Кіріспе
"Америка әдемі" – американдық патриоттық ән. Оның сөздерін Кэтрин Ли Бейтс жазды, ал музыкасын шіркеу органшысы және хормейстері Сэмюэл А. Уорд Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласындағы Грейс епископ шіркеуінде жазды. Екеуі ешқашан кездеспеген. Бейтс бұл сөздерді бастапқыда "Пайкс Пик" деп аталған өлең түрінде жазды. Алғаш рет 1895 жылғы 4 шілдедегі шіркеудің "Конгрегационалист" журналында жарияланды. Сол кезде өлең "Америка" деп аталды. Уорд 1882 жылы "Матерна" әнұранының негізі болған "О, сүйікті ана, Иерусалим" әнұранының мәтініне қоса музыкасын жазған, бірақ бұл әнұран 1892 жылға дейін жарияланбады. Уордтың әуені мен Бейтстің өлеңінің бірігуі 1910 жылы "Америка әдемі" деп аталды. Бұл ән – көптеген американдық патриоттық әндердің ішіндегі ең танымал әндердің бірі.
"America the Beautiful" is a patriotic American song. Its lyrics were written by Katharine Lee Bates and its music was composed by church organist and choirmaster Samuel A. Ward at Grace Episcopal Church in Newark, New Jersey. The two never met. Bates wrote the words as a poem, originally entitled "Pikes Peak". It was first published in the Fourth of July 1895 edition of the church periodical, The Congregationalist. At that time, the poem was entitled "America". Ward had initially composed the song's melody in 1882 to accompany lyrics to "Materna", basis of the hymn, "O Mother dear, Jerusalem", though the hymn was not first published until 1892. The combination of Ward's melody and Bates's poem was first entitled "America the Beautiful" in 1910. The song is one of the most popular of the many American patriotic songs.
Тарих
1893 жылы 33 жасында Уэлсли колледжінің ағылшын тілі профессоры Бейтс Колорадо колледжінде сабақ беру үшін Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласына пойызбен сапар шекті. Сапарда көрген бірнеше көріністер оған шабыт берді және олар оның өлеңінде өздерін тапты, соның ішінде Чикагодағы Дүниежүзілік Колумбиялық көрме, жарқыраған ақ ғимараттардағы болашаққа уәде берген "Ақ қала"; Солтүстік Американың орталығы Канзастағы бидай далалары, оның пойызы 16 шілдеде өтті; және Пайкс Пиктің биіктігінен Ұлы жазықтың әсем көрінісі. Таудың шаңырағында ол өлеңнің сөздерін есіне ала бастады, ол оларды Antlers қонақ үйіндегі бөлмесіне оралғанда жазып алды. Өлең алғаш рет екі жылдан кейін "Конгрегационалист" журналында 4 шілде мерекесіне арнап жарияланды. Бұл туынды көпшіліктің назарын тез аударды. 1904 жылы түзетулер енгізіліп қайта басылды. Әнге жазылған алғашқы белгілі әуенді Силас Пратт журналға жіберген. 1900 жылға қарай кем дегенде 75 түрлі әуен жазылған. 1882 жылы Самуэль А. Уорд, Ньюарк қаласындағы Грейс шіркеуінің органшысы және хор жетекшісі, жазған ән 1910 жылы ең жақсы музыка деп есептелді және бүгінге дейін танымал күй болып табылады. Бейтс өзінің өлеңін жазуға шабыттанғандай, Уорд та шабыт алды. Ол бұл әуенді жазғы демалыс күні Кони-Айлендтен Нью-Йорк қаласындағы үйіне қайтып келе жатқанда ойлап тапты. Ол бұрынғы "О, сүйікті ана, Иерусалим" әніне әуен шығарып, туындысын "Матерна" деп атады. Уордтың музыкасы Бейтстің өлеңімен біріктіріліп, 1910 жылы "Америка әдемі" деп аталды. Уорд 1903 жылы қайтыс болды, ол өзінің музыкасының ұлттық деңгейге жететінін білмей кетті. Бейтс сәтті болды, өйткені әннің танымалдығы оның 1929 жылы қайтыс болған кезде қалыптасқан еді. Ән жазылғаннан бері өткен жүз жылдан астам уақыт ішінде, әсіресе Джон Ф. Кеннеди әкімшілігі кезінде, "Америка әдемісін" ұлттық әнұран ретінде мойындауға, немесе "Жұлдызды байраққа" тең немесе орнына қоюға әр түрлі әрекеттер жасалды, бірақ бұл әлі сәтті болған жоқ. Әнге қолдау білдірушілер оны ән айтуға оңай, әуенді және жаңа оркестрлеуге бейімделгендігін, сонымен қатар "Жұлдызды байрақ" сияқты оңай танылатындығын айтады. Кейбіреулер "Америка әдемісін" "Жұлдызды байрақтан" соғысқа бағытталған суреттеріне қарағанда артық көреді, ал басқалары үшінші шумақтағы құлдық пен расизмді жақтауға наразылық білдіреді; ал кейбіреулері "Жұлдызды байрақ" өзінің соғыс тақырыптары үшін артық көреді. Бұл ұлттық қарама-қайшылық ұлттық әнұранның дәстүрін өзгертуге жасалған барлық әрекеттерді тоқтатты, бірақ "Америка әдемісі" көптеген американдықтар тарапынан жоғары бағаланады және тіпті 1931 жылға дейін АҚШ-тың ұлттық әнұранына кандидат ретінде қарастырылды.
Ерекше орындары
Элвис Пресли оны 1976 жылдан бастап концерттерінде көп рет орындады. Бинг Кросби әнді 101 Gang Songs альбомына (1961) қосты. Фрэнк Синатра әнді Нельсон Риддлмен 1963 жылғы ақпанда «The Concert Sinatra» сессиялары кезінде жазды. 45-і коммерциялық түрде шығарылмады, бірақ ән кейіннен «The Concert Sinatra»-ның 2012 жылғы CD-ге қосымша трек ретінде енгізілді. 1976 жылы АҚШ екі жүз жылдығын тойлағанда, Рей Чарльз танымал еткен жанды нұсқа АҚШ R&B чартында 98-орынды иеленді. Оның нұсқасы дәстүрлі түрде Таймс-скверде жаңа жыл қарсаңында доп түскеннен кейін ойналған. Әннің үш әртүрлі нұсқасы Hot Country Songs чартында пайда болды. Біріншісі – Чарли Ричтің 1976 жылы 22-орынды иеленген нұсқасы. Екіншісі – Микки Ньюберидің 1980 жылы 82-орында болған нұсқасы. Арета Франклин 93,173 көрерменнің алдында WrestleMania III-ді ашу үшін орындады, ал мета-сарапшы RJ City осы орындауды «әдемі нұсқа» деп атады. «America the Beautiful» әнінің жұлдызды нұсқасын Трейс Адкинс, Шерри Остин, Билли Дин, Винс Гилл, Кэролин Даун Джонсон, Тоби Кит, Бренда Ли, Лонстар, Лайл Ловетт, Лила Макканн, Лори Морган, Джейми О'Нил, The Oak Ridge Boys, Коллин Рей, Кенни Роджерс, Кит Урбан және Фил Вассар орындады, бұл нұсқа 2001 жылғы шілдеде 58-орынға жетті. Ән 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін қайтадан чартқа енді. Барбра Стрейзанд 1982 жылы Норман Лирдің арнайы бағдарламасында әннің ресми музыкалық видеосын ұсынды. Жұлдызды мансабының қалыптасу кезеңінде R&B әншісі Марая Кэри 1990 жылғы НБА финалында осы әнді орындады. Уитни Хьюстон да әнді жазды, Рей Чарльздің жанды қайта жөнделген нұсқасын 1991 жылғы «The Star-Spangled Banner» әнінің B-жағы ретінде пайдаланды. Ән 1991 жылдан бері Индианаполис 500 жарысының алдындағы рәсімдердің бір бөлігі болып келеді. АҚШ әншісі/әндер жазушысы Мартин Секстон 1996 жылы шыққан «Black Sheep» альбомында евангелистік үнмен нұсқасын жазды. 9/11 оқиғасынан кейінгі онжылдықтарда әннің танымалдығы арта түсті, кейбір спорттық жарыстарда ұлттық әнұранмен бірге орындалды. Шабуылдан кейін Дэвид Леттерменнің Late Show бағдарламасының алғашқы түсірілімінде CBS жаңалықтарынан Дэн Раттер төртінші тармақты оқығанда қысқаша жылады. Ән NFL маусымының чемпионаты – Супер Боулдың алдындағы ойындарда жиі орындалады. Ол «Жұлдызды байрақпен» және соңғы кезде «Әр дауысты көтеріп ән шырқа» әнімен бірге орындалады, бұл ән көбінесе «Қаралардың ұлттық әнұраны» деп аталады. Super Bowl XLVIII үшін Coca-Cola компаниясы әннің көп тілді нұсқасын ұсынды, ол бірнеше тілде орындалды. Бұл жарнама Twitter және Facebook сияқты әлеуметтік желілерде, сондай-ақ Гленн Бек сияқты консерваторлар тарапынан сынға ұшырады. Дауларға қарамастан, Coca-Cola кейіннен Super Bowl LI жарнамасын 2014 жылғы Қысқы Олимпиаданың және 2016 жылғы Жазғы Олимпиаданың ашылу салтанатында, сондай-ақ патриоттық мерекелерде қайта пайдаланды. Супер Боулдағы көрнекті орындаушылар: Рэй Чарльз, Алисия Киз, Джон Легенд, Фейт Хилл, Мэри Джей Блайдж Марк Энтонимен, Блейк Шелтон Миранда Ламбертпен, Куин Латифа, Лесли Одом-күллі және Бейбифейс. Пост Малоун әнді 2024 жылғы Super Bowl LVIII ойынында орындады. 2016 жылы америкалық бес қыз тобы Fifth Harmony АҚШ әйелдер құрамасының финалда Жапонияны 5:2 есебімен жеңіп, 2015 жылғы FIFA әйелдер әлем чемпионатында жеңіске жеткенін құрметтеу үшін ән орындады. 2017 жылы Джеки Эванчо «Together We Stand» дискісін шығарды, онда «America the Beautiful» әні бар үш патриоттық ән енді. Ән Billboard классикалық цифрлық әндер сатылымы чартында 4-орынға шықты. 2020 жылғы Wasteland 3 бейнеойынының саундтрегі үшін Грег Джон 1911 жылғы мәтінмен қысқартылған нұсқасын орындады, ол Денвер бөліміндегі соңғы қақтығыстар кезінде ойнатылады. 2021 жылы Дженифер Лопес Джо Байденнің инаугурациясында Вуди Гатридің «This Land Is Your Land» әнімен бірге осы әнді орындады. 2023 жылы Сесил Маклорин Сальвант АҚШ Ашық турнирінің әйелдер финалында әнді орындады. Орындауында Сальвант бірінші тармақты оқығанда екінші тармақтың екінші жартысына өтті («Құдай саған рақымын төгіп» деген сөзді «Құдай әр кемшілігіңді түзетуіне тілектеспін» деген сөзбен ауыстырды). Жаз сыншысы Нейт Чайнен спектакльден кейін: «Сальвант сияқты әнші үшін АҚШ Ашық сияқты платформада болу және Американың әр кемшілігін түзетуді Құдайдан сұрап жалбарыну дегеніміз не? 2023 жылы Салвант сияқты әншінің ұлтты өз-өзіне бағындыруға шақыруы және заңда бостандық табуы нені білдіреді? Мен оны нақты айтпаймын, бірақ бұл маңызды нәрсе».
Идиомалар
"Теңізден жарқыраған теңізге дейін" – бұл бастапқыда Солтүстік Америкадағы кейбір ағылшын колонияларының харталарында қолданылған американдық идиома, "Атлант мұхитынан Тынық мұхитына дейін" (немесе керісінше) деген мағынаны білдіреді. Бұл фразаны қолданған әндердің бірі – "God Bless the U.S.A." және Schoolhouse Rock-тың "Elbow Room" әні. Фраза мен ән сондай-ақ Бейтстің туған қаласы Фалмуттағы (Массачусетс штаты) Shining Sea Bikeway велосипед жолының атына ие болған. Бұл фраза Канаданың ресми ұраны болып табылатын латын тіліндегі "A Mari Usque Ad Mare" ("Теңізден теңізге") фразасына ұқсас. "Күлгін таудың сұлулығы" – Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы Пайкс-Пик тауының түсі, ол Бейтсті өлең жазуға шабыттандырған. Бұл идиома Колорадо Рокис командасын өз түстерінің бірі ретінде қызғылт түсті таңдауға ықпал етті. 2003 жылы Тори Амос "Amber Waves" әні үшін кейіп жасау мақсатымен "анарлы егістіктер үшін" деген фразаны пайдаланды. Амос Амбер Уэйвсті Джулианна Мурдың "Boogie Nights" фильміндегі сол аттас кейіпкері сияқты экзотикалық биші ретінде көрінеді.