Кіріспе

710 – 777/779 жылдары өмір сүрген ағылшын-саксон миссионері

Вальпурга немесе Вальбурга (; Valpurga, Walpurga, Walpurgis; Valborg; 710 жылдың 25 ақпаны – 777 немесе 779 жыл) – франк империясына миссионерлік қызмет атқарған ағылшын-саксон миссионері. Папа Адриан II оны шамамен 870 жылы 1 мамырда қасиетті деп жариялады. Орта ғасырларда оның мереке күнінің алдындағы кеш – Сент-Вальпургис түні (немесе "Санкт-Вальпургиснахт") деп аталып келді, ол 1 мамырмен бірге тойланды; қазір оның мерекесі сол күні тойланбайды, бірақ бұл атау Мамыр кешінде қолданыла береді.

Ерте өмір

Вальпурга қазіргі Девонға шамамен сәйкес келетін Думнонияда, Англосаксон Англиясына қосыла бастаған кезеңде дүниеге келді. Ол Рихард Паломниктің, Батыс Саксондардың болуы мүмкін бритондық қара билеушісінің, және Унаның қызы болды. Оның Виллибальд және Винибальд деген екі ағасы болды.

Діни мансап

721 жылы Рихард екі ұлымен бірге Римге қажылық сапарына шықты. Кету алдында ол 11 жасар Вальбурганы Дорсеттегі Уимборн аббаттығындағы екі тартапты монастырдың әйеліне тапсырды. Денсаулығы мықты болмаған Винибальд сауыққаннан кейін Римде қалып, білімін жалғастырды, ал Виллибальд Киелі жерге аттанды. Жеті жылға жуық саяхаттағаннан кейін Виллибальд Италияға оралып, Монте-Кассинода монах болды. 730 жылы Виннибальд Англияға оралып, үшінші бауырымен және бірнеше туыстары мен таныстарына Римге оралып, монастырь өмірін бастауға шақырды. Осы уақыт ішінде Вальпурга Уимборнда білім алып, ақырында кесіп қызметке кірді. Уимборнның кесіп қызметкерлері қолжазбаларды көшіру және әшекейлеуде шебер болды; сондай-ақ Opus Anglicanum деп аталатын, алтын және күміс жіптерді бай барқыт немесе зығырға пайдаланып, көбінесе асыл тастармен және інжу-маржанмен безендірілген әдемі тігіс өнерімен де танымал болды. Мұндай ағылшын тігісі Еуропа бойынша үлкен сұранысқа ие болды. Ол 26 жыл бойы осы қауымдастықтың мүшесі болды. Виллибальд Эйхштаттқа келгеннен кейін, Бонифаций оны 22 шілдеде 741 жылы дін қызметкері етіп тағайындады және аймақта миссионерлік жұмысты бастады. Содан кейін Вальпурга ағалары Виллибальд пен Винибальдпен бірге Францияға (қазіргі Вюртемберг және Франкония) барып, Бонифацийге әлі де бейімдікке сенетін немістерге христиан дінін таратуға көмектесті. Кейбір дереккөздер оның ағасы Виллибальдтың өмірбаянын және оның Палестинаға жасаған саяхаты туралы латын тілінде жазғанын айтады.

Вальпурга Виллибальд құрған Хайденхайм-ам-Ханненкамм екі тартапты монастырында кесіп қызметке кірді. Ол оны өзінің ізбасары етіп тағайындады және 751 жылы Виллибальд қайтыс болғаннан кейін Вальпурга монастырьдың әйелі болды.

Өлім

Вальпурга 777 немесе 779 жылдың 25 ақпанында қайтыс болды (жазбалар нақты емес) және Хайденхаймда жерленді; католик шіркеуінің күнтізбесінде осы күн оның атымен аталады. 870 жылы Вальпурганың қабірлік қалдықтары Эйхштаттқа көшірілді. Финляндияда, Швецияда және Баварияда 1 мамырда оның қабірлік қалдықтарының көшірілуі тойланады.

Құрмет

Вальпурганың мерекесі 25 ақпанда, бірақ оның қанонизацияланған күні, 1 мамыр (шамамен 870 жыл), орта ғасырларда, әсіресе 11 ғасырда Кельн архиепископы Анно II тұсында да тойланды. Сондықтан Вальпургис түні Мамыр мерекесінің алдындағы кеш болып саналады, континенттік халықтық әңгімелерде билермен тойланады. Айхштаттта оның сүйектері тастық ойысқа қойылды, онда керемет емдік қасиеті бар май шыға бастады, бұл паломниктерді оның қасиетті орнына тартты. Бұл май, Вальпургис майы деп аталатын битум майы, оның сүйектерінен (әсіресе қазаннан ақпанға дейін) шығады деп есептелді және ауруларға қарсы тиімді деп саналды. Сонымен қатар, 19 ғасырдың кардиналы Ньюман осы майдың шығуын сенімді керемет деп жариялады.

Қамқорлық

Вальпурга Германиядағы Эйхштатт және Вейльбург қалаларының, Оуденарде, Вёрне, Антверпен қалаларының Бельгияда, Тиль (бұрынғы), Гронинген (бұрынғы), Арнем, Амби және Зуфен қалаларының Нидерландыда қамқоршысы болып табылады; сонымен қатар, ол сусымау (құтыру) ауруына, дауылдарға және теңізшілерге қарсы арнайы қамқоршы ретінде шақырылады.

Мұра

Вальбурга аббаттығы Баварияның Эйхштетт қаласында орналасқан. Екінші бенедиктиндік Вальбурга аббаттығы Вайоминг шекарасына жақын, Колорадо штатының Вирджиния Дейл қаласында орналасқан. Колорадодағы аббаттықта шамамен 20 тынышқаталған католик қарындасы тұрады, сондай-ақ демалыс орталығы да бар. Кентукки штатының Ковингтон қаласындағы Вальбурга монастыры – 1859 жылы Солтүстік Кентуккиге келген бенедиктиндік қарындастар қауымы. Олардың алғашқы оқыту еңбектері кейін Вилла Мадонна академиясы мен Томас Мор университетінің құрылуына және дамуына әкелді. Англияның Ланкашир графтығындағы Престон қаласындағы Вальбурга шіркеуі – мұнарасымен әйгілі католик шіркеуі. Мұнарасының биіктігі – 64 метр, ол Англиядағы барлық приход шіркеулерінің арасында ең биігі, тек Солсбери және Норвич соборларының мұнаралары одан да биік. 1959 жылы Оңтүстік Танзанияда 220 төсектік Вальбурга ауруханасы салынды.

Антверпендегі (Бельгия) Вальбург шіркеуі

Антверпеннің алғашқы бекінілген қаласының ортасында, 11 ғасырдан бері, киелі Вальбургаға арналған шіркеу орналасқан. 1798 жылы француздықтар басып алған кезде шіркеу тәркіленіп сатылды; ол қойма ретінде пайдаланылды. 1816 жылы голланд үкіметі шіркеу ғимаратын тәркілеп, 1817 жылы оны бұзды. Қала әкімі мен қалалық кеңес бұзылғаннан кейін қалған бург алаңына Питер Пауль Рубенстің мүсінін орнатуға шешім қабылдады. 1880 жылы Шельда жағалауларын салғанда, 11 ғасырдағы алғашқы бекінілген қаланың көп бөлігі бұзылды, тіпті киелі Вальбурга шіркеуінің негізі де жоғалып кетті, ал мүсін Гренплацқа көшірілді. 700 жылдан астам уақыт бойы қызмет еткен ежелгі шіркеудің ішкі бөлігінен кейбір бөліктері табылды: "Кресттің көтерілуі" алтарьлық суреті және пределла (алтарь аяғы) біздің сәулетті анамыз соборының бас алтарында қайта қолданылды. Тағы бір алтарь Тильбургтегі nl қаласына көшірілді, онда ол бас алтарь ретінде қызмет етеді. 1936 жылы қаланың бас сәулетшісі (архитектор) nl Зюид – Мұражайға жақын Волкштраатта сол атпен жаңа модернистік шіркеу ғимаратын салды. Бұл ғимарат 1995 жылы ескерткіш деп жарияланып, 2007 жылы қайта жаңартылды.