Кіріспе

Израиль-американдық экономист (1943 жылы туған)

Стэнли Фишер (; 1943 жылдың 15 қазанында туған) – 2014 жылдан 2017 жылға дейін Федералдық резервтің 20-шы вице-төрағасы қызметін атқарған израиль-американдық экономист. Фишер бұрын 2005 жылдан 2013 жылға дейін Израиль банкінің 8-ші басқарушысы болды. Солтүстік Родезияда (қазіргі Замбия) дүниеге келген ол Израиль және АҚШ-тың қос азаматтығын иеленеді. Ол бұрын Халықаралық валюта қорының бірінші орынбасары және Әлемдік банктың бас экономисі болып жұмыс істеген. 2014 жылдың 10 қаңтарында президент Барак Обама Фишерді Федералдық резервтің вице-төрағасы лауазымына ұсынды. Қазір ол BlackRock компаниясының аға кеңесшісі. 2017 жылдың 6 қыркүйегінде Стэнли Фишер жеке себептерге байланысты 2017 жылдың 13 қазанында вице-төраға лауазымынан кететінін хабарлады, бұл оның 74 жасқа толуына екі күн бұрын болды.

Өмірбаян

Стенли Фишер Солтүстік Родезияның (қазіргі Замбия) Мазабука қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол 13 жасында отбасымен Оңтүстік Родезияға (қазіргі Зимбабве) көшті. 1960 жылы ол жастар лидерлерінің қысқы бағдарламасы аясында Израильге сапар шекті және Мааган Майкл кибуцында иврит тілін оқыды. Бастапқыда Иерусалимдегі Еврей университетінде оқуға жоспарлаған, бірақ оның орнына Ұлыбританиядағы Лондон экономика мектебіне стипендия алып түсті, онда 1962-1966 жылдар аралығында экономика бакалавры және магистрі дәрежелерін алды. Содан кейін Фишер Массачусетс технология институтында аспирантураға оқуға түсті, 1969 жылы экономика ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Оның диссертациясы Франклин М. Фишердің жетекшілігімен жазылған "Активтер және шартты тауарлар туралы эсселер" деп аталды. 1976 жылы ол АҚШ азаматы болды. Фишер Рода Фишерге (қызметтік аты Кит) үйленді, оны Хабонимдегі күндері танысты. Олардың үш баласы болды. Израильге көшкеннен кейін Рода мүгедектерді реабилитациялайтын Але Негев ауылының құрметті президенті болды. Рода Фишер 2020 жылы қайтыс болды.

Академиялық мансап

1970 жылдардың басында Фишер Чикаго университетінде доцент болды. 1977-1988 жылдары МТИ экономика кафедрасының профессоры қызметін атқарды. 1977 жылы Фишер «Ұзақ мерзімді келісімшарттар, рационалды күтулер және ақша ұсынысының оңтайлы ережесі» деген мақала жазды. Бұл мақалада ол Роберт Лукас сияқты жаңа классикалық экономистердің рационалды күтулер идеясын, бағалардың икемсіздігі нарықтағы кейбір кемшіліктерге алып келеді деген тұжырыммен үйлестірді. Осылайша, белсенді монетарлық саясат экономикалық төмендеу кезеңінде туындайтын мәселелерді азайтуға көмектеседі деп тұжырымдады. Бұл мақала Фишерді жаңа кейнсиандық экономиканың маңызды тұлғасына айналдырды. Жаңа классикалық макроэкономиканы сынға алып, Фишер саясаттың тиімсіздігі туралы қағиданың шектерін анықтауға зор үлес қосты. Ол үш танымал экономика оқулығының авторы: «Макроэкономика» (Рюдигер Дорнбуш және Ричард Старцпен бірлесіп), «Макроэкономика бойынша лекциялар» (Оливье Бланшармен бірлесіп) және «Экономикаға кіріспе» (Дэвид Бегг және Рюдигер Дорнбушпен бірлесіп). Сонымен қатар, ол Бен Бернанке, Марио Драги және Грег Манкиу экономистерінің докторлық диссертацияларын жазуға жетекшілік етті және кеңес берді. 2012 жылы Фишер Оксфорд университетінде Humanitas экономикалық ой-пікір бойынша арнайы профессоры болып қызмет етті.

Мемлекеттік саясат және банктік мансап

1988 жылдың қаңтарынан 1990 жылдың тамызына дейін ол Дүниежүзілік банкте бас экономист қызметін атқарды. Кейін Халықаралық валюта қорының бірінші орынбасары болып тағайындалды және 1994 жылдың қыркүйегінен 2001 жылдың тамызына дейін осы лауазымда қызмет етті. 2001 жылдың соңына қарай Фишер Вашингтондағы ықпалды қаржылық кеңесші орган – "Отыздық топқа" қосылды. 2002 жылдың ақпанынан 2005 жылдың сәуіріне дейін, Халықаралық валюта қорынан кеткен соң, ол Citigroup компаниясында атқарушы болып жұмыс істеді, онда Citigroup International вице-президенті, президенті және мемлекеттік сектор клиенттері тобының жетекшісі болды.

Израиль банкі

Фишер 2005 жылдың қаңтарында Израиль кабинетінің шешімімен Израиль банкінің басқарушысы болып тағайындалды, бұл шешім премьер-министр Ариэль Шарон мен қаржы министрі Беньямин Нетаньяхудың ұсынысынан кейін қабылданды. Ол бұрын Израиль банкімен байланыста болған, 1985 жылғы Израильдің экономикалық тұрақтандыру жоспарын АҚШ үкіметінің кеңесшісі ретінде жүзеге асыруға көмектескен. Ол 2005 жылдың 1 мамырында Дэвид Клейннің орнына келді (оның өкілеттігі 2005 жылдың 16 қаңтарында аяқталған еді) және 2010 жылдың 2 мамырында екінші мерзімге ант берді. Фишер Израиль азаматтығын алды, бірақ АҚШ азаматтығынан бас тартқан жоқ. Оның басшылығымен 2010 жылы Израиль банкі IMD-нің «Дүниежүзілік бәсекеге қабілеттілік жылнамасы» бойынша тиімді жұмыс істегендігі үшін орталық банктердің ішінде бірінші орынға ие болды. Фишер әлемдік қаржы дағдарысынан кейін Израиль экономикасын басқарғаны үшін жоғары бағаланды; 2009 жылдың қыркүйегінде Израиль банкі дамыған елдер арасында алғашқы болып пайыздық ставканы көтерді. 2009, 2010, 2011 және 2012 жылдары Фишер Global Finance журналы жариялаған «Орталық банктердің рейтингісінде» «A» бағасын алды. 2011 жылдың маусым айында Фишер Доминик Стросс-Канның орнына ХВҚ бас директоры лауазымына үміткерлік танытты, бірақ ХВҚ-ның ережелеріне сәйкес, жаңа бас директордың жасы 65-тен аспауы тиіс болғандықтан, оған рұхсат берілмеді (ол кезде Фишердің жасы 67-ге толыпты). 2013 жылдың 30 маусымында Фишер жоғары халыққа танымал болса да, екінші мерзімінің ортасында Израиль банкінің басқарушысы лауазымынан кетті.

АҚШ Федералдық резервтік қоры

Америка президенті Барак Обама 2014 жылдың қаңтар айында Фишерді АҚШ-тың орталық банкі – Федералды резервтің вице-төрағасы лауазымына ұсынды. Фишерді осы лауазымға ұсына отырып, Обама оның «Халықаралық валюта қоры мен Израиль банкісінде қызмет еткені сияқты, әртүрлі қызметтердегі ондаған жылдық тәжірибесі мен басшылық қабілеті» бар екенін айтты. 2014 жылдың 21 мамырында Сенат Фишердің Федералды резервтің басқарма мүшесі болып тағайындалуын растады. 12 маусымда өткен жеке дауыс беруде ол вице-төраға болып бекітілді.

Марапаттар мен мойындау

2006 жылы Фишер Иерусалимдегі Еврей университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 2010 жылдың қазан айында Euromoney журналы оны «Жылдың Орталық банкінің басшысы» деп жариялады. Ол Бильдерберг тобының мүшесі және 1996, 1998 және 1999 жылдардағы конференцияларына қатысты. Сонымен қатар, ол 2011 жылы Швейцарияның Сент-Мориц қаласында өткен Бильдерберг тобының конференциясына да қатысқан болуы мүмкін, бірақ (2016 жылдың наурыз айына дейін) оның аты 2011 жылғы қатысушылар тізімінде көрсетілмеген. Ол Сыртқы қатынастар кеңесінің ең көрнекті ғылыми қызметкері. Фишер 2013 жылы Америка экономикалық қауымдастығының ең көрнекті ғылыми қызметкері атанды. Ол Америкааралық диалогтың да мүшесі.