Карел Гуйваертс: Бельгиялық композитор және музыкалық ізденістері

Кіріспе

Бельгиялық композитор (1923–1993)
Карел Август Гойверц (8 маусым 1923 – 3 ақпан 1993) – бельгиялық композитор.

Өмір

Гейвертс Антверпенде дүниеге келді, онда ол Корольдік фламандтық музыка консерваториясында оқыды; кейіннен Парижде Дариус Мийо композициясынан, ал Оливье Мессианнан талдауды оқыды. Ол сондай-ақ аспапты ойлап тапқан Морис Мартеномен бірге онде Мартеноны зерттеді. 1951 жылы Гейвертс танымал Дармштадт жаңа музыкалық жазғы мектебіне қатысты, онда ол өзінен бес жас кіші Карлхайнц Штокхаузенмен танысты. Екеуі де шын ниетті католиктер болғандықтан, өздерінің сериялық шығармаларына діни нумерологияны енгізудің жолдарын тапты. Олар терең әңгімелесіп, сол жердегі Теодор Адорноның композиция курсында Гейвертстің "Nummer 1", екі фортепианоға арналған сонатасының бір бөлімін орындады. Олар екеуі де Антуан Голеа ойнаған композитордың жазбасындағы Мессианның "Mode de valeurs et d'intensités" (Quatre études de rythme) туындысын алғаш рет естігенде таң қалды. Осы тәжірибелер Штокхаузенді Мессианмен бірге оқуға ықпал етті. 1952 жылы Гейвертс Штокхаузеннің Парижде синустық толқындар генераторына қол жеткізгенін білгенде қатты қуанды. Гейвертс оларды музыка үшін маңызды жаңалық деп санады: мүмкіндігінше таза дыбыс. Сол кезде Штокхаузен оның қуанышын бөліспеді, себебі қолдағы құралдармен синустық тонды біріктіру мүмкін болмады. Кейін, 1953 жылдың шілдесінде Кёльндегі NWDR Электрондық музыка студиясында жаңа қызметке кіріскен соң ғана Штокхаузен қолайлы жабдықты тапты. Студияда жасалған алғашқы туындылардың бірі – Гейвертстің "Nr. 5" Таза тонды шығармасы болды, оны жүзеге асыруға Штокхаузен досына көмектесті. (Штокхаузен синустық толқындармен жұмысты тоқтатқанда және соль фортепианоға арналған композициялар жазуға оралғанда, Гейвертс Штокхаузен маңызды жаңалықтан бас тарғанын сезінді және мәселені философиялық тұрғыдан қарастырды.) Еуропалық "толық" сериялық композицияны кім жазғаны туралы пікірталас туды. Оның 13 аспапқа арналған "Nummer 2" (1951) шығармасы, сондай-ақ оның "Nummer 1" (1950) екі фортепианоға арналған сонатасы және Мишель Фаноның екі фортепианоға арналған сонатасы (1950) "толық сериализм" анықтамасына байланысты бәсекелес болып табылады. Біраз уақыт музыкалық әлемнен шеттенгеннен кейін, ол 1970 жылы Генттегі Психоакустикалық және электрондық музыка институтында (IPEM) қызметке орналасты, бұл Бельгияда басқа да бірнеше қызметтерге әкелді. Оның 1975 жылдан кейінгі туындылары минимализмнің элементтерін қамтиды, ең танымал мысалдары – бес литания сериясы (1979–82) және оның соңғы жұмысы – "Аквариус" операсы (1983–92). Минимализм әдетте сериализмге қарсы реакция ретінде қарастырылса да, Гейвертс үшін екі техника да динамикалық емес "статикалық музыканың" кіші түрлері болды. Оның алғашқы сериялық композицияларын (әсіресе электронды "Nr. 4, met dode tonen" [өлген тонмен] және "Nr. 5, met zuivere tonen" [таза тонмен]) талдау олардың қаншалықты тығыз байланысқан екенін көрсетеді. Гейвертс 1993 жылы туған қаласы Антверпенде кенеттен қайтыс болды.

Goeyvaerts was born in Antwerp, where he studied at the Royal Flemish Music Conservatory; he later studied composition in Paris with Darius Milhaud and analysis with Olivier Messiaen. He also studied ondes Martenot with Maurice Martenot, who invented the instrument. In 1951, Goeyvaerts attended the famous Darmstadt New Music Summer School where he met Karlheinz Stockhausen, who was five years younger. Both were devout Catholics and found ways of integrating religious numerology into their serial compositions. They found themselves deep in conversation, and performed a movement from Goeyvaerts's "Nummer 1", Sonata for Two Pianos, in the composition course by Theodor Adorno there. They were both astonished upon hearing for the first time Messiaen's "Mode de valeurs et d'intensités" (from Quatre études de rythme), in a recording by the composer which Antoine Goléa played at a lecture. These experiences together convinced Stockhausen he should study with Messiaen. Goeyvaerts became very excited in 1952 when he learned that Stockhausen had access in Paris to a generator of sine waves. Goeyvaerts saw them as an important discovery for music: the purest sound possible. At the time, Stockhausen did not share his enthusiasm, owing partly to the inability with the equipment at hand to superimpose sine tones. Only later, after taking up his new post at the NWDR Electronic Music Studio in Cologne, did Stockhausen find more suitable equipment, in July 1953. One of the first works produced there was Goeyvaerts's Nr. 5 with Pure Tones, which Stockhausen helped his friend to realize. (When Stockhausen seemingly abandoned his work with sine waves and returned to writing compositions for solo piano, Goeyvaerts felt that Stockhausen was abandoning an important discovery and took up the matter from a philosophical point of view himself.) There has been some controversy about who wrote the first European "total" serial composition. His Nummer 2 (1951) for 13 instruments is one of the contenders, as is his Nummer 1 (1950) Sonata for Two Pianos, and the Sonata for Two Pianos by Michel Fano (1950), depending on definitions of "total serialism". After withdrawing from the musical world for a while, he accepted a position in 1970 at the Institute for Psychoacoustic and Electronic Music (IPEM) in Ghent, which led to several other appointments in Belgium. His works from after 1975 take on aspects of minimalism, the best known examples being his series of five Litanies (1979–82) and his final work, the opera Aquarius (1983–92). Though minimalism is ordinarily thought of as a reaction against serialism, for Goeyvaerts both techniques were merely subcategories of a non dynamic, "static music". Analyses of his early serial compositions (especially the electronic Nr. 4, met dode tonen [with dead tones] and Nr. 5, met zuivere tonen [with pure tones]) reveal how close the connections actually are. Goeyvaerts died suddenly in 1993 in his home city of Antwerp.