Кіріспе

Бұлшықет қозғалысы бұзылуларына арналған дәрі-дәрмек

Баклофен, Lioresal сауда атауымен де сатылады, омыртқа миының зақымдануы немесе қөп склероз сияқты жағдайларға байланысты бұлшықет спастигін емдеу үшін қолданылатын дәрі. Сонымен қатар, өмірінің соңына жақын пайда болатын ішек қышымасы мен бұлшықет спазмдарын, сондай-ақ опиоидты қабылдауды тоқтату симптомдарын емдеу үшін де қолданылуы мүмкін. Ол ауыз жолымен (ауызға арқылы жұтылып) немесе интратекальді сорғы арқылы (имплантацияланатын сорғы құрылғысы арқылы омыртқа арнасына енгізіледі) қабылданады. Жиі кездесетін жағымсыз әсерлерге ұйқышылдық, әлсіздік және бас айналу жатады. Дәрінің әсер ету механизмі – белгілі бір нейротрансмиттерлердің деңгейін төмендету деп саналады. Баклофенді седативтік препараттармен (мысалы, алкоголь немесе бензодиазепиндер) бірге қолданған кезде туындайтын жағымсыз әсерлер мен қауіпсіздік профилі дозаға және жеке адамның ерекшеліктеріне байланысты өзгереді. Бұл препараттардың бір-бірімен әрекеттесуі барлық седативтік препараттардың әсерін күшейтуі мүмкін, сондықтан мұндай қолдану көбінесе ұсынылмайды. Жоғары дозада бұл әрекеттесу де ново ұстамаларды тудыруы мүмкін. Баклофен АҚШ-та 1977 жылы медициналық қолдануға бекітілген. 2021 жылы АҚШ-та 6 миллионнан астам рецепт бойынша тағайындалған 103-ші ең көп қолданылатын дәрі болды.

Медициналық қолданыстар

Баклофен негізінен спастикалық қозғалыс бұзылыстарын, әсіресе омыртқа миының зақымдануын, церебральды парезді және мультипль склерозды емдеу үшін қолданылады. Инсульт немесе Паркинсон ауруы бар адамдарға қолдану ұсынылмайды. Баклофен ұйқымен байланысты ауырулы эрекцияны емдеуде де қолданылады. Баклофен кейде алкогольге тәуелділікті емдеу үшін, рецидив қаупін азайту және адамның алкоголь ішпеген күндерінің санын арттыру (астану күндері) мақсатымен тіркелмеген қолданыс ретінде қолданылады. Қайта дамыту белгілеріне есту галлюцинациялары, көру галлюцинациялары, денеге тию галлюцинациялары, қате пікірлер, шатасу, алаңдау, делирий, бағдарсыздық, сананың шағылысуы, ұйқысыздық, бас айналу, құсу, назарсыздық, есте сақтау қабілетінің нашарлауы, сезімталдық бұзылыстары, қышыма, көңіл сығуы, өзінен айырылу, гипертония, гипертермия (инфекциясыз жоғары температура), формальды ойлаудың бұзылуы, психоз, мания, көңіл күйдің өзгеруі, тыныштықсыздық және мінез-құлықтың бұзылуы, тахикардия, құрысулар, тремор, вегетативтік дисфункция, гиперпирексия (жоғары қызба), ерекше бұлшықет қатаюы, невролептикалық қатерлі синдромға ұқсас мидың қатаюы және қайта оралған спастикалық құрысулар кіруі мүмкін.

Зорлық-зомбылық

Баклофен стандартты дозада тәуелділікке шақырмайды және есірткіге құмарлық тудырмайды. Дегенмен, BNF 75 бойынша баклофеннің жиі немесе өте жиі кездесетін жағымсыз әсері ретінде эйфория тіркелген. Баклофенді өмірге қол жұмсау әрекеттерінен басқа себептермен қолдану жағдайлары өте сирек. Бұл әсерлер ГАБАB рецепторын емес, GHB рецепторын белсендіру арқылы туындайды. Бас ауруы болуы мүмкін. Артық доза жағдайында интубация қажет болуы мүмкін, ал қажетті жасанды тыныс алу ұзақтығы баклофен қабылдағаннан кейін қандағы баклофен деңгейімен байланысты болуы мүмкін. Симптомдар қан сарысуында баклофен деңгейі анықталмағаннан кейін де сақталуы мүмкін.

Фармакология

Химиялық тұрғыдан алғанда, баклофен – нейротрансмиттер γ-аминомаслян қышқылының (GABA) туындысы. Ол GABA рецепторларын, әсіресе GABAB рецепторларын белсендіріп (немесе оларды күшейте отырып) әрекет етеді деп саналады.

Фармакодинамика

Баклофен өзінің әсерін GABAB рецепторын белсендіре отырып көрсетеді, бұл осы рецепторды белсендіретін және оның кейбір әсерлерін бөлісетін фенибут сияқты дәріге ұқсас. Баклофен ингибиторлық лиганд ретінде әрекет ете отырып, қоздырғыш нейротрансмиттерлердің босатылуын тежейді, соның салдарынан моно және полисинаптикалық рефлекстерді бұғаттауы мүмкін. Дегенмен, баклофеннің GHB рецепторына айтарлықтай жақындығы жоқ және оның қолдануға құмарлық тудыру қабілеті белгілі емес. GABAB рецепторының агонизмі баклофеннің терапиялық қасиеттерінің кең спектріне жауапты. Фенибут (β фенил-ГАБА), прегабалин (β изобутил-ГАБА) сияқты баклофеннің жақын аналогтарымен бірдей, баклофен (β (4 хлорофенил) ГАБА) кернеуге сезімтал кальций каналдарын (ВГКК) құрайтын α2δ суббірлігін бұғаттайды. Алайда, бұл әсері фенибутқа қарағанда нашар (R және S фенибут үшін Ki = 23 және 39 мкм, ал баклофен үшін 156 мкм). Баклофеннің жартылай ыдырау кезеңі шамамен 2–4 сағатты құрайды; сондықтан спастикалықты тиімді бақылау үшін оны күні бойы жиі қолдану қажет.

Химия

Баклофен – ақ (немесе ақшыл) түсті, көбінесе иіссіз кристалл ұнтақ, молекулалық салмағы 213,66 г/моль. Ол суда аз, метанолда өте аз ериді және хлороформда ерімейді.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, баклофен эпилепсияны емдеу үшін жасалған. Оны алғаш рет 1962 жылы швейцариялық химик Генрих Кеберле «Сиба Геиги» компаниясында синтездеген. Оның эпилепсияға әсері көңілі тоқтатарлық болды, бірақ кейбір адамдарда спастикалық құрысудың азайғаны байқалды. 1971 жылы ол белгілі бір спастикалық жағдайларды емдеу үшін қолданыла бастады. 1977 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) оны бекітті. Интратекальді баклофен алғаш рет 1984 жылы омыртқаның ауыр спастикалық құрысуын емдеу үшін қолданылды. Осы қолдану жолының мақсаты – омыртқа үстілік жағымсыз әсерлерді болдырмау. 2008 жылы жарық көрген «Le Dernier Verre» (сөзбе-сөз аударғанда «Соңғы шыны» немесе «Менің тәуелділігімнің соңы») кітабында француз-американдық кардиолог Оливье Амейзен баклофенмен алкоголизмді қалай емдегенін сипаттады. Осы кітаптан шабыттанған анонимді демеуші Нидерландтағы Амстердам университетіне жоғары дозалы баклофенді сынап көру үшін 750 000 доллар бөлді, бұл сынақты Амейзен 2004 жылдан бері қадағалап отырған. Сынақ қорытындысы: «Қорыта айтқанда, аталған зерттеуде алкогольге тәуелді науқастарда баклофеннің төмен немесе жоғары дозасының оң әсері анықталған жоқ. Дегенмен, баклофеннің ауыр алкогольге тәуелді, стандартты психосоциалдық араласуларға жауап бермейтін немесе қабылдамайтын науқастарды емдеуде тиімді дәрі болуы мүмкін екенін жоққа шығаруға болмайды».

Басқа атаулары

Синонимдері хлорофенибут. Саудалық атаулары: Beklo, Baclodol, Flexibac, Gablofen, Kemstro, Liofen, Lioresal, Lyflex, Clofen, Muslofen, Bacloren, Baklofen, Sclerofen, Pacifen және тағы да басқалар.

Зерттеу

Баклофен алкоголизмді емдеу үшін зерттеліп жатыр. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, оны осы мақсатта қолдануға жеткілікті дәлелдер жоқ. 2014 жылы французтік дәрі-дәрмек агенттігі алкоголизмде баклофенді қолдануға рұқсат беретін үш жылдық уақытша ұсыныс жасады. 2018 жылы баклофен агенттік тарапынан басқа емдеулер тиімсіз болған жағдайда алкоголизмді емдеу үшін қолдануға маркетингтік рұқсат алды. Ол Шарко-Мари-Тіс ауруына (CMT) – перифериялық нейропатияға себеп болатын тұқым қуалайтын ауруға қарсы налтрексон және сорбитолмен бірге зерттелуде. Сонымен қатар, кокаинге тәуелділік үшін де зерттеулер жүргізілуде. Баклофен және басқа да бұлшықеттерді босаңсытатын препараттар созылмалы ішек қышымына қарсы қолдану мүмкіндігі зерттелуде. 2014 жылдан 2017 жылға дейін АҚШ-та ересектер арасында баклофенді дұрыс емес пайдалану, улану және өзіне зиян келтіру әрекеттері көбейді.