Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Миджикенда ("Тоғыз тайпа") – Кенияның жағалауында, Сабаки және Умба өзендері арасында, оңтүстікте Танзания шекарасынан солтүстікте Сомалиге жақын шекараға дейін созылған аймақта қоныстанған тоғыз туысқан банту этностық тобы. Археолог Чапурука Кусимба Миджикенданың бұрын жағалау қалаларында тұрғанын, бірақ кейіннен португалдық күштерге бағынудан қашу үшін Кенияның ішкі аймақтарына көшіп келгенін айтады. Тарихи тұрғысынан, бұл Миджикенда этностық топтарын сырттан келгендер Ника немесе Ныка деп атаған. Бұл – "жабайылар" деген мағына беретін қаралағыш атау. Миджикенда халықтарын құрайтын тоғыз этнос – Чоньи, Кэмбе, Дурума, Каума, Рибе, Рабай, Джибана, Гириама және Диго. Диго – оңтүстік Миджикенда, ал қалғандары – солтүстік Миджикенда. Диго Танзанияда да кездеседі, себебі олар ортақ шекараға жақын орналасқан.
Group of nine tribes found in Kenya
Mijikenda ("the Nine Tribes") are a group of nine related Bantu ethnic groups inhabiting the coast of Kenya, between the Sabaki and the Umba rivers, in an area stretching from the border with Tanzania in the south to the border near Somalia in the north. Archaeologist Chapuruka Kusimba contends that the Mijikenda formerly resided in coastal cities, but later settled in Kenya's hinterlands to avoid submission to dominant Portuguese forces that were then in control. Historically, these Mijikenda ethnic groups have been called the Nyika or Nika by outsiders. It is a derogatory term meaning "bush people." The nine Ethnic groups that make up the Mijikenda peoples are the Chonyi, Kambe, Duruma, Kauma, Ribe, Rabai, Jibana, Giriama, and Digo. The Digo are southern Mijikenda while the others are northern Mijikenda. The Digo are also found in Tanzania due to their proximity to the common border.
Мәдениет
Миджикендалардың әр тобының қасиетті орманы – қая бар, ол дұға оқитын жер. Шамамен 30 қая орманының 11-і ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне «Қасиетті Миджикенда қая ормандары» деген атаумен енгізілген. Миджикенда халқы ағаштан жасалған киганго ескерткіштерін жасаумен де белгілі. Бұл ескерткіштер әлем музейлерінде көрсетіліп, халықаралық өнер нарығында сатылады. Бұл артефакттардың бір бөлігі 1970-1990 жылдар аралығында беделді өнер галереялары мен сувенир дүкендері арқылы заңды түрде сатылды, бірақ басқа киганго ескерткіштері мәдени орындардан ұрланып, заңсыз сатылғаны анықталды. Миджикенда этностық топтарының әрқайсысының өзіндік салт-дәстүрлері мен Миджикенда тілінің диалектілері бар, алайда бұл диалектілер бір-біріне және суахили тіліне ұқсас.
Each of the Mijikenda groups has a sacred forest, a kaya, which is a place of prayer. Eleven of the approximately 30 kaya forests have been inscribed together as a UNESCO World Heritage Site, the Sacred Mijikenda Kaya Forests. Mijikenda people are also known for creating wooden kigango funerary statues which have been displayed in museums around the world and sold in the international art market. These artifacts were at one time legally sold by reputable art galleries and curio shops during the early 1970s to the 1990s; however, other kigango statues were found to have been stolen from cultural sites and illegally sold. Each Mijikenda ethnic group has its own unique customs and dialects of the Mijikenda language, although the dialects are similar to each other and to Swahili.
Шығу тегі
Миджикендалардың шығу тегі туралы қалыптасқан көзқарас бойынша, миджикенда халықтары Шунгвайядан (Сингвайя) және Сомалидің солтүстік жағалауының басқа да аймақтарынан шыққан. Олар Галла (Оромо) тайпаларының қысымымен оңтүстікке қарай ығысып, шамамен 16 ғасырда Кенияға жеткен. Миджикенда халқының шығу тегі туралы бұл пікірді Томас Спир «Кая кешені» кітабында жазған, және оны көптеген миджикенда ауызша дәстүрлері де растайды. Ауызша дәстүрде Галланың миджикендаларды Сингваядан ығыстыру себебінің нақтысы – миджикенда жасының Галла тайпасының бір мүшесін өлтіруі және миджикенда тайпаларының Галлаға өтемақы төлеуден бас тартуы болғандығы айтылады. Дегенмен, миджикенда халықтары қазіргі орналасқан жерлерінде пайда болған деген де теория бар. Мұның бір себебі – миджикенда халықтары Сингвая туралы әңгімені қабылдап, Сингваядан шыққандарын айтқан суахилилермен байланыс орнатуға мүмкіндік беретін этникалық бірегейлік құруға тырысқан болуы мүмкін. Ауызша дәстүрде миджикенда халықтары Сингваядан қуылғаннан кейін оңтүстікке көшіп бара жатып алты жеке халыққа бөлінгендігі де айтылады. Осы алты топ кейіннен алғашқы алты каяға қоныстанды.
The orthodox view of the Mijikenda's origins is that the Mijikenda peoples originated in Shungwaya (Singwaya) and various other parts of the northern Somali coast, and where pushed south by the Galla (Oromo) and reached Kenya around the 16th century. This view of the origins of the Mijikenda people was argued by Thomas Spear in the book The Kaya Complex, and was also confirmed by many Mijikenda oral traditions. Furthermore, oral tradition states that the precise reason for the Galla pushing the Mijikenda from Singwaya was the murder of a Galla Tribesman by a Mijikenda youth, and the Mijikenda tribes subsequent refusal to pay compensation to the Galla. However it has also been theorized that the Mijikenda peoples may have originated in roughly the same places they currently reside. One possible explanation for this is that the Mijikenda peoples adopted the Singwaya narrative in order to create an ethnic identity that allowed them to create a relationship to the Swahili who also claimed Singwaya origins. Oral tradition also states that the Mijikenda peoples split into six separate peoples during this southern migration after they were driven out of Singwaya. These six groups would go on to settle the original six kaya.
Құлдық
Колониалды дәуірге дейінгі кезеңде Миджикенда халқы егіншілік және мал шаруашылығымен айналысқан, сондай-ақ жағалаудағы суахили халқымен белсенді сауда байланыстарында болған. Ішкі аймақтардың халқы (Миджикенда, Покомо және Сегеджу халқы) суахили халқының күн көрісіне қажетті азық-түлік өндірген. Бұл сауда қарым-қатынасы экономикалық, әскери және саяси одақтарға негізделген. Миджикенда халқы тіпті Момбаса саясатына да қатысқан. Бірақ, британдық колониялық билік кезінде жағалаудағы жерлер суахили және араб халқына берілді. Ішкі аймақтарға жақын жағалау жолағы Оман сұлтанының меншігі деп танылды, осыдан кейін Миджикенда халқы тек басып кірушілер ретінде ғана бара алатын болды және кез келген уақытта қуу-сықу қаупі төнді. Жағалау аймақтарындағы отаршылдық билік Миджикенда халқының тұратын ішкі аймақтарға да тарады. Осы мәліметтерде Гирьяма халқының құл ретінде суахили және араб жер иелерінің отбасыларына енгені, кейде оларды құлдар емес, қарауылдағылар деп атағандары айтылады. Жалпы, құлдарға қатысты қарым-қатынас тым қатал болған жоқ, себебі қашу оңай болды, туыстық байланысқа негізделген меценаттық-клиенттік жүйе бар еді, сондай-ақ ислам құлдарға қаталдық көрсетуді тыйым салған. Бұл Пемба немесе Занзибар сияқты жақын аралдардағы құлдарға қараған қатынаспен салыстырылады, онда құлдарға қаталдықпен қараған. Шығыс Африка жағалауында құл иеленушіліктің төмендеуіне байланысты, көптеген бұрынғы құлдар бұрынғы қожайындарының плантацияларында жұмыс істеу үшін жұмысқа орналасып, бұрынғы меценаттық-клиенттік қарым-қатынастағыдай өтемақы ретінде өнімнің бір бөлігін алды. Құлдыққа түскен Гирьяма халқының жүздеген адамдары кез келген қауіпсіз жерге қашып кеткені белгілі, кейде христиандық миссионерлік станцияларында пана тапса, ал кейде құлдардың қашқан орындарына қашып кеткен. Сонымен қатар, бұрынғы құлдардың жұмысшыларға айналуы колониялық үкімет мүшелерінің арасында қашқан және босатылған құлдар көтеріліс бастауы мүмкін деген қорқынысынан қиынға соқты.
During the precolonial period the Mijikenda people were horticulturalists and pastoralists, And had well established trade with the coastal Swahili peoples. The Hinterland people (The Mijikenda, Pokomo, and Segeju peoples) grew food that the coastal Swahili people depended on. This trade relationship was based on economic, military, and political alliances. The Mijikenda peoples even participated in Mombasa politics. However, during the colonial period under the British power was given to the Coastal Swahili peoples and the Arab peoples of the area. The Coastal strip of land near the Hinterlands was recognized as belonging to the Sultan of Oman, subsequently the Mijikenda people could only go there as squatters and were in danger of expulsion at any time. The colonial power over the coastal areas also extended to the Hinterland regions where the Mijikenda people resided. This account goes on to say that these enslaved Giriama peoples were integrated into Swahili and Arab land owning families and were sometimes referred to as dependents rather than slaves. Overall the treatment of these slaves was not very harsh, due to the ease of escape, the kin based patron client system, and Islam's prohibition of harsh treatment of slaves. This is contrasted by the treatment of the slaves on the nearby islands such as Pemba or Zanzibar where slaves were treated more harshly. As slave ownership declined on the East African coast many of the Ex slaves moved on to find employment as manual laborers on their former master's plantations and were paid a portion of the crop as compensation in a similar patron client relationship as before. Enslaved Giriama people were known to have fled by the hundreds to any sanctuary they could, in some cases seeking refuge in Christian Missionary stations, in other cases fleeing to runaway slave settlements. Additionally the idea that the transition from ex slaves to manual laborers was made difficult due to fear among members of the colonial government that the fugitive and freed slaves would start a rebellion.