Кіріспе

Францияның бұрынғы департаменті Мёрт (mœʁt) – 1790 жылы құрылған Францияның бұрынғы департаменті. Оның префектурасы (орталығы) Нанси қаласы болған. 1871 жылы Германияның Эльзас-Лотарингияны басып алуынан кейін департамент таратылды.

Жалпы сипаттамалары

Мюрте департаменті 1790 жылғы 4 наурызда Франция революциясы кезінде бұрынғы Лотарингия провинциясының бір бөлігінен құрылды. Өзен ағысынан өтетін Мюрте өзенінің атымен аталып, ол өзеннен атын алған. 1866 жылы Мюртеде 714 коммуна болды. Оның ауданы 6070 км² (2344 шаршы миль) құрады. Департамент 5 округке бөлінді: Нанси, Шато-Салин, Луневиль, Сарребург және Туль.

Тарих

1870-1871 жылдардағы Франко-Прус соғысында француздар жеңілгеннен кейін Мюрте департаментінің солтүстік-шығыс бөлігі Франкфурт шарты бойынша Германия империясына қосылды. 1871 жылдың 18 мамырында Мюрте департаментінің үштен бірі, шамамен департаменттің солтүстік-шығысындағы Шато-Салин және Сарребург округтеріне сәйкес, Мюртеден бөлініп, Германияның Лотарингия департаментіне қосылды, соның нәтижесінде Эльзас-Лотарингияның Рейхсланд аймағының құрамына кірді. Мюрте департаментінің қалған үштен екісі, неміс аннексиясынан құтылған Мозель департаментінің (Мозельдің батыс бөлігіндегі Брие округі, Мюрте департаментінің солтүстік-батысында орналасқан) бес бөлігінің бірімен біріктірілді. 1871 жылдың 7 қыркүйегінде осы бірігудің нәтижесінде жаңа Мюрте және Мозель департаменті құрылды (ауданы: 5,246 км², бұрынғы Мюрте департаментінің ауданы 6,070 км² болған), оның орталығы Нанси қаласы болды. 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысында одақтастардың жеңісімен Германия Версаль шарты бойынша Эльзас-Лотарингияны Францияға қайтарды. Алайда, Мюрте және Мозель департаменттерінің бұрынғы шекаралары 1871 жылғы шекараларына қайта орнатылған жоқ. Керісінше, Мюрте және Мозель департаменттері өзгеріссіз қалды, ал 1871 жылы Германияның Лотарингия аймасын құраған Мюрте департаментінің үштен бірі және Мозель департаментінің төрттен бес бөлігі жаңа Мозель департаменті ретінде қайта құрылды, ол ескі Мозель департаментінің атын мұра етті, бірақ шекаралары мүлдем басқа.

Халық саны

1866 жылғы француз санағы бойынша Мюрте департаментінің халқы 428 387 адамды құрады. 1872 жылы аннексия мен біріктіруден кейін, жаңа Мюрте-э-Мозель департаментінің халқы 365 137 адамды құрады. 1999 жылғы француз санағында, егер Мюрте әлі болғанда, онда 647 307 адам тұрған болар еді. Ал 1999 жылы Мюрте-э-Мозель департаментінің халқы 713 779 адамды құрады (1871 жылы біріктірілген Бри және Лонгви өнеркәсіптік аймағы, 1871 жылы жоғалған Шато-Салин және Сарребур ауылдық аймақтарынан гөрі халық саны жағынан көп).