Кіріспе

Аскетизм – рухани мақсаттарға жету үшін сезімдік ләззаттардан бас тартумен сипатталатын өмір салты. Аскеттер өз іс-әрекеттері үшін әлемнен уақытша шығуға немесе қоғамның бір бөлігі болып қалуға құқылы, бірақ көбінесе материалдық мүліктерден және дене ләззаттарынан бас тартатын қарапайым өмір салтын қабылдайды, сондай-ақ діни амалдарға немесе рухани мәселелерді зерделеуге уақыт бөледі. Кейбіреулердің пікірінше, мұндай амалдар сананың ядросын кеңейтіп, шексіз әмбебап санамен байланысуға мүмкіндік береді. Ал кейбір адамдар алкоголь, темекі, есірткі, ойын-сауық, секс, тағам сияқты заттарға тәуелділіктен арылу үшін аскетикалық өмір салтын ұстануға тырысады. Аскетизм тарихи түрде буддизм, джайнизм, индуизм, христиандық, иудаизм, стоицизм, эпикурейлік, ислам және пифагорейлік сияқты көптеген діни және философиялық дәстүрлерде кездеседі, ал қазіргі заманда да кейбір дін өкілдері арасында сақталуда. Бұл – құтқарудың немесе руханилыққа жетудің жолы. Көптеген аскеттер денені тазарту арқылы жанды да тазартуға болады, соның арқасында Құдаймен байланыс орнатып немесе ішкі тыныштық табады деп сенеді. Бұл қағидалар ритуалдар, ләззаттан бас тарту немесе өзіне-өзі зиян келтіру түрінде көрінеді. Дегенмен, аскеттер өздеріне қойған шектеулердің өмірдің түрлі салаларында оларға үлкен еркіндік сыйлайтынын, ойдың айқындығын арттырып, құлқына салуы мүмкін жағымсыз әрекеттерге қарсы тұруға көмектесетінін айтады. Ежелгі теологияларда аскетизм – рухани өзгеріске жету жолы ретінде қарастырылады, онда қарапайым нәрсе жеткілікті, бақыт іштен табылады, ал қарақылдық – байлыққа тең. Дионисийлік құпиялар, вамачара және қазіргі батыс эзотерикалық сол қол жолы дәстүрлері аскетикалық тәжірибелерді қабылдамайды және түрлі гедонистік көзқарастарға немесе отбасылық өмірдің маңыздылығына баса назар аударады, екеуі де бойдақ болуды жобамайды.

Бахаи діні

Бахаи дінінде, Шоги Эффенди айтуынша, жоғары моральдық мінез-құлықты сақтау ешқандай экстремалды аскетизммен де, немесе шамадан тыс және көзсіз пуритандықпен де байланыстырылмайды, олармен шатастырылмайды. Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла белгілеген діни норма ешбір жағдайда ешкімнің де, Құдайдың мол қуаныш, сұлулық және ләззатпен әлемді кеңнен байытқан игіліктері мен мүмкіндіктерінен толыққанды пайда алу құқығы мен мүмкіндігінен айыруға тырыспайды. Бахаилер Құдайды барлық жаратылысты сүйіспеншілікпен жаратқан Жаратушы деп есептейді.

Христиандық

Ориген, Иероним, Иоанн Златоуст және Гиппондық Августин сияқты кейінгі антик дәуірінің көрнекті христиан авторлары, Киелі кітап мәтіндерінің мағыналарын жоғары аскетикалық діни ортада түсіндірді. Жазбаларда Иоанн Баптисттің, Иса Мәсіхтің, он екі апостолдың және апостол Пауылдың өмірінен аскетизм мысалдары табылды. Олардың қатарында Ұлы Антоний (әлде Шөл Антонийі), Мысырлық Мария және Шөл әкелері мен аналары деп белгілі Симеон Стилиттер де бар. 963 жылы Шығыс православие дәстүрінде Афон тауында Лавра деп аталатын монастырлар бірлестігі құрылды. Қазіргі заманда Афон тауы мен Метеора маңызды орталықтар болып қала береді. Христиандық Энкратиттер сектасы сияқты жыныстық қанағаттан бас тарту – аскетикалық бас тартудың бір ғана жағы болды, ал табиғи және табиғи емес аскетизм христиандық аскетизмнің бөлігі болды. Табиғи аскетикалық тәжірибелерге қарапайым өмір сүру, тілеу кірді. Христиандық аскетизмнің ең шекті мысалдары екінші ғасырдың мәтіндерінде және одан кейін Шығыс және Батыс христиандық дәстүрлерінде кездеседі, мысалы, денеді тасқа тізбеу, тек шөп жеу, Симеон Стилиттің ізімен ондаған жылдар бойы бағанада отырып, табиғат апатына төзу, жалғыздық, жеке гигиенадан бас тарту, жануар сияқты өмір салтын қабылдау, өзіне-өзі ауыртпалық жасау және ерікті түрде азап шегу. Алайда, мұндай әрекеттер көбінесе басқа аскеттер, мысалы, Газалық Барсануфий және Пайғамбар Иоанн сияқтылар тарапынан шамадан тыс деп есептелді. Аскетизм христиандық күнә және құтқарылу тұжырымдарымен байланысты болды.

Евгрий Понтикус: монастырлық ілім

Евгрий Понтикус, сондай-ақ Евгрий Оңаша (345–399 жж.), жоғары білімді монах мұғалімі болды және негізінен аскетикалық сипаттағы, Гностиктер (γνωστικός, gnōstikos, "білімді", γνῶσις, gnōsis, "білім") атты үлкен теологиялық еңбектер жиынтығын жасады, сондай-ақ "Гностик: Гнозиске лайық болғанға" деген атпен белгілі. Гностик – бұл Практикосты қамтитын трилогияның екінші томы, ол жас монахтардың апатеяға (яғни, "махаббат пен білімнің алғышарты болып табылатын тыныш күйге") қол жеткізуіне бағытталған. Александриялық Клименттің айтуынша, философия мен Киелі кітаптарды "бір білім үлгісінің екі түрлі көрінісі" деп қарастыруға болады.

Ислам діні

Араб тіліндегі "аскетизм" сөзі – зухд. Ислам пайғамбары Мұхаммед пен оның ізбасарлары аскетизмді ұстанған. Дегенмен, қазіргі заманғы бағыттық Исламда аскетизм дәстүрі қалыптаспаған, бірақ оның суфилік топтары бірнеше ғасыр бойы өздерінің аскетикалық дәстүрін қадір тұтқан. Ислам әдебиеттері мен тарихшыларының мәліметтері бойынша, Таяу Шығыс пен Солтүстік Африканы мұсылмандар жаулап алған (7-10 ғасырлар) кезеңде, шекаралық елді мекендерді қорғаған мұсылман жауынгерлерінің арасында да аскеттер болған. Тарихи деректерде христиан дінінен бас тартып, Исламды қабылдап, джихадқа қосылған христиан монахтары туралы да айтылады. Ислам дінінде монахтыққа тыйым салынған. Исламтану саласындағы ғалымдар аскетизм (зухд) суфилердің кейінгі діни ұстанымдарының қалыптасуына негіз болғанын, ол он ғасырда басталып кеткенін дәлелдеді.

Суфизм – мистикалық бағыт ретінде пайда болып, дамиды. Найл Гриннің мәлімдемесінше, суфизмде аскетизмді қабылдау баяу болды, себебі ол сүннетке қайшы келді, ал ерте суфилер аскетикалық амалдарды "жалған ізгілікке ұмтылудың қажетсіз көрсетілісі" деп айыптады. Әртүрлі ғасырларда сунниттік және шииттік билеушілер суфи аскеттерін қуғынға түсірді. Суфилер 10-19 ғасырлар аралығында Исламды таратуда зор ықпалға ие болды және үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

Суфизм, әсіресе Ислам мемлекеттерінің шекаралық аймақтарында қабылданып, дамиды. Суфи факирлерінің аскетикалық практикаларына бойдақ болу, ораза ұстау және өзін-өзі жазалау кіреді. Суфи аскеттері қасиетті соғыстарға мұсылман жауынгерлерін жұмылдыруға, саяхатшыларға көмектесуге, өзінің сиқырлы күштері арқылы бата беруге және дау-дамайды шешуге қатысты. Шиит мұсылмандары Мұхаррам айындағы аза тұту рәсімінде жыл сайын өзін-өзі қамшылау (Татбир) сияқты ритуалдық аскетикалық амалдарды орындайды.

Иудаизм

Аскетизм яһуди дінінде басты тақырып болған жоқ, бірақ шағын ғана маңызды аскетикалық дәстүрлер яһуди руханилығының бір бөлігін құрады. Яһуди аскетизмінің тарихы б.з.д. бірінші мыңжылдыққа дейін жетеді, ол Назириттерге (немесе Назорейлерге, Назареттіктерге, Назирутаға, Назирге) сілтеме жасау арқылы анықталады, олардың амалдары Сандар кітабының 6:1–21 аяттарында келтірілген. Яһудилер Вавилон тұтқындығынан оралғаннан кейін және Мұса заңы күшін жойғаннан соң, Антиох IV Эпифан еврей дініне қатер төндіргенде (б.з.д. 167 ж.) аскетизмнің өзге бір түрі пайда болды. Екінші ғибадатхана дәуіріндегі ессейлер дәстүрі б.з.д. екінші ғасыр мен б.з. бірінші ғасыр аралығындағы тарихи яһуди аскетизміндегі бір қозғалыс ретінде сипатталады. Ежелгі және орта ғасырларда аскеттік яһуди секталары болды, ең танымалдары – ессейлер. Аллан Надлердің сөзіне сәйкес, орта ғасырлық яһуди аскетизмінің ең маңызды екі мысалы – «Хавот ха Левавот» және «Хасидей Ашкеназ» еді. Ашкенази хасидтері (חסידי אשכנז) – неміс Рейніндегі еврей мистикалық, аскетикалық қозғалысы, олардың амалдары 12 және 13 ғасырлардағы мәтіндерде жазылған. Шимон Шокектің пікірінше, бұл аскетикалық тәжірибелер орта ғасырлық христианның Ашкенази хасидизміне тигізген әсерінің нәтижесі болды. Осы хасидтік дәстүрдегі яһудилер денеге жаза беру, аштық арқылы өзін-өзі қиын жағдайға салу, қыстың суығында ашық жерде отыру немесе жазда маса шаққан күйде күнде отыру сияқты амалдарды жасады, мұның бәрі жанды тазарту және назарды дененің әсерінен аулаққа бұру мақсатымен жасалды. 16 ғасырда Сафедтен бастау алған яһуди аскетизмінің тағы бір маңызды мектебі пайда болды. Бұл мистиктер материалдық дүниеден толығымен бас тартып, өзін-өзі қиын жағдайға салу арқылы жаратылған материалдық әлемнен асып, мистикалық рухани әлемге жетуге және онда өмір сүруге тырысты. Осы топтың зерттелген мысалы – Хайым бен Жүсіп Виталь, ал олардың аскеттік өмір салтының ережелері («Хангагот») құжатталған.

Үнді діндері

Аскетизмді Үндістан діндерінің теистік емес және теистік дәстүрлерінде кездестіруге болады. Осы тәжірибенің бастауы көне заманға дейін барып жетеді және буддизм, индуизм және джайнизм сияқты ірі үнді діндерінің ортақ мұрасы болып табылады. Оларды Садху, Правраджита, Бхикшу, Яти сияқты көптеген есімдермен атайды. Үнді діндеріндегі аскетизм әртүрлі тәжірибелерді қамтиды, ол буддизм мен индуизмге тән, шамалы өз-дисциплина, өздігінен кедейлікке ұшырату және қарапайым өмір салтынан басталады. Кейбір аскеттер орманнан таба алатын тамаққа тәуелді болып, үңгірлерде ұйықтап, медитация жасайды; ал басқалары бір қасиетті орыннан екіншісіне саяхаттап, тамақ тілеп денелерін күшпен ұстап тұрады; тағы басқалары монастырьларда монахтар немесе қарындастар ретінде өмір сүреді. Өзін-өзі қиын жағдайға салу сирек кездесетін, бірақ көпшіліктің назарын аударатын тәжірибе. Буддизм мен индуизм сияқты үнді дәстүрлерінде өзін-өзі жазалау әдетте сынға ұшырайды. Дегенмен, үнді мифологиясында ондаған немесе ғасырлар бойы қатал аскетизмді ұстанған, осы арқылы ерекше күштерге ие болған аскет құдайлар немесе демонды да жиі кездестіруге болады.

Буддизм

Тарихи Сиддхартха Гаутама ағартушылықты іздеуде өте қатал өмір салтын қабылдады. Бірақ, ағартушылыққа қол жеткізгеннен кейін ол осы қатал аскетизмді жобап, "Орта жол" деп аталатын шаралы нұсқаны ұстанды. Сонымен қатар, іс жүзінде, біздің эрамыздың басынан XIX ғасырға дейінгі деректер аскетизмнің Тхеравада және Махаяна дәстүрлерінің екеуінде де буддизмнің бір бөлігі болғанын көрсетеді.

Тхеравада

Мәтіндік деректер көрсеткендей, аскетикалық тәжірибелер б.з.д. III ғасырында Шри-Ланкадағы буддалық дәстүрдің бір бөлігі болған және орта ғасырларға дейін сангха стиліндегі монастырлық дәстүрмен қатар жалғасып келген. Таиландтың Тхеравада дәстүрінде ортағасырлық мәтіндерде орман немесе жанау орындарында жалғыз саяхаттап, тұратын, қатал тәжірибелер жасайтын аскет-монахтар туралы айтылады, олар Тхудонг деп белгілі болған. Аскетикалық буддалық монахтар Мьянмада болған және әлі де бар, және Таиландтағыдай, олар буддизмнің өзіндік түрін ұстанады, буддизмдегі монастырлардың иерархиялық, институционалды сангха құрылымына қарсы тұрады.

Махаяна

Махаяна дәстүрінде эзотерикалық және мистикалық мағыналары бар аскетизм, жапон буддизмінің Тендай және Шингон мектептеріндегідей, қабылданған практикаға айналды. Қытай буддизмінде өзін-өзі мумификациялау аскетикалық практикалары сирек кездессе де, ондағы Чань (Дзен буддизмі) дәстүрінде олар туралы жазбалар бар. Сокушинбуцуға едәуір ұқсас, ежелгі қытай буддалық аскетизмінің мысалдары да белгілі, мысалы, өз-өзіне өрттеу (өзін-өзі өртеу, шаошен 燒身 немесе зифен 自焚) тәжірибесі, ол өмірдің өткіншілігін мойындап, денеден бас тартуға бағытталған. Кейде дене мүшелерін кесу сияқты басқа да тәжірибелер қолданылған. Мұндай әрекеттер бас тартқан бодхисаттваның белгісі саналған, және олар Будданың бұрынғы өмірінде басқа тірі жандарға көмектесу үшін өзін өртеу туралы Джатака ертегілерінен, немесе Лотос сутрасындағы Бхайшаджягурувайдюрьяпрабраджаның үйретілімдерінен шабыттанған болуы мүмкін. Тарихи жазбалар бойынша, қытай буддизміндегі монахтар да өзін-өзі өртеу тәжірибесін орындаған. Бұл ежелгі буддалық немесе даостық дәстүрлерден алынған болуы мүмкін. Өзін-өзі өртеу негізінен қытай аскетизмімен шектелгені белгісіз, және қытай буддистері арасындағы кең ауқымды, жүйелі аскетикалық бағдарламаның бір бөлігі екенін көрсететін нақты дәлелдер жеткіліксіз.

Бхагавад-гита

Бхагавад-гитада 17.5-аятта, жазбалардың нұсқауынан бұрғысы келмейтін, мақтаныш, эгоизм немесе тілеуге ұмтылуға негізделген аскетизмнің бір түрі сынға алынады, ал нағыз рухани өсу емес. 17.6-аятта мұндай аскетикалық тәжірибелерді сынға ала отырып, олардың орындаушының денесіне де, ішіндегі құдайлыққа да зиянды екені айтылады. Осы екі аят арқылы Кришна, шынайы аскетизм жазбалардың үйретулерімен сәйкес болуы және жоғары рухани мақсаттарға бағытталған болуы керектігін баса көрсетеді. Кейбір адамдар қаталдық танытып, жазбаларда тыйым салынған қатыгездікке барады. Олардың себебі – екіжүзділік пен өзімшілдік, және оларды құштарлық пен жалынның күші қоршайды.

Монастырь тәжірибесі

Джайнизмде монахтар мен монахтар барлық туыстары мен дүние-мүлкін тастап, аскетикалық ант береді. Бұл ант зорлық-зомбылықсыз өмір сүруді (Ахимса) қамтиды. Олар қаладан қалаға, орман мен шөлді аралап, әрқашан жалаңаяқ жүреді. Джайнизм аскеттері бір жерге екі айдан артық тұрмай, кез келген жерге беріліп қалудан сақтайды. Алайда, төрт ай бойына, яғни шатурма деп аталатын жаңбыр маусымында, олар жаңбыр кезінде өсіп-өркендейтін тіршілік иелерін өлтіруден аулақ болу үшін бір жерде тұрады. Джайнизмде монахтар мен монахтар толық бойдақтыққа бейім. Олар қарсы жынысты адаммен бір орынға отырмайды және бір отыру платформасын бөліспейді. Джайнизм аскеттері тамырлы көкөністерсіз қатаң вегетариандық диета ұстанады. Профессор Пушпендра К.Джайн былай түсіндіреді:

<blockquote>Әрине, мұндай көкөністер мен жемістерді алу үшін өсімдікті түбірінен шығару керек, осылайша бүкіл өсімдікті және оның түбірінің маңындағы барлық микроорганизмдерді жою керек. Жаңа жемістер мен көкөністерді піскеннен кейін немесе олар өсімдіктен түскеннен кейін ғана жинау керек. Егер олар өсімдіктен жиналған болса, тек қажетті мөлшерде ғана жиналып, ысырапқа жібермей тұтыну керек. Шветамбара монахтары мен монахтар тек тігілмеген ақ киім (жоғарғы және төменгі киім) киеді және тамақтану мен садақа жинау үшін бір ыдысқа ие. Дигамбара сектасының еркек монахтары ешқандай киім кимейді, олармен бірге құстың қауырсынынан жасалған жұмсақ сыпыртқыдан (пинчи) басқа ештеңе алып жүрмейді, олар жолындағы кез келген жәндік немесе тірі иеге тигізбеу үшін қолданады, сондай-ақ ыдысқа да ие. Олар төсенішсіз жерде ұйықтайды және ағаш платформаларға отырады. Басқа да аскетикалық тәжірибелерге суық желмен өзен жағасында отырып немесе тұрып медитация жасау, сондай-ақ төбелер мен тауларда, әсіресе күннің ең күшті шағында медитация жасау кіреді. Мұндай аскетикалық тәжірибелер әрбір аскеттің жеке физикалық және рухани мүмкіндіктеріне сәйкес жүзеге асырылады. Қартайғандықтан немесе емделе алмайтын аурудан өлім жақындаған кезде, көптеген джайни аскеттері Сантхара немесе Салеханаға соңғы ант береді – тыныш және бейтарап өлімге апаратын ораза, алдымен барлық дәрі-дәрмектерді, тамақ пен суды азайтып, содан кейін толығымен тоқтатып.

Сикхизм

Сикхтер құмарлықты жамандық деп есептегенмен, адам үй шаруасының өмірін сүру арқылы моральдық жауапкершілікті бөлісуі керектігін нақты көрсеткен. Ең маңыздысы – Құдайға центрлену. Сикх дінінде аскеттер дұрыс жолда емес. Гуру Нанак Горахматаға барғанда, ол бірнеше йогилермен аскетизмнің нағыз мағынасын талқылады:

«Аскетизм – аскетикалық киімде емес, не жүріп жүретін таяқта, не күлде. Аскетизм – сырғада не шашылған баста емес, не соқпақ дауыста. Аскетизм – ластықтардың арасында таза қалуда. Аскет – тек сөзбен ғана емес, әркімге бірдей қараушы адам. Аскетизм – зираттарға бару, саяхаттау не қасиетті орындарда шомылу емес. Аскетизм – ластықтардың арасында таза қалу». – Гуру Нанак. Инка халқының жоғары рухани қызметкерлері ораза ұстап, ұяттылықты сақтап, қарапайым тағамдар жеген аскетикалық өмір сүрді. Иезуиттердің жазбаларында христиан миссионерлерінің Анд тауларында инка аскеттерімен кездескендері туралы мәлімет бар.

Даоизм

Тарихи деректер даосизмдегі монастырлық дәстүр аскетизмді қанағаттандырғанын көрсетеді, ал ең көп таралған аскетикалық тәжірибелерге ораза ұстау, толық сексуалдық қанағаттан бас тарту, өздігінен кедейлікке ұшырату, ұйқыдан айыру және өзін-өзі далаға немесе шөлге уақытша оқшаулау кіреді. Даосизмдегі одан да экстремалды және табиғи емес аскетикалық тәжірибелерге өзін-өзі суға батыру және өзін-өзі өртеу кіреді. Осы тәжірибелердің барлық спектрінің мақсаты, басқа діндер сияқты, құдайлыққа жету және өлшеулі денеден арылу болды. Стивен Эскильдсеннің сөзіне сәйкес, аскетизм қазіргі даосизмнің де бір бөлігі болып табылады.

Зороастризм

Зороастризмде бақытты өмір сүру үшін және хаостың алдын алу үшін жақсы ойлар, жақсы сөздер және жақсы амалдар арқылы өмірге белсенді қатысу қажет. Бұл белсенділік Зороастрдың ерік бостандығы туралы ұғымының орталық бөлігі болып табылады. Зороастризмнің қасиетті кітабы – Авестада ораза тұту мен денеге азап беруге тыйым салынған.

Әлеуметтік және психологиялық көзқарастар

ХХ ғасырдың басында неміс социологы Макс Вебер (Max Weber) «дүние ішінде» және «дүниеден тыс» дегенді білдіретін «ішкі әлемдік» және «сыртқы әлемдік» аскетизмді ажыратты. Талкотт Парсонс оларды «дүниелік» және «басқа дүниелік» деп аударды, бірақ кейбір аудармашылар «ішкі дүниелік» терминін қолданады, бұл мистиканың ішкі әлемін зерттеумен, аскетизмнің басты мақсатымен сәйкес келеді. «Ішкі немесе сыртқы дүниелік» аскетизмді дүниеден шегініп, аскетикалық өмір салған адамдар (мысалы, монастырьларда бірлесіп тұратын монахтар, сондай-ақ жалғыз өмір сүретін шөлге шыққандар) іске асырады. «Дүниелік» аскетизм – бұл аскетикалық өмір сүрген, бірақ дүниеден қол үзген жоқ адамдарды білдіреді: text=Байлық этикалық тұрғыдан тек жалқаулыққа және күнәлі өмірдің ләззатына ұрындыратын жағдайда ғана жаман, ал оны жинау тек кейіннен қуанышпен және қайғысыз өмір сүру үшін болған жағдайда ғана жаман.| sign=Max Weber|source=The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism.

Вебер бұл айырмашылықтың протестанттық реформацияда пайда болғанын, бірақ кейіннен секулярландырылғанын, сондықтан бұл ұғымды діни де, діни емес аскетизмге де қолдануға болады деп мәлімдеді. ХХ ғасырдың американдық психологиялық теоретик Дэвид МакКлелланд дүниелік аскетизмнің адамдарды олардың шақыруынан «алшақтатуға» тиімді дүниелік ләззаттарға бағытталғанын, ал алаңдамайтын дүниелік ләззаттарды қабылдауы мүмкін екенін ұсынды. Мысалы, ол квакерлердің тарихи түрде жарқын түсті киімге қарсы болғанын, бірақ бай квакерлердің көбінесе қымбат материалдан киім тіккенін атап өтті. Түс алаңдатушы болып есептелді, бірақ материалдар алаңдатушы болған жоқ. Амиш топтары қандай заманауи технологияларды пайдалану керектігін және қайсысынан аулақ болу керектігін шешу үшін ұқсас критерийлерді қолданады.

Ницше мен Эпикурдың көзқарасы

Үшінші эссесінде ("Аскеттік идеалдар нені білдіреді?") 1887 жылы жарық көрген "Мораль генеалогиясы" кітабында Фридрих Ницше "аскеттік идеал" деп атаған ұғымды және оның мораль қағидаларын қалыптастырудағы, сондай-ақ ерік тарихындағы рөлін талқылайды. Эсседе Ницше аскетизм сияқты парадоксальды әрекеттің өмір мүдделеріне қалай қызмет ете алатынын сипаттайды: аскетизм арқылы адам ауырсыну мен үмітсіздіктен құтылуға ұмтылысын жеңіп, өзін-өзі бақылауға қол жеткізе алады. Осылайша, адам реніш пен билікке құмарлықты білдіре алады. Ницше аскетикалық дін қызметкерінің моральдық сипатын христиандықпен байланыстырып, ауырсыну немесе үмітсіздікке тап болған және одан құтылуды қалаған адамның өмір сүру ниеті оны өзін қысқы ұйқыға енгізуге және материалдық әлемді жоққа шығаруға итереді. Бұл ауырсынуды азайту және өмірді сақтау үшін жасалған әдіс, Ницзенің пікірінше, зайырлы ғылымның да, діннің де бастауында жатыр. Ол "аскеттік идеалды" христиандық декаденстігімен байланыстырды. Аскетизм әрқашан өмірден немесе ләззаттан бас тартуды білдірмейді. Кейбір аскетикалық тәжірибелер ләззатты тәртіпке келтіру мақсатымен жүзеге асырылған. Эпикур ләззат философиясын үйреткенімен, сонымен қатар ораза сияқты аскетикалық тәжірибелерге де қатысқан. Мұның себебі табиғаттың, құштарлықтың, ләззаттың және өз денесінің шектерін сынау болуы мүмкін. "Негізгі тұжырымдарының" сегізіншісінде Эпикур кейде үлкен ләззат алу үшін ауырсынуды таңдаймыз немесе үлкен ауырсынудан сақтану үшін ләззаттан бас тартамыз дейді. Ал "Менокейге" жазған хатының "автархия" бөлімінде ол қарапайым өмір сүрудің бізге рахатқа толы сәттерді одан да жақсырақ сезінуге көмектесетінін айтады.