Кіріспе

Элизабет Блохманн (; 14 сәуір 1892 – 27 қаңтар 1972) – білім саласының және философия ғылымының маманы, Германиядағы әйелдер білімі саласындағы пионер және зерттеуші.

Өмір

1892 жылы прокурор доктор Генрих Блохман мен оның әйелі Анна Закстың тұңғыш баласы ретінде ассимиляцияланған неміс еврей орта таптық отбасында дүниеге келген Элизабет, сол кездегі Ұлы герцогтық астанасы Веймарда өсті. Ол қыздар гимназиясында оқыды, медбике көмекшісінің біліктілігін алды және мұғалімдік қызметке дайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылында Веймардағы лазаретте медбике болып, кейін екі жыл бойы Гросгерцоглихе Софиенстифтте мұғалім болып жұмыс істеген ол, 1917 жылы Йена университетінде тарих, философия және неміс тілі мен әдебиетін оқуға түсті. Содан кейін ол Германиядағы Страсбург университетіне ауысып, Георг Симмельдің лекцияларын тыңдады, ал соғыс аяқталғаннан кейін Марбург университетіне ортағасырлық тарих, педагогика және философияны терең зерттеді – онда осы екі пән біріктіріліп оқытылды. Осы екі саланы біріктіретін кафедра меңгерген оның ұстазы атақты неокантиан Пол Наторп болды. 1919 жылы Геттинген университетінде ол өзінің ең маңызды ғылыми жетекшісі Герман Нольмен танысты. 1922 жылы гимназияда сабақ беруге мемлекеттік емтиханды тапсырып, 1923 жылы тарих ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1926 жылға дейін Блохман Харцтағы Тале қаласындағы «Әлеуметтік әйелдер мектебінде» оқытушы болып жұмыс істеді; 1926 жылдан 1930 жылға дейін Песталоцци-Фрёбель үйінде лекция оқыды, ал 1930 жылдан бастап Халле-ан-дер-Заледегі Педагогика академиясында әлеуметтік және теориялық педагогика профессоры болды. Нацистер билікке келгеннен кейін, 1933 жылы еврей тегіне байланысты осы қызметтен босатылып, Голландия арқылы Англияға қашып кетті. Көптеген неміс эмигранттарынан айырмашылығы, ол Оксфорд университетінің ең ескі әйелдер колледжі – Леди Маргарет Холлда тұрақты қызметке орналасты. Сонымен қатар ол 1945 жылдан бері білім беру саласында университет оқытушысы болды. 1938 жылы Оксфордта магистр дәрежесін алып, 1947 жылы британдық азаматтыққа қол жеткізді. 1952 жылы ол жаңадан құрылған, алғашқы тәуелсіз Жалпы білім беру кафедрасын (педагогика) құру үшін Марбург университетіне қайта шақырылды және көптеген ой-толғаныстарға қарамастан, бұл шақыруды қабылдады. Сол жылы ол алдымен кафедра басшысының міндетін атқарды, содан кейін экстраординар профессор (кафедрасы жоқ профессор), және ақырында ординар профессор атанды. Марбургте жұмыс істеген кезінде ол көптеген білім беру ғалымдарына ұстаздық жасады, олардың көпшілігі өздерінің ерекше білімімен және басқару қабілеттерімен көзге түсіп, «Блохман мектебін» құрды. 1960 жылы профессорлық қызметтен зейнеткерлікке шықты, бірақ кейіннен Марбург пен Геттингендегі бос орындықтарды уақытша толтырды. 1972 жылы Элизабет Блохман Марбургте қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның қабірі Окершхаузер зиратындағы Урненхайнде орналасқан. Жақында Марбургтың «жаңа орталығында» оның есімімен аталатын алаң ашылды.

Жұмыс

Блохманның еңбектері тарих, философия, әдебиет және білім беруді қамтиды. Ең бастысы – соңғысы, себебі ол балабақша және әйелдер білімі саласындағы ғылыми зерттеулердің қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Осы салада оның негізгі ғылыми қызығушылығы бастауында, яғни Германиядағы қыздар мектептері сияқты алғашқы мекемелерде болды.

Блохман және Мартин Хайдеггер

Философия тарихы үшін маңызды және үлкен қызығушылық тудыратын Блохманның философиялық ұстазы Мартин Хайдеггермен болған қарым-қатынасы (ондаған жылдар бойы). Ханна Арендтпен болғаннан кейін, ол Хайдеггермен ең маңызды некеден тыс қатынастардың бірін жасады деуге болады (2005 жылдан бері белгілі болғандай, Хайдеггер белгілі бір дәрежеде ашық некеде болған, ал оның әйелі Эльфриде оның қатынастары туралы білген және өзі де қатынастар жасаған). Эльфриде Хайдеггер мен Элизабет Блохман дос және бұрынғы сыныптастар болған. Оқиға 1918 жылдан бастап жазылған хаттарының 1989 жылғы басылымында толық жазылған.

Анықтамалар және қосымша оқу

Элизабет Блохманн (1892–1972), Вольфганг Клафки және Гельмут Герхард Мюллер, ред., Марбург: Марбург университетінің кітапханасы, 1992. Оның кейбір студенттері жазған негізгі (қысқа) өмірбаяны. Гейдеггермен болған қарым-қатынасы мүлдем еске алынбаған. Мартин Хайдеггер – Элизабет Блохманн. Хат алмасу 1918–1969. Жоахим В. Сторк, ред. Марбах-ам-Неккар: Немец әдебиеті мұрағаты, 1989, 2-ші басылым. 1990. Элизабет Блохманның 70 жылдығына арналған құрметтама. К. Е. Нипков және Питер М. Родер, ред. Педагогикалық талдаулар мен ойлар. Элизабет Блохманның 75 жылдығына арналған құрметтамалық жинақ. Питер М. Родер, ред. Элизабет Блохман жобасы (2022–), Элизабет Блохманның өмірі мен шығармашылығына арналған ғылыми-зерттеу жобасы (Клэр МакЛеод басшылығымен). https://www.elisabethblochmann.com/