Организмге қажетті микроэлементтер мен денсаулықтың маңызы
Micronutrient
Микроэлементтер – ағзаларға қажетті витаминдер мен минералдар. Дұрыс тамақтану арқылы денсаулықты сақтауға көмектеседі. Тамақтанудағы жетіспеушілік салдарынан нашар тамақтану мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Организмдерге қажетті маңызды элементтер
Essential elements required by organisms
Микроэлементтер – организмдердің физиологиялық функцияларын реттеу үшін әртүрлі мөлшерде қажетті, маңызды тағамдық элементтер. Микроэлементтер организмдердің өмір бойы саулығын қолдайды. Тамақтану арқылы әртүрлі мөлшерде түсетін микроэлементтерге витаминдер мен минералдар сияқты қосылыстар жатады. Адам организмі үшін микроэлементтердің қажеттілігі күніне әдетте 100 мг-дан кем, ал макроэлементтерге күніне грамм мөлшерінде қажеттілік болады. Микроэлементтердің жетіспеушілігі көбінесе толыққанды тамақтанудың бұзылуына алып келеді.
Micronutrients are essential dietary elements required by organisms in varying quantities to regulate physiological functions of cells and organs. Micronutrients support the health of organisms throughout life. In varying amounts supplied through the diet, micronutrients include such compounds as vitamins and dietary minerals. For human nutrition, micronutrient requirements are in amounts generally less than 100 milligrams per day, whereas macronutrients are required in gram quantities daily. Deficiencies in micronutrient intake commonly result in malnutrition.
Микроэлементтерді жеткіліксіз қабылдау
Қажетті қоректік заттарды жеткіліксіз қабылдау адамдарды түрлі созылмалы ауруларға осалдыққа түсіреді, ал американдық ересектердің шамамен 50 пайызында алдын алуға болатын бір немесе бірнеше ауру бар. Азия даму банкі микроэлементтердің жетіспеушілігін жоюдың артықшылықтарын былайша қорытындылады:
Inadequate intake of essential nutrients predisposes humans to various chronic diseases, with some 50% of American adults having one or more preventable disease. The Asian Development Bank has summarized the benefits of eliminating micronutrient deficiencies as follows:
Микроэлементтердің жетіспеушілігінің кеңдігі мен салдары туралы түсінік кеңейгенімен қатар, бірнеше шаралар түзету мен алдын алудың мүмкіндігін және пайдасын көрсетті. Арзан капсулаларды тарату, микроэлементтерге бай тағамдарды молайту немесе жиі тұтынылатын тағамдарды байыту зор өзгеріс жасай алады. Йод, А витамині және темірдің жетіспеушілігін түзету халықтың жалпы интеллект коэффициентін 10–15 пайызға жақсартады, аналардың өлімін төрттен бір бөлігіне дейін азайтады, нәрестелер мен балалардың өлімін 40 пайызға дейін төмендетеді және адамдардың еңбек қабілетін шамамен жартысына дейін арттырады. Осы жетіспеушіліктерді жою денсаулық сақтау және білім беруге кететін шығындарды азайтады, еңбек қабілетін және өнімділікті арттырады, сондай-ақ теңдікті экономикалық өсімді және ұлттық дамуды жеделдетеді. Экономикалық өсімді сақтау үшін жақсартылған тамақтану өте маңызды. Микроэлементтердің жетіспеушілігін жою ең тиімді халық денсаулығы сақтау шараларымен салыстырылатын тиімділікке ие, ал тағамдарды байыту – ең тиімді стратегия болып табылады.
Along with a growing understanding of the extent and impact of micronutrient malnutrition, several interventions have demonstrated the feasibility and benefits of correction and prevention. Distributing inexpensive capsules, diversifying to include more micronutrient rich foods, or fortifying commonly consumed foods can make an enormous difference. Correcting iodine, vitamin A, and iron deficiencies can improve the population wide intelligence quotient by 10–15 points, reduce maternal deaths by one fourth, decrease infant and child mortality by 40 percent, and increase people's work capacity by almost half. The elimination of these deficiencies will reduce health care and education costs, improve work capacity and productivity, and accelerate equitable economic
growth and national development. Improved nutrition is essential to sustain economic growth. Micronutrient deficiency elimination is as cost effective as the best public health interventions and fortification is the most cost effective strategy.
Тұзды йодтау
Тұзды йодтану – йод тапшылығымен күресудің маңызды стратегиясы, ал йод тапшылығы – психикалық денсаулық проблемаларының басты себебі. 1990 жылы дамушы елдердегі үй шаруашылықтарының 20 пайызынан аз бөлігі йодталған тұзды тұтынды. 1994 жылы тұзды жалпыға бірдей йодтау бойынша жаһандық науқанды жүзеге асыру үшін халықаралық серіктестіктер құрылды. 2008 жылы дамушы елдердегі үй шаруашылықтарының 72 пайызы йодталған тұзды тұтынады деп есептелді, ал йод тапшылығынан туындаған аурулардың денсаулық сақтау саласындағы мәселе болып табылатын елдердің саны 110-нан 47-ге дейін кеміген. А витаминімен толықтыру жөніндегі жаһандық күш-жігер 103 маңызды елге бағытталған. 1999 жылы осы елдердегі балалардың 16 пайызы жылына екі рет А витаминін алды. 2007 жылы бұл көрсеткіш 62 пайызға дейін өсті. А витаминімен негізгі тағамдарды байытудың А витамині жетіспеушілігінің жасырын тәуекелін азайтудағы тиімділігі әлі анық емес.
Salt iodization is major strategy for addressing iodine deficiency, which is a major cause of mental health problems. In 1990, less than 20 percent of households in developing countries were consuming iodized salt. By 1994, international partnerships had formed in a global campaign for Universal Salt Iodization. By 2008, it was estimated that 72 percent of households in developing countries were consuming iodized salt and the number of countries in which iodine deficiency disorders were a public health concern reduced by more than half from 110 to 47 countries. Global vitamin A supplementation efforts have targeted 103 priority countries. In 1999, 16 percent of children in these countries received two annual doses of vitamin A. By 2007, the rate increased to 62 percent. Fortification of staple foods with vitamin A has uncertain benefits on reducing the risk of subclinical vitamin A deficiency.
Цинк
Негізгі тағамдарды күшейту халықтың қан сарысуындағы мырыш деңгейін жақсартуға мүмкіндік береді. Басқа да әсерлері, мысалы, мырыш жетіспеушілігін жою, балалардың өсуі, танымдық дамуы, ересектердің еңбек қабілетіне әсері немесе қан көрсеткіштерінің өзгерісі әзірге белгісіз. Тәжірибелер көрсеткендей, мырыш тыңайтқышын топыраққа және жапырақшаларға қолдану дәнді астықтардағы фитат-мырыш арақатынасын тиімді түрде төмендетуге болады. Мырышпен байытылған бидайдан жасалған нан жеген адамдарда қан сарысуындағы мырыш деңгейінің айтарлықтай жоғарылағаны байқалады, бұл мырыш тыңайтқышын қолдану стратегиясы адамдардағы мырыш жетіспеушілігімен күресудің үміт беретін жолы екенін көрсетеді.
Fortification of staple foods may improve serum zinc levels in the population. Other effects such as improving zinc deficiency, children's growth, cognition, work capacity of adults, or blood indicators are unknown. Experiments show that soil and foliar application of zinc fertilizer can effectively reduce the phytate zinc ratio in grain. People who eat bread prepared from zinc enriched wheat show a significant increase in serum zinc, suggesting that the zinc fertilizer strategy is a promising approach to address zinc deficiencies in humans.
Өсімдіктер
Өсімдіктер витаминдерді пайдаланбайды, бірақ минералдар қажет. Өсімдік өсуі үшін жеті микроэлемент қажет, әдетте олардың мөлшері өте аз болады. Борон өсімдіктердегі көмірсулардың тасымалына қатысады деп саналады; сондай-ақ ол метаболизмді реттеуге көмектеседі. Борон тапшылығы көбінесе бүршіктердің құрғап өлуіне себеп болады. Хлорид осмос және иондық тепе-теңдік үшін қажет; ол фотосинтез процесінде де маңызды рөл атқарады. Мыс, темір, марганец, молибден және мырыш – көптеген ферменттердің жұмыс істеуі үшін қажетті кофакторлар. Өсімдіктерде осы элементтердің жетіспеушілігі хлорофиллдің тиімсіз түзілуіне алып келеді, бұл хлорозбен көрінеді.
Plants tend not to use vitamins, although minerals are required. Some seven trace elements are essential to plant growth, although often in trace quantities. Boron is believed to be involved in carbohydrate transport in plants; it also assists in metabolic regulation. Boron deficiency will often result in bud dieback. Chloride is necessary for osmosis and ionic balance; it also plays a role in photosynthesis. Copper, iron, manganese, molybdenum, and zinc are cofactors essential for the functioning of many enzymes. For plants, deficiency in these elements often results in inefficient production of chlorophyll, manifested in chlorosis.