Кіріспе
композитор Ағылшын композиторы және дирижер (1891–1975)
English composer and conductor (1891–1975)
Сэр Артур Эдвард Драммонд Блис (2 тамыз 1891 – 27 наурыз 1975) – ағылшын композиторы және дирижері. Блисстің музыкалық білімі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үзіліп қалды, онда ол әскерде өзгеше көзге түсті. Соғыстан кейінгі жылдары ол тез арада консервативтік емес және модернист композитор ретінде танымал болды, бірақ он жылдың ішінде музыкасында көбірек дәстүрлі және романтикалық бейімділікті көрсетуге бастады. 1920-1930 жылдары ол концерт залы үшін ғана емес, сонымен қатар фильмдер мен балет үшін де көптеген шығармалар жазды. Екінші дүниежүзілік соғыста Блис АҚШ-тан Англияға оралып, BBC-де жұмыс істеді және оның музыка директоры болды. Соғыстан кейін ол композиторлық қызметін жалғастырды және Корольдік музыка шебері болып тағайындалды. Блисстің өмірінің соңғы жылдарында оның шығармалары құрметке ие болғанымен, көне деп есептелді және Уильям Уолтон мен Бенджамин Бриттен сияқты жас әріптестерінің музыкасымен қалып қойды. Оның өлімінен кейін оның шығармалары жазбаларда кеңінен танылды, ал оның көптеген белгілі туындылары британдық оркестрлердің репертуарында сақталып қалды.
Алғашқы жылдар
Блис қазіргі уақытта Лондон маңындағы Барнс қаласында, ал бұрын Суррейде дүниеге келді. Ол Массачусетс штатынан шыққан кәсіпкер Фрэнсис Эдвард Блис (1847–1930) пен оның екінші әйелі Агнес Кеннард Дэвис (1858–1895)тің үш ұлының үлкені болды. Агнес Блис 1895 жылы қайтыс болды, ал балаларын әкесі тәрбиеледі, ол оларға өнерге деген сүйіспеншілікті сіңірді. Блис 1913 жылы классика және музыка бойынша бітіріп, кейін Лондондағы Корольдік музыка колледжінде бір жыл оқыды. Колледждегі қысқа уақытында ол Екінші Вена мектебінің музыкасымен және Диагилевтің «Орыс балеттері» репертуарымен танысты, сондай-ақ Дебюсси, Равел және Стравинский сияқты заманауи композиторлардың музыкасын зерттеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Блис армияға қосылып, 1917 жылға дейін Францияда Корольдік фюзельерлер құрамында офицер болып соғысты, содан кейін соғыс аяқталғанға дейін Гренадерлер гвардиясында қызмет етті. Оның батылдығы үшін ол мақтауға ие болды, екі рет жараланды және бір рет газға түсті. 1918 жылы Блис Рим католиктігіне ауысты. 1919 жылы ол Элизавета шағының көздерінен музыкалық аранжировкалар жасап, Стратфордтағы «As You Like It» қойылымына музыка жазды. «The Times» газеті Блисстің 1922 жылы үш хор фестивалі үшін жазылған ірі симфониялық шығарма («A Colour Symphony») жазуға Елгардың ықпалымен тапсырыс алғанда «өз өзіне сенімді композитор ретінде танылғанын» жазды. «The Times» оны жоғары бағалады (бірақ төрт бөлімді қызғылт, қызыл, көк және жасыл деп атаудың көп пайдасы бар-жоғына күмәнданды), сондай-ақ симфония Блисстің жас экспериментатордан күрделі композиторға айналуын растады деп түсіндірді. Шығарманың үшінші орындалуынан кейін, Корольдік музыка залында сэр Генри Вуд басқарып тұрғанда, «The Times» газеті «Үнемі өзгеріп отыратын үлгілер гипнозға түсіреді, оның тапқырлығына таңғалуға болады» деп жазды. Бірінші орындалымға қатысқан Элгар бұл шығарманың «керемет заманауи» екеніне наразылық білдірді. 1923 жылы Блисстің қайтадан үйленген әкесі АҚШ-та зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдады. Ол әйелімен Калифорнияға көшті. Блис олармен бірге барып, екі жыл бойы дирижер, оқытушы, пианист және кездейсоқ сыншы болып жұмыс істеді. Ол американдық оркестрлер үшін екі ірі шығарма жазды: Филадельфия оркестрі мен Леопольд Стоковскиге арналған «Кіріспе және Аллегро» (1926) және Бостон симфониясы мен Пьер Монтеге арналған «Аполлонға гимн» (1926). Он жылдық ішінде Блис жетекші солистер үшін камералық шығармалар жазды, соның ішінде Фредерик Турстон үшін кларнет квинтеті (1932) және Лионель Тертис үшін скрипкалық соната (1933). 1935 жылы «Гроув музыка және музыканттар сөздігі» сөзінде айтылғандай, «Ол Романтикалық, кең және бай музыкалық музыкамен Эльгардың табиғи мұрагері ретінде өз орнын нық бекітті». 1930 жылдардың соңында Блис енді модернист ретінде қарастырылмады; оның кіші ұлдары Уильям Уолтон мен жас Бенджамин Бриттеннің шығармалары барған сайын маңыздырақ болды, ал Блисстің музыкасы ескіргендей көріне бастады. 1930 жылдары оның соңғы ірі масштабтағы жұмысы – пианист Соломонға арналған пианино концерті, ол 1939 жылдың маусымында Нью-Йоркте өткен Дүниежүзілік көрмеде әлемдік премьерасын өткізді. Блис отбасымен бірге концертке қатысып, кейін демалысқа АҚШ-қа барды. Олар сол жерде болған кезде Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Блис бастапқыда Америкада қалды, Берклидегі Калифорния университетінде сабақ берді. Ол Англияға қайтып, соғысқа көмектесуге бел буды. 1941 жылы ол әйелі мен балаларын Калифорнияда қалдырып, Атлантика мұхитын кесіп өтті. Бірақ жұмыссыз қалды. Ол сол кезде BBC Симфониялық оркестрінің бас дирижері және BBC музыка директоры болған сэр Адриан Болтқа Болттың соңғы лауазымынан өз пайдасына кетуге кеңес берді. Блис әйеліне былай деп жазды: «Мен көбірек билік алғым келеді, өйткені менде салыстырмалы түрде кішігірім лауазымым толық пайдалануға мүмкіндік бермейтін көп нәрсе бар». Боулт бұл ұсынысқа келісті, бұл оны дирижерлікке бағдарлауға мүмкіндік берді. Блис 1942 жылдан 1944 жылға дейін Би-Би-Сиде музыка директоры болып қызмет етті, соғыстан кейін Үшінші бағдарламаның басталуына негіз салды. 1944 жылы Блисстің отбасы АҚШ-тан оралғанда, ол BBC-ден кетіп, 1941 жылы Стринг квартетінен бері ештеңе жазбай, композицияға оралды. Ол көбірек кино музыкасын және «Горбалдағы керемет» (1944) және «Адам нөл» (1946) атты екі балет жазды. 1948 жылы Блис өзінің назарын операға аударды, «Олимпийлер». Ол және романшы, драматург Дж. Б. Пристли көп жылдар бойы дос болған, сондықтан олар опералық тәжірибелері болмаса да, операда бірге жұмыс істеуге келісті. Пристлидің либреттосы «мәжүси құдайлар құдайлық қасиеттерін жоғалтып алып, ғасырлар бойы жер-жерді аралап жүрген музыканттар тобына айналды» деген аңызға негізделген. Операда актерлер күтпеген жерден құдайлық мәртебесіне ие болғанда туындайтын шатасу бейнеленген. 1963 жылы ол Корольдік филармониялық қоғамның алтын медалін алды. Блисстің көптеген шығармалары жазылған. Ол қабілетті дирижер болды және кейбір жазбалардың жауапкершілігін өз мойнына алды. Кембридж университетінің кітапханасы Блисстің толық дискографиясын сақтайды. 2011 жылдың наурыз айында ол 281 жазба туралы мәліметтерді қамтыды: 120 оркестрлік, 56 камералық және аспаптық, 58 хор және вокалдық, және 47 сахналық және экрандық шығармалар. Көптеген жазбалары бар шығармалардың арасында «A Colour Symphony» (6 жазба); «Виолончель концерті» (6); «Пианино концерті» (6); «Музыкалық шығармалар» (7); «Обои квинтеті» (7); «Скрипкалық соната» (Скрипкалық соната алғаш рет 2010 жылы жазылған) (7); және «Шахмат» (толық балет және балеттік сюита (9)). 1963 жылы Корольдік филармониялық қоғамның алтын медалін алғанда Блис былай деді: «Мен музыканың қасиетті орнына шағын шам жақтық деп есептемеймін. Мен маған үлкен сыйлықтар сыйламағаны үшін Тағдырға наразылық білдірмеймін. Талпыныс – қуаныш болды». Блисстің туылғанына жүз жыл толғанда Байрон Адамс былай деп жазды.
In 1919, he arranged incidental music from Elizabethan sources for As You Like It at Stratford on Avon, and conducted a series of Sunday concerts at Lyric Theatre, Hammersmith, where he also conducted Pergolesi's opera La serva padrona. The Times wrote that "Bliss was acquiring a reputation as a tearaway" by the time he was commissioned, through Elgar's influence, to write a large scale symphonic work (A Colour Symphony) for the Three Choirs Festival of 1922. The Times praised it highly (though doubting whether much was gained by the designation of the four movements as purple, red, blue and green) and commented that the symphony confirmed Bliss's transition from youthful experimenter to serious composer. After the third performance of the work, at the Queen's Hall under Sir Henry Wood, The Times wrote, "Continually changing patterns scintillate till one is hypnotised by the ingenuity of the thing." Elgar, who attended the first performance, complained that the work was "disconcertingly modern." In 1923 Bliss's father, who had remarried, decided to retire in the US. He and his wife settled in California. Bliss went with them and remained there for two years, working as a conductor, lecturer, pianist and occasional critic. He wrote two major works with American orchestras in mind, the Introduction and Allegro (1926), dedicated to the Philadelphia Orchestra and Leopold Stokowski, and Hymn to Apollo (1926) for the Boston Symphony and Pierre Monteux. During the decade Bliss wrote chamber works for leading soloists including a Clarinet Quintet for Frederick Thurston (1932) and a Viola Sonata for Lionel Tertis (1933). In 1935, in the words of the Grove Dictionary of Music and Musicians, "he firmly established his position as Elgar's natural successor with the Romantic, expansive and richly scored Music for Strings." By the late 1930s, Bliss was no longer viewed as a modernist; the works of his juniors William Walton and the youthful Benjamin Britten were increasingly prominent, and Bliss's music began to seem old fashioned. His last large scale work of the 1930s was his Piano Concerto, composed for the pianist Solomon, who gave the world premiere at the World's Fair in New York in June 1939. Bliss and his family attended the performance and then stayed on in the US for a holiday. While they were there, the Second World War broke out. Bliss initially stayed in America, teaching at the University of California, Berkeley. He felt impelled to return to England to do what he could for the war effort, and in 1941, leaving his wife and children in California, he made the hazardous Atlantic crossing. but was plainly under employed. He suggested to Sir Adrian Boult, who was at that time both the chief conductor of the BBC Symphony Orchestra and the BBC's director of music, that Boult should step down in his favour from the latter post. Bliss wrote to his wife: "I want more power as I have a lot to give which my comparatively minor post does not allow me to use fully." Boult agreed to the proposal, which freed him to concentrate on conducting.|group= n Bliss served as director of music at the BBC from 1942 to 1944, laying the foundations for the launch of the Third Programme after the war. In 1944, when Bliss's family returned from the US, he resigned from the BBC and returned to composing, having written nothing since his String Quartet in 1941. He composed more film music, and two ballets, Miracle in the Gorbals (1944), and Adam Zero (1946). In 1948, Bliss turned his attention to opera, with The Olympians. He and the novelist and playwright J. B. Priestley had been friends for many years, and they agreed to collaborate on an opera, despite their lack of any operatic experience. Priestley's libretto was based on a legend that "the pagan deities, robbed of their divinity, became a troupe of itinerant players, wandering down the centuries". The opera portrays the confusion that results when the actors unexpectedly find themselves restored to deity. In 1963, he received the Gold Medal of the Royal Philharmonic Society. Many of Bliss's works have been recorded. He was a capable conductor, and was in charge of some of the recordings. The Library of Cambridge University maintains a complete Bliss discography. In March 2011 it contained details of 281 recordings: 120 orchestral, 56 chamber and instrumental, 58 choral and vocal, and 47 stage and screen works. Among the works that have received multiple recordings are A Colour Symphony (6 recordings); the Cello Concerto (6); the Piano Concerto (6); Music for Strings (7); the Oboe Quintet (7); the Viola Sonata (The violin sonata was first recorded in 2010) (7); and Checkmate (complete ballet and ballet suite (9)). On receiving the Gold Medal of the Royal Philharmonic Society in 1963, Bliss said, "I don't claim to have done more than light a small taper at the shrine of music. I do not upbraid Fate for not having given me greater gifts. Endeavour has been the joy". A hundred years after Bliss's birth, Byron Adams wrote,