Кіріспе

АҚШ президенті Теодор Рузвельттің ішкі саясаты

"Адал келісім" – Теодор Рузвельттің ішкі бағдарламасы болды, ол оның үш негізгі мақсатын көрсетеді: табиғи ресурстарды сақтау, корпоративтік заңнама және тұтынушылардың құқықтарын қорғау. Бұл үш талап көбінесе Рузвельттің "Адал келісімінің" "үш қағидасы" деп аталады. Осылайша, ол орта таптың азаматтарына көмектесуді мақсат етіп, плутократия мен нашар трасттарға қарсы күресуді, сонымен бірге бизнесті ұйымдасқан еңбектің артық талаптарынан қорғауды қамтиды. Ол 1901–1909 жылдары былай түсіндірді: "Мен 'адал келісім' деп айтқанда, мен қазіргі ойын ережелері бойынша ғана әділ ойынды емес, сонымен қатар осы ережелерді өзгертуге, тең мүмкіндіктер мен бірдей жақсы еңбек үшін тең сыйақыға қол жеткізу үшін жұмыс істеуге ұмтыламын." Прогрессивті республикашыл Рузвельт әлеуметтік кемшіліктерді жою үшін үкіметтің араласуына сенді және 1908 жылы президент ретінде ол "тоналған байлықтың өкілдерін" "жалақы алатын жұмысшыларды қанаудан бастап, бәсекелестікті әділетсіз және зиянды тәсілдермен жоюға дейін, акцияларды сату және бағалы қағаздарды манипуляциялау арқылы халықты алдау" үшін кінәлі деп айыптады. Екінші президенттік мерзімінде Рузвельт өзінің "Адал келісімін" одан әрі кеңейтуге тырысты, бірақ консервативті республикашылар Конгресте оған кедергі келтірді.

Бастапқы заңнама

1903 жылы Рузвельттің қолдауымен Конгресс Элкинс заңын қабылдады. Бұл заң темір жолдардың еңбек етіп тапқан компанияларға жеңілдік беруіне тыйым салды. Бұл жеңілдіктер орталық батыстағы шағын фермерлерге темір жол қызметтеріне теңдей қол жеткізуге мүмкіндік бермей, әділетсіздік тудырған еді. Мемлекетаралық сауда комиссиясы темір жолдардың бағаларын бақылап отырды. Етті қауіпсіз өңдеу және дұрыс санитарлық талаптарды қамтитын заң қабылданды. Тағамдық өнімдер мен дәрі-дәрмектерді бұрмалап көрсетуге, сондай-ақ тұтынушыларды қасақана жаңылыстыруға рұқсат етілмейді. Рузвельт қоршаған ортаны қорғауға үлкен мән берді және миллиондаған акр жабайы жерді коммерциялық игеруден сақтап қалды. Рузвельттің табиғатты қорғау жұмыстарын практикалық қажеттіліктер де, табиғатқа деген сүйіспеншілік те итермеледі. Гиффорд Пиншот сияқты алғашқы «ақылмен пайдалану» жақтастарының ықпалымен Рузвельт табиғаттың адамзатқа қызмет етуіне сенді. Қорғалынған жабайы жерде суды егістікке суару үшін, спорттық ойындар ойнау үшін және ағаш өңдеу үшін пайдалануға болады. Осы сенімдерге сүйене отырып, Рузвельт 1902 жылы федералдық жерді қайта жарату қызметін құрды. Бұл агенттік бөгеттер мен суару жүйелерін пайдаланып, бұрынғыда шаруашылық жүргізуге жарамсыз құрғақ жерлерде егістік алқаптар жасады, ал Жерді қайта жарату қызметі ақырында миллиондаған акр жерді пайдалануға берді. Рузвельт өкімет басында 24 қайта жарату жобасы іске асырылды және 150 ұлттық орман құрылды.

Екінші мерзім

Рузвельт өзінің Республикалық партиясының базасының сол жағына қарай жылжып, көбінесе қабылданбаған бірқатар реформаларды ұсынды. Ол ұлттық корпорациялар заңын қабылдауды көздеді. Барлық корпорациялар штаттар бойынша берілетін жарғыларға ие болды, және бұл жарғылар штаттан штатқа айтарлықтай өзгеше болды. Ол федералды табыс салығын енгізуді талап етті, бірақ Жоғарғы Сот 1895 жылы кез келген табыс салығы конституциялық түзетуді талап ететінін шешті. Рузвельт мұралық салық салуды ұсынды, осылайша ірі отбасылық қорлар ұрпақтан-ұрпаққа салық төлемей мұраға берілмейтін болар еді. Еңбек заңнамасы саласында Рузвельт ереуіл кезінде жұмысшы одақтарына қарсы сот шешімдерін қолдануға шектеу қоюды талап етті. Сот шешімдері – бұл көбінесе бизнеске көмектесетін күшті құрал болды. Ол өнеркәсіптік жарақаттарға байланысты қызметкерлердің жауапкершілігін қарастыратын заңды қабылдауды көздеді, бұл штаттық заңдарға басымдық беретін еді. Ол федералдық қызметкерлер үшін сегіз сағаттық жұмыс күнін енгізуді ұсынды. Басқа салаларда ол жергілікті банктермен бәсекелесу үшін пошталық үнемдеу жүйесін және, соңында, сайлау қаржысын реформалауды көздеді. Ол 1906 жылы Хепберн заңын қабылдауға қол жеткізді, ол Мемлекетаралық сауда комиссиясының реттеу өкілеттіктерін арттырды. Көп ұзағаннан кейін, ол қолдаған көптеген ұсыныстар демократтар Вудро Вильсон мен Франклин Делано Рузвельт басшылығымен қабылданды. Рузвельт 1912 жылы тәуелсіз Прогрессивтік партиядан президенттікке кандидат болғанда, осы саясаттармен қатар сот жүйесіне, әсіресе штаттық соттарға қатаң бақылауды енгізуді ұсынды, осылайша оларды демократиялық етуді көздеді. Оның әсіресе сот саясаты оның ізбасары Уильям Говард Тафтты қарсы науқанға шығуға итермеледі, нәтижесінде Тафт 1912 жылы республикалық партияның президенттік праймеризінде Рузвельтті жеңді.

Еңбек

Самуэль Гомперс дәуіріндегі еңбек одақтары көбінесе Демократтарды қолдады, бірақ Рузвельт оларға жағдай жасау арқылы дауыс жинауға немесе кем дегенде олардың қарсылығын бейтараптандыруға болатынын сезінді. Ол 1896 жылы Уильям Дженнингс Брайанды қолдаған кезде одақтарға қарсы болған, бірақ 1900 жылдан кейін олардың маңыздылығын түсіне бастады. 1902 жылғы көміршілер ереуіліне бітісім табуда маңызды рөл атқарды, себебі ол елдің энергиямен қамтамасыз етілуіне қауіп төндірді. Ол оларға да әділдік керек екенін, сондай-ақ корпорациялармен күшті дауыс және ұжымдық келісімдер қажет екенін шешті. Суару жұмыстарында бір күндік еңбек сегіз сағатқа тең болуын бекітетін заң қабылданды. Филиппин аралдарында құлдық пен мәжбүрлеу еңбегі жойылды, заңды бұзу жаза ретінде келісімшарттарды жоюмен және кемінде 10 000 доллар айыппұлмен қудаланады. Еңбекақыға басымдық беруді көздейтін заң бекітілді.

Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру

1906 жылғы Таза тағам және дәрі-дәрмек туралы заң мен 1906 жылғы Ет инспекциясы туралы заң екеуі де Уптон Синклердің "Жуңғал" кітабының нәтижесі деп есептелді. 1908 жылғы Федералды жұмыс берушілердің жауапкершілігі туралы заң қабылданды. 1908 жылғы Федералдық қызметкерлердің өтемақысы туралы заң бірқатар федералдық қызметкерлерге жұмыс істегенде болған жарақаттар үшін өтемақы төлеуді қамтамасыз етті. 1902 жылы Акустикалық зертхананың ғылыми жұмысын кеңейту және зертхананың жұмысына арналған жеке бюджетті бекіту туралы заң әзірленді. 1902 жылы Конгресс Халық денсаулығы қызметін күшейтуге өкілеттік берді. 1903 жылғы заң Ауыл шаруашылығы министріне "малдың жұқпалы және инфекциялық ауруларының таралуын тоқтатуға" мүмкіндік берді. 1902 жылы Конгресс Химия бюросына "химиялық консерванттар мен бояуларды, сондай-ақ олардың ас қорыту және денсаулыққа тигізетін әсерін зерттеу үшін" 5000 доллар бөлді, бұл зерттеулер азық-түліктерді сапасыз ету мәселесіне назар аударды. Олеомаргарин туралы заң (1902) импортталған өнімге салық салу және майға ұқсас өнімдерді жасауды болдырмау мақсатында олеомаргариннің анықтамасын бекітті. Биологиялық препараттарды бақылау туралы заң (1902) "адамдардағы ауруларды алдын алу немесе емдеу үшін қолданылатын сарысулар, вакциналар және осыған ұқсас өнімдердің тазалығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін" қабылданды. 1907 жылғы бірінші сертификатталған түстер ережесі тағам өнімдерінде қолдануға жарамды деп табылған 7 түстің тізімін жасады. Рузвельт әкімшілігі корпоративтік әлеуметтік жұмысты қолдады, бұл саясат Рузвельттің ізбасары Уильям Говард Тафттың кезінде де жалғасты.

Қорғау

Ньюлендс суды қайта пайдалану заңы (1902) Аризонадағы Теодор Рузвельт бөгеті сияқты алғашқы 21 федералдық суару жобасына жол ашты. Аляскада Рузвельт Тонгасс және Чугач орман қорықтарын құрды. Су жолдары жақсартылып, су электр станциялары орналасатын жерлер резервтендірілді. Ньюлендс заңының шаралары Техасқа (1906) дейін таратылды. Ұлттық орман шаруашылығы қызметі құрылды (1905). Алясканың жабайы жануарларын аулауды реттеуге бағытталған бірқатар заңдардың ішінде Конгресс "Аляскадағы аңдарды қорғау және басқа да мақсаттар үшін" заңын, Алясканың аңдар заңы ретінде белгілі болған, Аляскадағы белгілі бір аң түрлерін қорғау мақсатында қабылдады. Рузвельт өкімет басында 18 ұлттық ескерткіш жарияланды.

Мемлекеттік жобалар

1902 жылғы Ньюлендс топырақ қайта жаңарту туралы заң. 1904 жылғы Кинкейд актісі. 1906 жылғы Forest Homestead Act ұлттық орман қорындағы миллиондаған акр шаруашылыққа жарамды жерді меншікке беруге немесе тіркеуге мүмкіндік берді. Ішкі су жолдары комиссиясы 1907 жылы өзендерді дамытуға жаңа көзқарас әзірлеу мақсатында құрылды.

Ардагерлер

Азамат соғысы бағдарламасы Одақ ардагерлеріне арналған қарттық зейнетақы жүйесіне айналдырылды. 1904 жылғы оның жарлығында қарттық жас өзі мүгедектік құрайды деп жарияланды: "Егер талапкер алпыс екі жасқа жеткен болса, ол қолмен жұмыс істеу қабілетінің жартысына дейін мүгедек деп есептеледі және ай сайын алты доллар төлеуге құқылы; алпыс бес жастан кейін айына сегіз доллар; алпыс сегіз жастан кейін айына он доллар, ал жетпіс жастан кейін айына он екі доллар". Осы жарлық арқылы ондаған мыңдаған Одақ ардагерлері зейнетақы төлемдерін алды, оларға зейнетақы төлеу үшін жарна салу қажет болмады. 1906 жылғы заңда ардагерлер үшін "алпыс екі жасқа толғандар зейнетақы заңдарының мағынасында тұрақты, нақты мүгедектік деп есептелуі керек" делінген. 1907 жылы федералды үкіметтің зейнетақы ережелері мүгедектігіне қарамастан, Азамат соғысының барлық Одақ ардагерлеріне таратылды. Карнеги оқытуды дамыту қоры Конгресс актісімен (1906) құрылды. 1907 жылғы екінші Моррилл заңына Нельсон түзетуі механикалық өнер мен ауыл шаруашылығы салаларындағы мұғалімдерді даярлау курстарын қолдау үшін жыл сайын 25 000 доллар бөлді.

Ауылдық аумақтар

Ауылдық тегін почта қызметі тұрақты қызмет ретінде бекітілді (1902). Аляска жергілікті тұрғындарына жер бөлу туралы заң (1906) Ішкі істер министріне "Алясканың әрбір тума халқына 160 акрға дейін жеке жер участасын бөлуге" рұқсат берді. Ауылдық өмірді жақсарту жолдарын зерттеу үшін (1908) Елді мекендерді дамыту комиссиясы құрылды.

Кәсіпкерлікті реттеу

1903 жылғы жеделдету туралы заң. 1903 жылғы Элкинс актісі. Бизнесті реттеу және экономикалық ережелерді күшіне енгізу үшін Сауда және Еңбек министрлігі құрылды (1903). 1906 жылғы Хепберн актісі Мемлекетаралық сауда комиссиясын нығайтты; оған дейін комиссия өкілдіктерін орындау үшін жеткіліксіз ресурстарға ие болды. Куәгерлердің иммунитеті туралы заң (1906) бойынша корпоративтік шенеуніктер өз корпорацияларының заңсыз әрекеттеріне қатысты істерде куәлік беруден бас тарту үшін иммунитет пайдалана алмайтын болды. Олдрич-Вриланд актісі (1908) «төтенше» жағдайлардағы валюта шығарылымын мемлекеттік реттеуді енгізді.