Кіріспе
Халықаралық жақсы көрілген стандарттар жинағы – БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы жариялаған азық-түлік, азық-түлік өндірісі, азық-түлік таңбалауы және азық-түлік қауіпсіздігі саласындағы халықаралық жақсы көрілген стандарттар, тәжірибе кодекстері, нұсқаулар және басқа ұсыныстар жинағы.
The is a collection of internationally recognized standards, codes of practice, guidelines, and other recommendations published by the Food and Agriculture Organization of the United Nations relating to food, food production, food labeling, and food safety.
Тарих және басқару
Оның атауы Codex Alimentarius Austriacus-тан шығарылған. Оның мәтіндерін Codex Alimentarius комиссиясы (CAC) әзірлейді және күзетеді, ол 1961 жылдың қараша айында Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) тарапынан құрылып, 1962 жылдың маусым айында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) қосылып, 1963 жылдың қазан айында Римде алғашқы отырысын өткізді. Комиссияның басты мақсаттары – тұтынушылардың денсаулығын қорғау, халықаралық сауданы жеңілдету және халықаралық азық-түлік саудасындағы әділдікті қамтамасыз ету. CAC – үкіметаралық ұйым; ФАО мен ДДҰ мүше мемлекеттері CAC-қа делегациялар жібереді. 2021 жылғы мәлімет бойынша, CAC-тің 189 мүшесі бар (188 мүше ел және бір мүше ұйым – Еуропалық Одақ (ЕО), сондай-ақ 239 Codex бақылаушысы (59 үкіметаралық ұйым, 164 үкіметтік емес ұйым және 16 Біріккен Ұлттар Ұйымы). CAC ФАО мен ДДҰ ғылыми комитеттері ұсынған ғылыми деректерге негізделген азық-түлік стандарттарын әзірлейді; олардың ең көнесі – 1956 жылы құрылған және CAC-тің өзінен бұрын құрылған Азық-түлік қоспалары жөніндегі ФАО/ДСҰ бірлескен сарапшылар комитеті (JECFA). Көптеген екіжақты және көпжақты сауда келісімдері Codex Alimentarius-қа сілтеме жасайды және оны анықтамалық нүкте ретінде қабылдайды. Барлық мәтіндер барлық тілдерде қолжетімді емес. 2017 жылғы мәлімет бойынша, CAC-те 78 нұсқаулық, 221 тауар стандарты, 53 тәжірибе кодексі және 106 азық-түліктегі ластаушы заттардың ең жоғары деңгейі (оның ішінде 18 ластаушы заттарды қамтиды) бар. Ұсыныс мақұлданды, бірақ наразылықтар оның іске асырылуын тоқтатты. Талқыланған көптеген мәселелердің ішінде витаминдер мен минералдық қоспаларға қатысты нұсқаулар да болды, олар кездесу кезінде жаңа жаһандық қауіпсіздік нұсқаулары ретінде қабылданды: Нұсқауларда "адамдарды кез келген витаминдік және минералдық қоспаны қабылдаудан бұрын тамақтан теңгерімді диета таңдауға ынталандыру керек. Егер диетадан алынатын мөлшері жеткіліксіз болса немесе тұтынушылар өз диетасын толықтыру қажет деп санайтын жағдайларда, витаминдер мен минералдық қоспалар күнделікті диетаны толықтыруға көмектеседі" делінген. Codex Alimentarius комиссиясы (CAC) бұл нұсқаулықта "витаминдер мен минералдық қоспалардың ең көп мөлшерде тұтынуы туралы ақпаратты қамтитын таңбалау талап етіледі" деп мәлімдеді. ДДҰ да бұл нұсқаулар "тұтынушылардың витаминдер мен минералдардан денсаулыққа пайдалы әсер алуын қамтамасыз етеді" деп хабарлады.
Сын
2003 жылы итальяндық саясаткер Клаудио Мартини ұйымдастырған және жаһандануға қарсы белсенді Вандана Шива төрағалық еткен Халықаралық азық-түлік және ауыл шаруашылығының болашағы жөніндегі комиссия бірнеше манифест жариялады, соның ішінде "Азық-түліктің болашағы туралы манифест" де бар. Онда "Дүниежүзілік сауда ұйымы, Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры және Codex Alimentarius сияқты бюрократиялық құрылымдар жаһандық агробизнес мүддесін жоғары қойып, оған бағынған саясатты қалыптастырды, сонымен қатар шаруалар мен тұтынушылардың құқықтарын белсенді түрде шектеді" делінген.
Құрлық теориясы
"Кодекс Алиментариус" түрлі конспирациялық теориялардың нысаны болды. Бұл теориялар оның халықты бақылау жоспары, қосымшаларға қарсы үлкен аға іс-қимылы, тіптен евгениканы орнату, немесе әлемдік үкімет құру процесі екенін жорамалдайды.