Кіріспе
Еau de Cologne (о d(ə) kɔlɔɲ; немісше: Kölnisch Wasser; "Кельн суы" деген мағынаны білдіреді) немесе жай ғана Кельн – Германияның Кельн қаласынан шыққан парфюмерия. 1709 жылы Иоганн Мария Фарина (Джованни Мария Фарина) жасағаннан бастап, ол 2–5% және одан да жоғары концентрациядағы хош иісті құралымдарды білдіретін жалпы терминге айналды, бұл эфир майларының түріне немесе экстракттар, спирт және судың қоспасына байланысты. Сұйытылған этанолдың (70–90%) негізінде дайындалған Eau de Cologne лимон, апельсин, мандарин, клементин, бергамот, лайм, грейпфрут, қан апельсині, ащы апельсин және нероли сияқты цитрус майларының қоспасын қамтиды. Оған лаванда, розмарин, тимьян, орегано, петигрен (апельсин жапырағы), жасмин, зәйтүн, олеастер және темекі майы да кіре алады. Қазіргі американдық ағылшын тілінде "cologne" термині ерлерге арналған парфюмерияны білдіретін жалпы термин болып қабылданады. Сонымен қатар, бұл танымал парфюмерияның аз концентрацияланған, қолжетімді нұсқасын да білдіруі мүмкін.
Eau de Cologne (o d(ə) kɔlɔɲ; German: Kölnisch Wasser ; meaning "Water from Cologne") or simply cologne is a perfume originating from Cologne, Germany. Originally mixed by Johann Maria Farina (Giovanni Maria Farina) in 1709, it has since come to be a generic term for scented formulations in typical concentration of 2–5% and also more depending upon its type of essential oils or a blend of extracts, alcohol, and water. In a base of dilute ethanol (70–90%), eau de cologne contains a mixture of citrus oils, including oils of lemon, orange, tangerine, clementine, bergamot, lime, grapefruit, blood orange, bitter orange, and neroli. It can also contain oils of lavender, rosemary, thyme, oregano, petitgrain (orange leaf), jasmine, olive, oleaster, and tobacco. In contemporary American English usage, the term "cologne" has become a generic term for perfumes marketed toward men. It also may signify a less concentrated, more affordable, version of a popular perfume.
Тарих
Түпнұсқа Eau de Cologne – 1709 жылы Кёльн қаласында итальяндық парфюмер Джованни Мария Фарина (1685–1766) жасаған цитрус хош иісі. 1708 жылы Фарина өзінің інісі Жан Батистке: «Мен Италия көктемінің таңы, жаңбырдан кейін таулардағы нарцисс гүлдері мен апельсин гүлдерін еске түсіретін хош иіс таптым» деп хат жазды. Ол өзінің жаңа қаласының құрметіне осы хош иіске Eau de Cologne деп ат қойды. Фарина жасаған Eau de Cologne тек парфюм ретінде қолданылып, «Еуропаның дерлік барлық патшалық үйлеріне» жеткізілді. Оның ондаған моноэссенциядан тұратын тұрақты, біртекті хош иіс жасау қабілеті сол кезде сенсация болды. Осы судың бір құтысы мемлекеттік қызметкердің жылдық жалақысының жартысына тең еді. Оны ішіп қалса, цитрус майының иісі тері тесіктерінен шығып, масаларды қуып шығаратын болған. Бүгінде көптеген мысықтарға арналған шампуньдер цитрус майларына негіделген. Қазіргі заманда Eau de Cologne немесе «колон» жалпылама атауға айналды. «Колон» термині ерлерге де, әйелдерге де арналған парфюмерияға қолданылуы мүмкін, бірақ американдық ағылшын тілінде көбінесе ерлерге арналған парфюмерияны білдіреді.
Түрік мәдениетіндегі Кёльн
Фаринаның одеколоны кеңінен танылғаннан кейін, Абдулхамид II билігі тұсында Осман империясына әкелінді. Сол кезде Осман империясында қонақтарға гүл суы ұсыну қалыпты болған, бірақ одеколон кең таралғаннан кейін ғана оны ұсыну дәстүрі қалыптасты. 1882 жылы Осман империясында алғашқы жергілікті одеколонды Ахмет Фарук жасады. Халық арасында "одиколон" деп аталатын Eau de Cologne уақыт өте келе "одеколон" деп аталатын болды. Осман империясы құлағаннан кейін де Түркияда одеколонды пайдалану тоқталған жоқ. Керісінше, ол ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан мәдениетке айналды. Қазіргі күні Түркиядағы көптеген үйлерде қонақтарға әр келген сайын одеколон ұсынылады.
Әдебиеттік сілтемелер
Евгений Евтушенконың "Ішу туралы" өлеңі автордың кит аулау сапарынан оралғанда, жергілікті дүкенде спирттік ішімдік болмаған шағын қалаға келгенін, ал оның орнына олар Eau de Cologne ішеді.