Кіріспе

Альп Маритим департаментінің, Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағының, Францияның субпрефектурасы

Грас (ɡʁas; классикалық нормада провансаль тілінде немесе мистральдік нормада Грассо; дәстүрлі) – Француз Ривьерасындағы Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағындағы Альп Маритим департаментінің жалғыз субпрефектурасы. 2017 жылы коммунаның халқы 50 396 адамды құрады. Грас әлемдік парфюмерия астанасы деп есептеледі. Ол «Concours des villes et villages fleuris» конкурсында екі гүлмен марапатталып, «Өнер және тарих қаласы» (Ville d'Art et d'Histoire) мәртебесін алды.

Фестивальдар

Жыл сайын тамыздың басында Жасмин мейрамы (Fête du Jasmin) немесе Ла Жасминад өтеді. Алғашқы фестиваль 1946 жылы 3-4 тамызда ұйымдастырылды. Қала көшелерімен әсем безендірілген шеру машиналары жүріп өтеді, олардың үстінде жеңіл киім киген қыздар отырған, көрермендерге гүлдер шашып жатыр. Қала орталығы жасмин гүлдерімен әсемделген, ал өрт сөндірушілер жасмин суымен толтырылған өрт машинасынан көрермендерге су шашыратып, қуантады. Әртүрлі ойын-сауықтар, тегін кештер, халық музыкасы орындаушылары мен көше артистері де бар. Сонымен қатар, жыл сайын мамыр айында халықаралық роза көрмесі ("Expo Rose") өтеді.

Көлік

Грас станциясы Канн, Ницца және Вентимилия қалаларымен теміржол арқылы байланысады. 1909 жылдан 1938 жылға дейін қала орталығы Грасс фуникулері арқылы теміржол стансасымен қосылған болатын.

Парфюмерия

Грассте 18 ғасырдың соңынан бастап парфюмерия өнеркәсібі дамып келеді. Грас – француз парфюмерия өнеркәсібінің орталығы және әлемдегі парфюмерия астанасы (la capitale mondiale des parfums) ретінде танымал. Көптеген "мұрын" (немесе француз тілінде "les nez" (көпше түрі)/"le nez" (бірлік түрі)) 2000-нан астам иіс түрлерін ажырату үшін Грассте оқытылған немесе тәжірибе жинаған. Грас Францияның табиғи хош иісті заттарының үштен екі бөлігін (парфюмерия және тағамдық хош иістендіргіштер үшін) өндіреді. Бұл сала жыл сайын 600 миллион еуродан астам айналым табады. Грасс қаласының ерекше микроклиматы гүл шаруашылығының дамуына ықпал етті. Бұл жер теңіз ауасынан қорғалған, жылы және құрлықтың ішкі жағында орналасқан. Төбедегі орналасуы мен 1860 жылы суару үшін салынған Сиане каналының арқасында суға толы. Қала теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және жағалаудан (Азур жағалауы) алыс. Жасмин, көптеген парфюмериялардың маңызды құрамы, 16 ғасырда маврлармен Францияның оңтүстігіне әкелінген. Қазір Грассте жыл сайын 27 тонна жасмин жиналады. Грассте Галимар, Молинард және Фрагонард сияқты көптеген ескі "парфюмериялар" бар, олардың әрқайсысында экскурсиялар мен мұражайлар ұйымдастырылған. Былғары және тері өңдеу саудасы 12 ғасырда қаланың ішінде ағатын шағын каналдың маңында дамыды. Бұл іс қалдықты күшті жағымсыз иіс шығарды. Ренессанс кезеңінде парфюмерия өндірушілер Италиядан келген жаңа сәндерге сәйкес келу үшін қолғап, сөмке және белбеу (киім) жасауды бастады, бұл сәндер Катерина де Медичи патшайымының сарайынан келді. Қаланың төңірегіндегі ауылдар гүл шаруашылығымен айналыса бастады, бұл қалаға жаңа иістер әкелді. 1614 жылы король "Glovers perfumers" жаңа корпорациясын мойындады. 18 ғасырдың ортасында парфюмерия өте маңызды даму кезеңін бастан өткерді. Осы кезеңде құрылған жетекші компаниялардың ішінде ең көне француз парфюмериясы және Еуропадағы үшінші ең көне парфюмериясы – 1747 жылы құрылған Галимар бар. Жаңа өндіріс әдістерінің енгізілуі парфюмерия жасауды жаңа нарық сұранысына бейімделе алатын нағыз өнеркәсіпке айналдырды. 19 ғасырда шикізат шетелден импорттала бастады. 20 ғасырда синтетикалық өнімдердің жасалуы парфюмерияны және оның туындыларын (шампунь мен дезодорант, крем (дәрілік) және жуғыш заттар, печеньеге арналған хош иістендіргіштер, балмұздақ және сүт өнімдері, сусындар, жылдам дайындалатын тағамдар, кондитерлік өнімдер, консервілер мен сироптар) демократияландырып, қолжетімді етті. 1905 жылы алты жүз тонна гүл жиналды, ал 1940 жылдары жыл сайын бес мың тонна өндірілді. Алайда 2000 жылдың басында барлық гүлдердің жалпы өндірісі 30 тоннадан аспады.

Тарихи қызметі

Орта ғасырларда Грасс қаласы былғары өңдеуге маманданған. Өңделген былғары жиі Генуя мен Пиза қалаларына экспортталатын, олар Грасспен сауда одағын бөлісетін. Осы қарқынды қызметтің бірнеше ғасыры былғары өңдеу өнеркәсібінде көптеген технологиялық жетістіктерге куә болды. Грасс былғарысы жоғары сапалы репутацияға ие болды. Бірақ былғарының жаман иісі ақсүйектерге, әсіресе қолғап тағуды ұнататындарға ұнамады. Сонда Грасс қаласындағы былғары өңдеуші Жан де Галимард хош иісті былғары қолғаптар жасау идеясын ойлап тапты. Ол Екатерина де Медичиге хош иісті қолғаптар сыйлады, ол бұл сыйлыққа риза болды. Содан кейін бұл өнім патша сарайы мен жоғары қоғамда таралды, бұл Грассқа бүкіл әлемде танымал атақ әкелді. Он жетінші ғасыр "Гловер парфюмерлерінің" гүлдену дәуіріне айналды; алайда былғарыға салынатын жоғары салықтар мен Ниццадан келген бәсекелестік Грасс қаласындағы былғары өнеркәсібінің құлдырауына себеп болды, ал былғарыдан хош иіс жасау тоқтатылды. Грасс қаласының сирек кездесетін хош иістері (лаванда, мирт, жасмин, раушан, апельсин гүлі және жабайы мимоза) Грассқа әлемнің парфюмерия астанасы деген атақ берді. Жасмин жинау ондаған жылдарға дейін еңбекке толы кәсіп болып келді. Гүлдерді таңертең, олардың иісі ең күшті болған кезде қолмен жинап, дереу суық әдіспен өңдеу қажет болды.

Қазіргі заманғы өнеркәсіп

Алтымыш компаниядан тұратын желі қала мен айналасындағы ауданда 3500 адамды жұмыспен қамтиды. Сонымен қатар, Грассаның шамамен 10 000 тұрғыны парфюмерия индустриясында тікелей емес жұмыспен қамтылған. Қаланың бизнес-салығының жартысына жуығы парфюмерия секторынан түседі, бұл туризм мен қызмет көрсету саласынан жоғары. Грассадағы парфюмерияның басты қызметі – табиғи шикізаттарды (эфир майлары, конкреттер, абсолюттер, смолалар және молекулалық дистилляция) және концентрат, сондай-ақ «шырын» деп аталатын өнімді өндіру болып табылады. Концентрат – бұл негізгі өнім, ол кем дегенде 80% спиртте ерітілгенде парфюм береді. Сондай-ақ, 1970-жылдардан бері дамып келе жатқан тағамдық хоштандырғыштар бүгінде өндірістің жартысынан астамын құрайды. Бұл француз парфюмериясы мен хош иістерінің шамамен жартысына және әлемдік жалпы өндірістің 7-8 пайызына жуық. Дегенмен, 1960-1970 жылдары ірі халықаралық компаниялар жергілікті отбасылық фабрикаларды (мысалы, Чирис, Гивадан Руре және Лаутье) біртіндеп сатып алды. Одан кейін олардың өндірісі көбінесе шетелге көшірілді. 30 жыл бұрын көптеген компаниялар шикізат өндіруге бағытталған еді. Бірақ қазіргі парфюмерияның басым көпшілігі толығымен немесе жартылай синтетикалық химиялық заттардан тұрады. Сондықтан Грасса парфюмерия компаниялары хош иіс синтезіне, әсіресе тағамдық хоштандырғыштарға көшті және ұзаққа созылған тоқыраудан табысқа жетті. Грасса парфюмерия индустриясы ірі химиялық компаниялармен бәсекелесе алмайды, бірақ шикізаттар, жабдықтар, мердігерлер және т.б. туралы білімі арқасында үлкен артықшылыққа ие. Сонымен қатар, Dior және Chanel сияқты ірі брендтердің Грасса маңында гүлзарлары бар.

Парфюмерия

Fragonard, Molinard және Galimard атты үш парфюмерия өз есіктерін жұртшылыққа ашты және парфюмерия жасау процесін түсіндіретін тегін экскурсиялар ұсынады. Бұл жерде өзіңіздің парфюмерлік суыңызды, парфюмерияңызды немесе туалет суыңызды жасап, гүлдерді жинаудан бастап бөтелкеге құюға дейінгі өндіріс кезеңдеріне қатысуға болады. 1747 жылы Жан де Галимар құрған Galimard парфюмериясы патша сарайын майлармен және хош иістермен қамтамасыз еткен. Бұл әлемдегі үшінші ең көне парфюмерия компаниясы болып табылады, Farina gegenüber және Лондонның Floris компанияларынан кейін. Соғыстан кейін Гастон де Фонтмихель мен Жозеф Ру оны қайта жандандырды. Molinard 1849 жылы құрылды, ал олардың парфюмерия бөтелкелері Бакар кристалынан және Лалик әйнегінен жасалған. Клиенттер «Таринология» хош иістер курсының шебер-классында өздерінің жеке парфюмериясын жасай алады. Fragonard парфюмериясы 1926 жылы қаланың ең көне зауыттарының бірінде құрылды. Мұражайда 5000 жылдық парфюмерия тарихын түсіндіретін сирек заттар қойылған. Халықаралық парфюмерия мұражайы. 1989 жылы ашылған мұражай парфюмерияның 5000 жылдық тарихындағы техникалық даму жолын және Грас аймағының парфюмерияға қосқан үлкен үлесін көрсетеді. 2007-2008 жылдары жаңартылып, кеңейтілді (өлшемі екі есеге артты). Perfume Art Creation – Грассадан шыққан түпнұсқа хош иістерді қолданатын хош иісті өнер тудыратын компания және Швейцарияның Zollikerberg қаласындағы өнер галереясы. Оның хош иістің көмегімен жасалған суреттері мен туындылары Perfume Art Creation авторлық құқығындағы тұжырымдамасы болып табылады, бұл көрерменге өнер туындысын визуалды түрде зерттеуге, оның иісін сезінуге және барлық сезімдерін қатыстыруға мүмкіндік береді. Суретшілермен бірлесіп жұмыс істеу және жасау арқылы суреттерге коллекционердің сүйікті парфюмі мен хош иісі сіңіріледі, ал оның жеке немесе корпоративтік хош иісі өнерге енгізіледі.

Дін

Қалада Грасс соборы орналасқан, ол бұрынғы Грасс Рим-католик діоцезінің тақтасы болып табылады, оны Грасс епископтары басқарған.

Білім

Қалада Лицей Амираль де Грасс орналасқан және 2019 жылдан бері жоғары инженерлік білім беретін ECAM EPMI колледжінің екі кампусының бірі болып табылады.

Спорт

RC Grasse – жергілікті футбол клубы, ал RO Grasse – жергілікті регби одағы клубы.

Танымал мәдениетте

Патрик Сюскиндтің "Атыр жеміс" романының соңғы тараулары осы қалада өтеді. Бұл қала "Жанкүйер: Қатілдің тарихы" (2006) романы негізінде түсірілген фильмде де көрсетілген.