Соғыстан зардап шеккендерге көмек: БҰҰ-ның көмек және қайта құру басқармасы (1943-1947)
United Nations Relief and Rehabilitation Administration
БҰҰ-ның UNRRA ұйымы (1943-1948) соғыс салдарынан зардап шеккендерге көмек көрсетті. Азық-түлік, киім, медициналық қызметтер ұсынылды. Қаржы көбінесе АҚШ-тан түсті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық көмек агенттігі (1943–1947)
International relief agency (1943–1947)
Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қалпына келтіру басқармасы (UNRRA, /ˈʌn.rə/ UNrə деп айтылады) – көбінесе АҚШ-тың ықпалында болған, бірақ 44 елді ұсынып отырған халықаралық көмек агенттігі. 1943 жылдың қараша айында құрылған, 1948 жылдың қыркүйегінде таратылған. 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамына енді. Оның мақсаты – «соғыс зардап шеккендерге Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылауындағы кез келген аймақта азық-түлік, отын, киім, баспана және басқа да қажетті заттар, медициналық және өзге де маңызды қызметтер арқылы көмек көрсету шараларын жоспарлау, үйлестіру, басқару немесе ұйымдастыру» болды. Штатында 12 000 мемлекеттік қызметкер жұмыс істеді, бас кеңсесі Нью-Йорк қаласында орналасқан. Қаржыландыру көлемі 3,7 миллиард долларға жетті, оның ішінде АҚШ 2,7 миллиард доллар, Ұлыбритания 625 миллион доллар, ал Канада 139 миллион доллар бөлді. UNRRA ондаған ерікті қайырымдылық ұйымдарымен тығыз байланыс жасады, олар UNRRA қызметкерлерімен бірге жұмыс істеу үшін жүздеген өкілдерін жіберді. Тек төрт жыл бойы жұмыс істеген агенттік, әлемдік аштық пен көлік қиындықтары кезінде 4 миллиард долларға жуық тауар, азық-түлік, дәрі-дәрмек, құрал-жабдықтар мен ауыл шаруашылығы техникасын таратып берді. Көмек көрсетілген елдерде ашаршылық, көші-қон және саяси тұрақсыздық күшті болды. 1945–1946 жылдары Еуропадағы отанға оралуға ниеттенген босқындарға көмектесуде маңызды рөл атқарды. Оның көптеген функциялары Халықаралық босқындар ұйымы және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сияқты бірнеше БҰҰ агенттіктеріне берілді. Американдық көмек жобасы ретінде, ол кейіннен 1948 жылы жұмысын бастаған Маршалл жоспарымен алмастырылды. Дегенмен, тарихшы Джессика Рейниш UNRRA-ны АҚШ тарихының бір бөлігі ретінде қарастыру жеткіліксіз екенін көрсетті. UNRRA-ның ерекшелігі – оның өзіндік тарихы мен алдыңғы шаралары бар, әртүрлі серіктестер мен халықаралық көмек көрсету үлгілерін біріктіре білуі болды.
United Nations Relief and Rehabilitation Administration (UNRRA, pronounced '/ʌ//n//r//ə/ UNrə) was an international relief agency, largely dominated by the United States but representing 44 nations. Founded in November 1943, it was dissolved in September 1948. it became part of the United Nations in 1945. Its purpose was to "plan, co ordinate, administer or arrange for the administration of measures for the relief of victims of war in any area under the control of any of the United Nations through the provision of food, fuel, clothing, shelter and other basic necessities, medical and other essential services". Its staff of civil servants included 12,000 people, with headquarters in New York. Funding came from many nations, and totalled $3.7 billion, of which the United States contributed $2.7 billion; Britain, $625 million; and Canada, $139 million. UNRRA cooperated closely with dozens of volunteer charitable organizations, who sent hundreds of their own staff to work alongside UNRRA. In operation for only four years, the agency distributed about $4 billion worth of goods, food, medicine, tools, and farm implements at a time of severe global shortages and worldwide transportation difficulties. The recipient nations had been especially hard hit by starvation, dislocation, and political chaos. It played a major role in helping Displaced Persons return to their home countries in Europe in 1945–46. Many of its functions were transferred to several UN agencies, including the International Refugee Organization and the World Health Organization. As an American relief project, it was later replaced by the Marshall Plan, which began operations in 1948. However, the historian Jessica Reinisch has shown that UNRRA should not just figure as a chapter in U. S. history. UNRRA's uniqueness was that it managed to bring together very different partners and models of international relief, each of which had their own history and antecedents.
Құрылтай және билік
Бірінші дүниежүзілік соғыс Еуропа халқының естелігінде болмағаннан артық босқындарды тудырды, алғаш 1914 жылы Бельгиядан, кейін Шығыс Еуропадан. 1917–19 жылдардағы азамат соғыстары мен жаңа ұлттық шекаралар осы жағдайды ушықтырды. Көмек көрсету көбінесе жеке қайырымдылық қоғамдарының, әсіресе Герберт Гувер ұйымдастырған американдықтардың күшімен жүзеге асырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс одан да көп босқындарды тудыруы мүмкін болды, бұл үкіметтерді әрекет етуге итермеледі: АҚШ президенті Франклин Делано Рузвельт 1943 жылдың маусымында жауынгерлік қимылдар аяқталғаннан кейін, жаудан босатылған аймақтарға көмек көрсету үшін агенттік құруды ұсынды. Рузвельт Ұлыбритания, Кеңес Одағы және Қытайдың келісімін алды, кейіннен алғашқы «Біріккен Ұлттар» ұйымын құру үшін тағы 40 үкіметтен қолдау алды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қайта құру басқармасының құрылтай құжатына 1943 жылдың 9 қарашасында Вашингтондағы Ақ үйде 44 ел қол қойды. UNRRA бас директормен басқарылды және Кеңес (барлық мемлекеттердің өкілдерінен құралған) және АҚШ, Ұлыбритания, Қытай және Кеңес Одағынан тұратын Орталық комитетпен басқарылды. Келісімге қол қойған басқа елдер: Австралия, Бельгия, Боливия, Бразилия, Канада, Чили, Колумбия, Коста-Рика, Куба, Чехословакия, Доминикан Республикасы, Эквадор, Египет, Сальвадор, Эфиопия, Француз Ұлттық азаттық комитеті, Грекия, Гватемала, Гаити, Гондурас, Исландия, Үндістан, Иран, Ирак, Либерия, Люксембург, Мексика, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Никарагуа, Норвегия, Панама, Парагвай, Перу, Филиппин, Польша, Оңтүстік Африка, Уругвай, Венесуэла және Югославия. UNRRA «Біріккен Ұлттар» агенттігі деп аталғанымен, ол Біріккен Ұлттар Ұйымы құрылғанға дейін құрылды. Мұның себебі, сол кезде «Біріккен Ұлттар» термині Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастарды білдірген, ал Рузвельт осы мақсатта 1942 жылы осы терминді қолданған. Бастапқыда конституциясы бойынша UNRRA көмек көрсетуді тек «Біріккен Ұлттардың» (одақтастардың) азаматтарына ғана шектегенімен, 1944 жылдың соңында бұл өзгертілді. Бұл өзгеріс неміс ұлтының аман қалған еврейлерінің тағдырына алаңдаған еврей ұйымдарының өтінішіне жауап ретінде жасалды, сондай-ақ «өз елінен немесе туған жерінен немесе бұрынғы тұрғылықты жерінен кетуге мәжбүр болған немесе жаудың әрекетімен ұлт, дін немесе Біріккен Ұлттарға қызмет етуі салдарынан одан шығарылған басқа адамдарды» да қамтуға мүмкіндік берді. UNRRA оккупацияланған Германияда, негізінен, босқындарға арналған лагерьлерде жұмыс істеді, әсіресе соғыс кезінде Германияға көшірілген 11 миллион неміс емес адамдарға көмек көрсетті, бірақ этникалық немістерге көмек көрсетпеді. Азияда бұл ұйым Голландияның Шығыс Индиясында, Кореяда және Қытайда (Тайваньды қоса алғанда) көмек көрсетті. Қытай ең көп қаржы алған ел болды. UNRRA штаб-пәтері Вашингтонда, ал Еуропалық өңірлік кеңсесі Лондонда орналасқан. Ұйым Еуропадағы Одақтас экспедициялық күштерінің (SHAEF) Жоғарғы бас штабының билігіне бағынды және оның барлық төрт жылында үш американдық басқарды. Оның алғашқы бас директоры Герберт Леман (1944 жылдың 1 қаңтарынан 1946 жылдың 31 наурызына дейін), Нью-Йорктің бұрынғы губернаторы болды. Оның орнын Фиорелло Ла Гвардия (1946 жылдың 1 сәуірінен 31 желтоқсанына дейін), Нью-Йорк қаласының бұрынғы мэрі басқарды, кейіннен оның қарындасы Джемма Ла Гвардия Глюк және басқа туыстары нацистік концлагерьлерде тұтқындалғанын білді. Ла Гуардиядан кейін генерал-майор Лоуэлл Уорд Рукс (1947 жылдың 1 қаңтарынан 1948 жылдың 30 қыркүйегіне дейін) келді.
The First World War displaced more refugees than in Europeans' living memory, first from Belgium in 1914, later in eastern Europe, cf. the civil wars and new national boundaries of 1917–19. Relief was undertaken largely by private charities, often American as organized by Herbert Hoover. The Second World War seemed likely to create still more refugees, prompting governments to act: U. S. President Franklin Delano Roosevelt proposed the agency in June 1943, to provide relief to areas liberated from Axis Powers when the fighting ended. Roosevelt had already obtained the approval of the United Kingdom, the Soviet Union, and China; he later obtained endorsements from 40 other governments to form the first "United Nations" organization. The Agreement for United Nations Relief and Rehabilitation Administration founding document was signed by 44 countries in the White House in Washington on 9 November 1943. UNRRA was headed by a Director General and governed by a Council (composed of representatives of all state parties) with a Central Committee representing the United States, Britain, China, and the Soviet Union. The other countries who signed the agreement included: Australia, Belgium, Bolivia, Brazil, Canada, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Czechoslovakia, Dominican Republic, Ecuador, Egypt, El Salvador, Ethiopia, the French Committee of National Liberation, Greece, Guatemala, Haiti, Honduras, Iceland, India, Iran, Iraq, Liberia, Luxembourg, Mexico, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Norway, Panama, Paraguay, Peru, Philippines, Poland, South Africa, Uruguay, Venezuela, and Yugoslavia. Although the UNRRA was called a "United Nations" agency, it was established prior to the founding of the United Nations. The explanation for this is that the term "United Nations" was used at the time to refer to the Allies of World War II, having been originally coined for that purpose by Roosevelt in 1942. Although initially restricted by its constitution to render aid only to nationals from the United Nations (the Allies), this was changed late in 1944, in response to pleas from Jewish organizations who were concerned with the fate of surviving Jews of German nationality, to also include "other persons who have been obliged to leave their country or place of origin or former residence or who have been deported therefrom by action of the enemy because of race, religion or activities in favor of the United Nations." UNRRA operated in occupied Germany, primarily in camps for displaced persons, especially the 11,000,000 non Germans who had been moved into Germany during the war, but did not render assistance to ethnic Germans. In Asia, the organization provided assistance in the Dutch East Indies, Korea, and China (including Taiwan). China was the largest recipient of funds. UNRRA Headquarters was in Washington, D. C., and the European Regional Office was set up in London. The organization was subject to the authority of the Supreme Headquarters of the Allied Expeditionary Forces (SHAEF) in Europe and was directed by three Americans during the four years of its existence. Its first director general was Herbert Lehman (1 January 1944 to 31 March 1946), former governor of New York. He was succeeded by Fiorello La Guardia (1 April to 31 December 1946), former mayor of New York – who later learned that his sister, Gemma La Guardia Gluck, and other relatives, had been imprisoned in Nazi concentration camps. LaGuardia was, in turn, followed by Major General Lowell Ward Rooks (1 January 1947 to 30 September 1948).
Операциялар
UNRRA қаражаты АҚШ пен Чианг Кай-Шек басқарған Қытайдың Ұлттық үкіметі арасындағы қарым-қатынаста шиеленіс тудырды, себебі Чианг елдің коммунистер басқаратын аймақтарына көмек қаражаты жұмсалмас үшін, Қытайдағы қаражаттың тағдырын бақылауға ұмтылды. Барлығы 44 мемлекет осы ұйымды қаржыландыруға, жабдықтауға және персоналмен қамтамасыз етуге үлес қосты, олардың ішінде АҚШ ең ірі донор болды. UNRRA тауарлық көмегін ең көп алған елдер (миллион АҚШ долларында): Қытай – 518; Польша – 478; Италия – 418; Югославия – 416; Грекия – 347; Чехословакия – 261; Украина (КСРО) – 188; және Австрия – 136. Көптеген академиялық зерттеулер UNRRA-ның мінсіз болмағанын, тиімсіздікке, нашар жоспарлауға, жетіспейтін жабдықтауға және кейбір біліктісіз қызметкерлерге тап болғанын көрсетеді. Алайда, көпшілік бұл ұйымның көмек, азық-түлік және дәрі-дәрмек жеткізу, сондай-ақ Еуропаны, әсіресе Шығыс және Оңтүстік Еуропаны қалпына келтіру жолына қоюдағы үлкен табыс болғанын айтады.
UNRRA funds became a point of tension in the relations between the United States and Chiang Kai shek's Nationalist government of China when Chiang pushed to control the disposition of funds in China to ensure that relief funds did not go to the Communist governed areas of the country. Forty four nations contributed to funding, supplying, and staffing the agency, of which the United States was the leading donor. The largest recipients of UNRRA commodity aid, in millions of US dollars were China, $518; Poland $478; Italy $418; Yugoslavia $416; Greece $347; Czechoslovakia $261; Ukraine (USSR) $188; and Austria $136. A number of academic assessments state that UNRRA was not perfect and was troubled by inefficiency, poor planning, shortages of supplies, and some incompetent personnel. On balance however, many argue that it was a major success in terms of delivering aid, food, and medicine, and helping Europe on the path to recovery, especially Eastern and Southern Europe.
Фильмдер
Ұлттар Біріккен Ұйымының әрекеттері туралы 1944 жылы түсірілген Канада Ұлттық кино кеңесінің "Армияның соңынан" атты деректі фильмін ұсынады. "Іздеу" (режиссер: Фред Зиннеман, басты рөлде: Монтгомери Клифт) 1948 жылы соғыстан кейінгі Берлинде түсірілді: 1945 жылы Германиядағы UNRRA жұмысын көрнекті бейнелейтін оқиға. "Сами свої", 1967 жылғы поляк комедиясы, соғыстан кейінгі шаруалар өмірін көрсетеді, онда UNRRA жеткізген жылқы маңызды оқиғаның кілті болып табылады.
U. N. R. R. A. presents In the Wake of the Armies , a 1944 National Film Board of Canada documentary about the U. N. R. R. A. The Search (Director: Fred Zinnemann, Starring: Montgomery Clift) 1948 Filmed in post war Berlin: A story which brings to life UNRRA work in 1945 Germany. Sami swoi, 1967 a Polish comedy on post war peasant life, in which an UNRRA delivered horse is an important action point.