Кіріспе

Неміс әйелдер құқықтарын қорғаушы және құқық тарихын зерттеуші, неміс Олимпиадалық гребші Марианна Вебер (туған Марианна Шнитгер; 2 тамыз 1870 – 12 наурыз 1954) – неміс социологы, әйелдер құқықтарын қорғаушы және Макс Вебердің әйелі.

Балалық шағы, 1870-1893 жылдар

Марианна Шнитгер 1870 жылдың 2 тамызында Оерлингхаузенде медицина дәрігері Эдуард Шнитгер мен оның әйелі Анна Вебердің, белгілі Оерлингхаузен кәсіпкері Карл Вебердің қызы болып дүниеге келді. Марианнаның балалық шағы кедейлік пен қиындықтармен сипатталды. 1873 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Лемгоға көшіп, келесі он төрт жыл бойы әжесі мен әпкесі тәрбиеледі, себебі әкесі үйде болмайтын жұмыста еді. Осы уақыт ішінде оның әкесі де, екі бауыры да ақыл-есінен айырылып, емханаға жатты. Марианна бастауыш білімін үйде де, жергілікті мектепте де алды. Марианна 16 жасқа толғанда Карл Вебер оны Лемго мен Ганновердегі әсем мектептерге жіберді, оны 19 жасында бітірді. 1889 жылы әжесі қайтыс болғаннан кейін ол бірнеше жыл анасының әпкесі Альвинамен бірге Оерлингхаузенде тұрды. 1891 жылы Марианна Шарлоттенбург Веберлерімен, әсіресе Макс кіші және оның анасы Хеленмен уақыт өткізе бастады. Ол Хеленмен өте жақын болды, оны "өзінің ішкі сұлулығынан хабарсыз" деп еске алды. Марианна Хеленге қатты байланысты болды және оны ешқашан болмаған анасы деп ойлады. Хелен Марианнаға күйеуімен тұрғанда бастан өткерген тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы айтты, бұл кейіннен Марианнаның көптеген туындыларына шабыттандырды. Веберлермен бірге болғанда ол өзінің туысы Макс Вебермен танысып, махаббатқа түсті. 1893 жылы ол Макс Веберге Оерлингхаузенде үйленді және академиялық карьерасын жалғастыру үшін Берлиндегі пәтерлеріне көшіп барды.

Неке, 18931920 жыл

Некеде тұрған алғашқы жылдары Макс Берлинде сабақ берді, ал 1894 жылы Гейдельберг университетінде. Осы уақыт аралығында Марианна өз зерттеулерін жалғастырды. 1894 жылы Фрайбургке көшіп келгеннен кейін ол жетекші неоканттық философ Генрих Рикерттен сабақ алды. Сондай-ақ, ол 1895 жылы саяси конгресте әйгілі феминист спикерлерді тыңдағаннан кейін әйелдер қозғалысына қатыса бастады. 1896 жылы Гейдельбергте феминисттік ойды тарату қоғамын құрды. Ол Макспен бірге университетте оқитын студенттердің деңгейін көтеру үшін де жұмыс істеді. 1898 жылы Макс психологиялық күйзеліске ұшырады, мүмкін, әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Макс оны Хеленді зорлағандығы үшін қарсы алғаннан кейін көп ұзамай болды. 1898-1904 жылдар аралығында Макс қоғамдық өмірден шеттеді, психикалық ауруханаларға түсіп-шығып, жиі саяхаттап, Гейдельберг университетіндегі беделді лауазымынан бас тартты. 1904 жылы Веберлер Американы аралады. Америкада Марианна Джейн Адамс пен Флоренс Келли екеуімен де танысты, екеуі де бекем феминисттер және белсенді саяси реформаторлар. Сол жылы Макс қоғамдық өмірге қайта оралды, басқалармен қатар, "Протестанттық этика және капитализм рухы" атты кітабын жариялады. Марианна өзінің жеке зерттеулерін жалғастырып, 1907 жылы өзінің маңызды еңбегі "Заңның дамуындағы әйел және ана" ("Ehefrau und Mutter in der Rechtsentwicklung") жариялады. 1907 жылы Карл Вебер қайтыс болып, немересі Марианнаға Веберлердің жайлы өмір сүруі үшін жеткілікті ақша қалдырды. Осы уақыт аралығында Марианна өзінің интеллектуалды салонын құрды. 1907 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Марианна өзінің интеллектуалдық және ғалымдық мәртебесінің өсуін көрді, өйткені ол "Жиелену мәселесі" (1909), "Некедегі билік және автономия" (1912), "Үй шаруашылығының бағалануы туралы" (1912) және "Әйелдер және объективті мәдениет" (1913) атты кітаптарын жариялады. Веберлер қоғамдық өмірде біріккен күш көрсеткен кезде, Макс әйеліне қарсы шыққан ғалымдардан қорғады, бірақ Макс ортақ досы Эльза Джаффемен сырлы қарым-қатынас жүргізді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Макс өзінің көп томдық зерттеуін жариялаумен, лекция оқумен, әскери ауруханаларды ұйымдастырумен, бейбітшілік келіссөздерінде кеңесші болып жұмыс істеумен және жаңа Веймар Республикасындағы лауазымға үміткер болумен айналысқанда, Марианна көптеген еңбектер жариялады, олардың ішінде: "Жаңа әйел" (1914), "Неке идеалы" (1914), "Соғыс этикалық проблема ретінде" (1916), "Жоғары оқу орындарындағы әйелдердің түрлерінің өзгеруі" (1917), "Жыныстық өмірді қалыптастыратын күштер" (1919) және "Әйелдердің ерекше мәдени міндеттері" (1919). 1918 жылы Марианна Вебер Германия Демократиялық партиясына мүше болды және көп ұзамай Баден федералды штатының парламентіне бірінші әйел делегат болып сайланды. 1919 жылы ол Германия әйелдер қауымдастықтары лигасының (Bund Deutscher Frauenvereine) төрағасы болды, ол 1923 жылға дейін осы лауазымды иеленді. 1920 жылы Макстың әпкесі Лили кенеттен өз-өзіне қол жұмсады, ал Макс пен Марианна оның төрт баласын асырап алды. Бұл Марианнаға Макстің сырлы қарым-қатынасынан азаттық сыйлады. Көп ұзамай Макс Вебер пневмонияға шалдықты және 1920 жылдың 14 маусымында кенеттен қайтыс болды, Марианнаны төрт баламен жалғыз қалдырды.

1920-1954 жылдардағы жесірлік

Макстың күтпеген өлімінен кейін Марианна қоғамдық және әлеуметтік өмірден шегініп, барлық физикалық және психологиялық күшін күйеуінің он томдық еңбектерін жариялауға дайындауға жұмсады. 1923 және 1926 жылдар аралығында Вебер 1926 жылы жарық көрген "Макс Вебер: Эйн Левбенсбилд" ("Макс Вебер: Биография") атты еңбегін жазды. Сол 1926 жылы ол апталық салонды қайта ашып, 5000 адамға дейін аудитория алдында сөз сөйлей бастады. Осы кезеңде ол Лилидің балаларын жақын достар тобының көмегімен тәрбиелеуді жалғастырды.

Марианна Вебер нацистік Германияда

Вебердің феминисттік лектор ретіндегі мансабы 1935 жылы Гитлер Германия әйелдер қауымдастырылған лигасының таратылуымен күрт аяқталды. Нацистік режим кезеңінде, 1945 жылы Германия одақтастар тарапынан оккупацияланғанға дейін, ол әдетте апта сайын салон өткізді. Нацистердің жасаған зұлмына сын айту кейде ишарамен білдірілгенімен, ол 1945 жылы журналист Говард Бекерге: «Біз өзімізді философиялық, діни және эстетикалық тақырыптармен шектедік, ал Нацистік жүйеге сынды, белгілі бір деңгейде, жолдардың арасында жасырдық. Біздің ешқайсымыз шейіт болатын адам емеспіз», – деді. Дегенмен Вебер шілде айындағы қастандыққа қатысқан адамдарды білетінін айтты. Алайда Вебер осы кезеңде жазуын жалғастырып, 1935 жылы «Frauen und Liebe» («Әйелдер мен махаббат») және 1942 жылы «Erfülltes Leben» («Толыққан өмір») кітаптарын жариялады.

Кейінгі өмірі

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Марианна өзінің естеліктерін жазуға кірісті. 12 наурыз күні 1954 жылы Вебер Гейдельберг қаласында қайтыс болды.

Тақырыптар

Вебердің әлеуметтануының негізі патриархалды қоғамдағы әйелдің жағдайы болды. Ол өзінің заманындағы неміс әйелдерінің өмір тәжірибесі туралы жазды, олардың көпшілігі алғаш рет еңбек етіп жатқан еді. Әйелдердің сыртқы әлеммен танысуы отбасы ішіндегі жынысқа негізделген билік қатынастарының өзгеруіне алып келді. Заң, дін, тарих және экономика сияқты ерлер құрған және ерлер басымдығын көрсететін институттар әйелдердің өмірін анықтайды, нәтижесінде олардың тәуелсіздігі шектеледі. Вебер сондай-ақ неке институтының құрылымы мен қағидаларын үлкен қоғамды зерттеу үшін үлгі ретінде пайдалануға болатынын айтты, себебі неке және әйелдердің некеге тұру тағдыры олардың өмірінің орталық бөлігі болып табылады және оны заң, дін, тарих және экономика салаларында көруге болады. Ол некенің әйелдердің өмірін шектеуге қабілетті екенін, бірақ сонымен қатар оларға қорғаныш беруге және "келісімшарт арқылы ерлердің қатыгез билігін" әлсіретуге көмектесетінін мойындады. Вебердің еңбегі, әсіресе 1907 жылғы «Заң дамуындағы әйел және ана» атты жұмысы, неке институтын талдауға арналған. Оның қорытындысы бойынша, неке – «күш пен жақындық туралы күрделі және үнемі жүріп жатқан келісімдер, онда ақша, әйелдердің еңбегі және сексуалдық қатынас маңызды мәселелер болып табылады». Адамның еңбегі тазалық және адалдық сияқты күнделікті құндылықтардан бастап философия мен тіл сияқты ірі, абстрактілі құбылыстарға дейін мәдени өнімдерді жасайды. Соңында Вебердің пікірінше, әлеуметтік топ, білім, жас және негізгі идеология сияқты айырмашылықтар әйелдердің күнделікті өміріне зор әсер етеді. Ол ауылдық және қалалық әйелдер арасында ғана емес, сонымен қатар әртүрлі ауылдық және қалалық әйелдер арасында да маңызды айырмашылықтар бар екенін көрді. Вебер сияқты қалалық әйелдер күйеулерінің кәсібімен ғана емес, өздерінің кәсіптерімен де ерекшеленеді. Жұмыс істейтін әйелдердің қатарындағы әйелдердің кәсіптері (дәстүрлі әйелдер жұмысы мен элита: ғалымдар, суретшілер, жазушылар және т.б.) күнделікті өмір салтына әсер етеді және қажеттіліктердегі, өмір салтындағы және жалпы идеологиядағы айырмашылықтарға әкеледі.

Георг Симмель мен Марианна Вебер

Макс Вебердің Георг Симмельмен ғылыми байланысы, әсіресе олардың Франкфурт мектебіне тигізген әсері туралы көп айтылды, бірақ Марианна Вебер де Симмельдің әріптесі болған. 20 жылдан астамға созылған достық қарым-қатынаста Макс пен Симмель жиі пікір алмасып, хаттар жазған. Вебер Симмельдің 1911 жылғы «Жыныстар мәселесіндегі салыстырмалы және абсолютті» атты мақаласына сынды жауап жазды, онда ол оның «гендерлік қатынастар» тұжырымын сынады. Екі әлеуметтанушы да «әйелдер мәселесімен» және жалпы алғанда, «гендерлік ерекшеленудің жолдары, әлеуметтік дифференциация және гендерлік айырмашылықтардың өзара байланысы» мәселесімен айналысты.

Пайдаланылған әдебиеттер

Мариан Вебер (1870–1954): Әйелге орталықтандырылған әлеуметтану, Патрисия М. Ленгерманн және Джилл Нибруг Брантли. "Әлеуметтану мен әлеуметтік теорияның негізін салған әйелдер", 1830–1930 жж. Бостон: МакГроу Хилл, 1998 жыл. Вебер, Марианна. 1975 жыл. Макс Вебер: өмірбаян. Нью-Йорк: Уайли. Скафф, Лоуренс А. 1998 жыл. "Қоғамдастырудың `салқын объективтілігі`: Америкадағы Макс Вебер және Марианна Вебер". Адам және қоғам ғылымдарының тарихы 11, № 2: 61. Academic Search Premier, EBSCOhost (11 қараша 2011 ж. қол жеткізілді). "Германия әйелдер қозғалысының тарихы". Роберт Буркхардт аударған, Гёте институты ұйымдастырған аударма шеберханасының мүшелері көмектесті. Бостон, 1998 жылдың қаңтар–наурыз айлары. Уобб, Тереза, 2004 жыл. "Таңдаулы байланыстар: Георг Симмель және Марианна Вебер гендер және заманауилық туралы". Әлеуметтік құрылымды феминистік тұрғыдан қарастыру: Социологиялық теориямен феминистік кездесулер. Ред. Барбара Л. Маршалл және Энн Виц. Мейденхед, Англия: Ашық университеттің баспасы. 54–68 беттер. Вебер, Марианна, 1913 жыл. "Некедегі билік және тәуелсіздік". Крейг Р. Бермингем аударған. Социологиялық теория, 21 том, № 2 (маусым 2003), 85–102 беттер. Лундскоу, Г. Н. (2008). "Діннің әлеуметтануы: мазмұнды және трансдисциплинарлық тәсіл". Лос-Анджелес: SAGE. Lengermann, P., & Niebrugge Brantley, J. (1998). "Әлеуметтану мен әлеуметтік теорияның негізін салған әйелдер" 1830–1930 жж. Нью-Йорк: Макгроу Хилл.