияның ең ірі екі сыра зауыты – Lion Nathan және DB Breweries, олардың сату көлемі 90% құрайды. Жаңа Зеландия сонымен қатар әлемдегі ең ізделіс бар хмель өндіруші елдердің бірі болып табылады.

New Zealand has a successful wine industry, with about 76 million litres being exported in the year to June 2007. The first vines are thought to have been introduced by missionary Samuel Marsden, and planted in 1817 by Charles Gordon, superintendent of agriculture for the missionaries, according to Dr Richard Smart who was viticultural editor of both editions of The Oxford Companion to Wine. Official British resident James Busby is credited with producing wine at Kerikeri in 1833, and Charles Darwin noted the winery in his diary when he visited Kerikeri in 1835. Small vineyards were also planted by French settlers in Akaroa in the 1840s. However, wine was drunk in relatively small quantities well into the twentieth century, with the average per capita consumption only about 2.6 litres in 1966. The high price of imported wines probably prevented New Zealanders from developing a taste for wine, although it did help sales of local vintages. The quality of these wines slowly improved, with New Zealand wines winning three gold and 13 silver medals at the International Wine Fair in 1963. Aided by the deregulation of the economy in the 1980s and 1990s, domestic wine consumption increased and New Zealand wine won increasing accolades internationally. There are 10 major wine producing areas in New Zealand, with Marlborough famed for its sauvignon blanc, Gisborne for its chardonnay, and Central Otago and Martinborough known for pinot noir and pinot gris. Hawkes Bay is known for its bold cabernets, and Auckland's Waiheke Island is home to one of the top 20 cabernet blends in the world. Marlborough and Hawkes Bay are New Zealand's two premium wine growing regions. Beer is the most popular alcoholic drink in New Zealand, accounting for 63% of available alcohol for sale. New Zealand is ranked 27th in beer consumption per capita, at around 64.7 litres per person per annum. The vast majority of beer produced in New Zealand is a type of lager, either pale or amber in colour, and between 4%–5% alcohol by volume. There are also over 100 smaller craft breweries and brewpubs producing a vast range of beer styles. The two largest breweries in New Zealand, Lion Nathan and DB Breweries, control almost 90% of sales by volume between them. New Zealand is also a leading hops producing nation with some of the most sought after hops in the world.

Тамақ ішу үлгілері

Жаңа Зеландияның көпшілігі негізгі тамақтарын – «кешкі ас» немесе кейде «шай» деп аталатынын – кешкісін ішеді. Түскі астың кешкі асқа ауысуы 20-ғасырдың басында басталды, бірақ жексенбі күнгі түскі ас дәстүрі 1960-шы жылдарға дейін сақталды. 1962 жылы өткізілген жалпыұлттық тамақ сауалында үй шаруашылықтарының 75%-ы әдетте кешкісін тамақтанатынын, ал 50%-дан астамы жексенбі күнгі негізгі тамақтарын түскісін ішетінін көрсетті. 1982 жылы сауал қайталанды, сол кезде үй шаруашылықтарының 83%-ы кешкісін, ал 21%-ы жексенбі күнгі негізгі тамақтарын түскісін ішетіні анықталды. Жазда барбекю 20-ғасырдың соңынан бері танымал болды, көбінесе әлеуметтік шара ретінде. Қонақтарға әдетте сыра немесе шарап әкелуге шақырылады, ал кейде үй иесі пісіретін ет әкелулері де мүмкін. Кейде қонақтар жиынға салат әкеледі. Дәстүр бойынша, етті ер адамдар пісіреді. Көптеген бақшаларда барбекю жасауға арналған арнайы аймақтар қарастырылған. Дәстүр бойынша, шұңқырды қазып, дайындау жұмысын ер адамдар жасайды, ал әйелдер оған дайындалған тағамды салады. Мұндай мерекелік дастарханды ұйымдастыруға кеңейтілген отбасының (ванау) барлық мүшелері көмектеседі. Жаңа Зеландиядағы көптеген жиындарда «әркім өз тағамын әкелсін» (потлук) деген әдет бар, онда әр қонақ өзгелермен бөлісу үшін бір тағам әкеледі. Бұл адамдарға үлкен шығынсыз көптеген қонақтарды шақыруға мүмкіндік береді. Осыған ұқсас әдеттерге барбекюге салат немесе ет әкелу де жатады. Жаңа Зеландиядағы көптеген кеште «BYO» (өз ішімдігіңді әкел) қағидасы қолданылады, бірақ бұл жағдайда сусындар әдетте бөліспейді. Жаңа Зеландияның тамақтану мәдениеті 1960-шы жылдары қарқынды дамыды. 1970-шы жылдардан бері АҚШ-тағы сияқты жылдам тамақтану мәдениеті кеңінен тарады. Сауда орталықтарында тамақ алаңдары танымал болды, Окленд қаласында ғана бірнешеуі бар. Иммиграция таңдаудың және сапаның артуына ықпал етті, көптеген тамақ залдары тай, үнді, түрік, малайзиялық, жапон және қытай тағамдары сияқты азиялық тағамдарды ұсынады, сондай-ақ, жаңа Зеландияның ерекше тағамдары, мысалы, қуырылған кешкі ас та бар.