Кіріспе
Gaude Mater Polonia («Польша, ана, қуан!» деген мағынадағы ортағасырлық латын тіліндегі өлең), 13-14 ғасырларда Краков епискобы Святой Станиславты еске алу үшін латын тілінде жазылған ең маңызды ортағасырлық поляк гимнінің бірі. Польша рыцарьлары жеңіске жеткен соң осы гимнді айтқан және шырқаған, бұл, әдетте, оның негізінде жатқан «O Salutaris Hostia» эвхаристиялық псальмымен байланысты Григориан әуендерінің біріне сәйкес келеді. Ол Польша Корольдігі мен Польша-Литва Ұлттық одағының тарихи ұлттық әнұраны деп есептеледі.
Gaude Mater Polonia (Medieval Latin for "Rejoice, oh Mother Poland"; , Polish: Raduj się, matko Polsko) was one of the most significant medieval Polish hymns, written in Latin between the 13th and the 14th century to commemorate Saint Stanislaus, Bishop of Kraków. Polish knights sang and chanted the hymn after victory in battle, presumably to one of the Gregorian melodies associated with the Eucharistic psalm O Salutaris Hostia on which it is based. It's widely considered a historical, national anthem of the Kingdom of Poland and the Polish–Lithuanian Commonwealth.
Тарих
Гимн 1253 жылы, 8 қыркүйекте Ассизиде Станиславтың қасиеттілікке иеленуімен бірге дүниеге келді. Станислав 1079 жылы 11 сәуірде шейіт болды. Гимннің авторы – музыка тарихында атымен белгілі алғашқы поляк композиторы, Киелчалық Винсент, ОП, Краков каноны және епископ Иво Одроуждың капелланы. Ұзақ жылдар бойы оны Киельцелік Винсент деп жаңылыстырып айтқан, ал ол киелі Станиславтың қасиеттілікке иеленуін еске алу үшін гимн жазған. Бұл туындының алғаш рет орындалуы 1254 жылы 8 мамырда Краковтағы қасиеттілік рәсімдері кезінде болды деп есептеледі. Винсент латын тілінде «Киелі Станиславтың тарихы» (Dies adest celebris) деп жазды. Ақын епископ Станиславтың өмірі мен еңбектерін, оның өлімінен кейін болған кереметтерді, халық шамамен екі ғасыр бойы аузынан түсірмей келген оқиғаларды сипаттауға бекінді. Аңыз бойынша, киелі Станиславтың денесі бөлік-бөлік етілгеннен кейін, оның мүшелері керемет түрде қайтадан бірігіп, толық денеге айналды, ал аспанда бүркіттер қанатын серпіп ұшты. Бұл сол жылдары Польшаның ахуалының символы болды: елдің бөлініп кеткеніне қарамастан, қайта бірігіп, мемлекет құруға үміттенгендігін білдірді. Польшаның бірігуі киелі Станиславты қасиетті деп жариялағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, король Ладислав Ысқырық билігі кезінде орын алды. Гимн поляк дәстүрі мен тарихының бір бөлігіне айналды, ол поляк монархтарының тәж кию рәсімінде, патшалық үйлену тойларында, сондай-ақ 1683 жылы Венада Иоанн III Собиескийдің жеңісін тойлау кезінде орындалды. Патшалар мен әскери қолбасшылар жеңістері үшін алғыс айту мақсатымен шайқас аяқталғаннан кейін гимнді шырқады. Бұл мелодия шамамен 750 жыл бойы танымал болды және поляк мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды. Бүгінде көптеген университеттерде оқу жылының ашылу салтанатында және маңызды ұлттық мерекелерде орындалады.
Музыка
Музыкалық тұрғыдан алғанда, «Гауде, Матер Полония» әнінің ерекше әуендік желісі бар, ол басқа латын әнұрандарында кездеспейді. Оның әуені симметриялық құрылымға ие, доға тәрізді болып келеді, бұл халық әндеріне тән повестік әуенге ұштасады. Онда зор қуаныш пен мақтаныш сезімі бірігіп көрінеді. Кейбір дереккөздер бұл әуеннің шабыты итальяндық доминикандықтардан бастау алған «Gaude Mater Ecclesia» («Қуаның, Ана шіркеу») әнұранынан туғанын айтады. Көбінесе Теофил Томаш Клоновскийдің (1805–1876) ұйымдастыруымен орындалады. Төрт дауысты, аралас хорға арналған, әуені төрт тактіден тұрады. Польшаның ұлттық әнұраны болмаса да, ұлттық және діни маңызы бар шараларда жиі орындалады.