Мария Спиридонова: Революционер және саяси қуғын-сүргін жертвасы
Maria Spiridonova
Мария Спиридонова (1884-1941) – Революционер, террористка, героиня крестьян. Участвовала в Рос. революции, сотрудничала с Лениным, затем выступила против большевиков.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік революционер (1884–1941)
Russian revolutionary (1884–1941)
Мария Александровна Спиридонова (Мари́я Алекса́ндровна Спиридо́нова; 16 қазан 1884 – 11 қыркүйек 1941) – народниктерден шабыт алған орыс революционері. 1906 жылы Тамбов социалистік-революционерлерінің (СР) жергілікті соғыс тобының жаңа мүшесі ретінде ол қауіпсіздік қызметкерін өлтірді. Полиция тарапынан оған жасалған кешірімсіз зорлық-зомбылық империяның барлық жерінде, тіпті шетелде патшалыққа қарсылардың арасында оған зор танымалдылық әкелді. Сібір түрмелерінде 11 жылдан астам уақыт өткізгеннен кейін, 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін босатылып, Еуропалық Ресейге кедейлердің, әсіресе шаруалардың қаһарманы ретінде оралды. Г.Д.Х. Коулдың сөзіне сүйенсек, ол Александра Коллонтаймен бірге Ресей революциясы кезіндегі ең белгілі әйелдердің бірі болды, Солшыл социалистік-революционерлерді бастап, бастапқыда Владимир Ленин мен большевиктердің жағына шығып, кейін олардан қол үзді. 1918 жылдан бастап Спиридонова Кеңес үкіметі тарапынан қуғынға ұшырады, бірнеше рет тұтқындалды, түрмеге қамалды, қысқа мерзімге психиатриялық емханаға жатқызылды, 1941 жылы атып өлтіргенге дейін ішкі жер аударылуға жіберілді. Оның атын жоққа шығарып, оны бірқатар экстремист ретінде көрсету үшін сәтті науқан жүргізілді, нәтижесінде ол "ұмытылды". 1958 жылы "Социалистік ойлар тарихының" төртінші томын жариялаған Г.Д.Х. Коул 1920 жылдан кейін оның тағдыры туралы ештеңе белгілі емес деп жазды. Жиырма жыл өткен соң Ричард Стайтс оның 1937 жылы немесе 1941 жылы қайтыс болғанына әлі де нақты көзқарас білдірмеді. Тек сталиндік режимнің аяқталуымен және Кеңес Одағының құлауымен оның өмірінің соңғы онжылдығын қайта құру мүмкін болды.
Maria Alexandrovna Spiridonova (Мари́я Алекса́ндровна Спиридо́нова; 16 October 1884 – 11 September 1941) was a Narodnik inspired Russian revolutionary. In 1906, as a novice member of a local combat group of the Tambov Socialists Revolutionaries (SRs), she assassinated a security official. Her subsequent abuse by police earned her enormous popularity with the opponents of Tsarism throughout the empire and even abroad. After spending over 11 years in Siberian prisons she was freed after the February Revolution of 1917, and returned to European Russia as a heroine of the destitute, and especially of the peasants. According to G. D. H. Cole, she was, along with Alexandra Kollontai, one of the most prominent women leaders during the Russian Revolution, leading the Left Socialist Revolutionaries to initially side with Vladimir Lenin and the Bolsheviks, and then to break with them. From 1918 on, Spiridonova faced repression from the Soviet government, as she was repeatedly arrested, imprisoned, briefly detained in a mental sanitarium, sent into internal exile before being shot in 1941. A successful campaign was run to discredit her name and portray her as a hysterical extremist, and she was "forced into oblivion". In 1958, when publishing the fourth volume of A History of Socialist Thought, G. D. H. Cole wrote that nothing was known of what had happened to her after 1920. Twenty years later, Richard Stites was still uncertain whether her death occurred in 1937 or 1941. Only after the end of Stalinism and the fall of the Soviet Union did it gradually become possible to reconstruct the last decades of her life.
Ерте өмір
Спиридонова Тамбов қаласында дүниеге келді, бұл қала Мәскеудің оңтүстік-оңтүстік-шығысында орналасқан. Оның әкесі банк қызметкері, Ресей империясының мұрагерлік емес кіші дворяндығының мүшесі болған. Ол 1902 жылға дейін жергілікті гимназияда оқыды, бірақ әкесінің қайтысы және туберкулез ауруына шалдығуы оны оқудан айырды. Біраз уақыт Мәскеуде тіс дәрігеріне оқыды, содан кейін Тамбовқа оралып, жергілікті Дворян жиналысында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Көп ұзамай саяси қозғалысқа қатысып, 1905 жылдың наурыз айында студенттік демонстрациялар кезінде тұтқындалды. 1905 жылдың қыркүйегінде фелдшер (дәрігердің көмекшісіне ұқсас денсаулық сақтау саласының маманы) болып оқуға түсуге өтініш берді, бірақ саяси өткеліне байланысты қабылданбады. Оның орнына Социалист-революционерлер партиясына (СР) қосылып, толық уақытты белсенді болды. Осы кезеңде ол жергілікті СР жетекшісі Владимир Вольскиймен қарым-қатынас құрды. Қашуға мүмкіндік болмағандықтан, Спиридонова өзіне қарсы қару қолдануға тырысты, бірақ Луженовскийдің казак күзетшілері оны тоқтатты, аяусыз ұрып-соғып, тұтқындады. Содан кейін оны жергілікті полиция бөлімшесіне жеткізіп, жалаңаш қылып, тексерді және тұтқындаушылар оны қорлады. Оны екі мемлекеттік қызметкер – казак күзетінің бастығы П. Ф. Аврамов және жергілікті полиция офицері Т. С. Жданов жарты күннен астам сұраққа тартып, азаптады. Сол түні оны пойызбен Тамбовқа жөнелтті. Жолда Аврамов оны одан әрі ұрып-соғып, сексуалдық зорлық-зомбылық жасады, мүмкін зорлады. Бұл оқиғаға бастапқыда тек жергілікті азаматтар ғана назар аударды, бірақ келесі айда Спиридонова баспасөзге жақсы ойластырылған хат жіберуге қол жеткізді. Онда оған жасалған қатыгездік, оның ішінде топтық зорлау туралы қорқытулар сипатталды және Аврамовтың Тамбовқа баратын пойызға оны зорлағаны мүмкін екендігі айтылды. Хат 1906 жылдың 12 ақпанында Санкт-Петербургтегі либералды газет «Рус» жариялады, көп ұзамай басқа да басылымдар оны қабылдап, оқырмандары арасында бірден сенсация тудырды. Ресейдегі прогрессивті қоғамдық пікір терроризмді белгілі бір деңгейде түсіністікпен қабылдауға бейім болды, өйткені ол автократияға қарсы табиғи реакция ретінде қарастырылды. Мысалы, 1878 жылы сот төрешілері халықшыл террорист Вера Засуличті полковник Федор Треповке ауыр жарақат келтіргені үшін кінәсін мойындағанына қарамастан, оны ақтап, сенсация тудырды. Спиридонованың жағдайында көптеген адамдар тұтқынға жасалған қорқынышты қатыгездікке ашуланды, әсіресе ол тартымды жас әйел болғандықтан. Ресейдегі либералды айналымдар Тамбов билігін айыптады. «Рус» газеті тілшісі В. А. Владимировты Тамбовқа жіберді. Ол 1906 жылдың наурыз айында жарық көрген «Жер бетіндегі Құдай» журналында жеті сенсациялық мақала жариялады. Бұл мақалаларда Спиридонованың қасірет шеккені мен жарақаттануы уағыздалды, сондай-ақ оның зорлық-зомбылыққа ұшырағаны туралы айтылды. Владимиров сонымен қатар Спиридонованың саяси көзқарастарын жасырып, оны тираниялық Ресей жүйесінің асыл, жоғары принципті құрбаны ретінде көрсетті. Бұл Тамбов эсерлерін консерваторлар мен билік өкілдері сияқты ашуландырды. Спиридонованың өзі Владимировтың баяндамасын жоққа шығарды. Үкімет 8 сәуірде осы жағдай бойынша есеп жариялады. Есепте Спиридонованың тұтқындалған кезде казактардың ұрып-соққаны, Аврамовтың пойызға оны сөзбен қорлағаны айтылды, бірақ барлық жағымсыз айыптауларды жоққа шығарды. Кейбіреулер мұны ақтау деп айыптады. Пойыздың әр аялдамасында оған қолдау білдіретін адамдардың саны артып, жиналды. Әр жолы, туберкулездің қайталануынан зардап шегетін болса да, Спиридонова дивандан тұрып, көрермендерді күлімсіреп қарсы алып, олардың көптеген сұрақтарына шыдамдылықпен жауап беріп, СР саяси бағдарламасын түсіндірді. Спиридонова мен оның серіктері алдымен Акатуй жазалау колониясында ұсталды. Колонияның түрме режимі өте жұмсақ болды, ол нақты түрмеге қарағанда ішкі жер аудару немесе саяси тұтқындауға көбірек ұқсады. Алайда, 1907 жылы олар Нерчинск каторгасының тағы бір орталығы Малцевте құрылған жаңа әйелдер колониясына көшірілді. Бұл жерде қамау ережелері әлдеқайда қатаң болды, бірақ «саяси қызметкерлерді басқа жерлерде төтеп берген жазалау мен жаман қарым-қатынас режимдерінде» (соның ішінде ұрып-соғу, дүре соғу және қараңғы, суық камераларда оқшаулау) сияқты өте қатал болмады. «Малцев әйелдері үшін мәжбүрлі еңбек болған жоқ, тек сыртқы әлемнен оқшаулану ғана болды, онда әр күн алдыңғы күннен ерекшеленбеді». 1908 жылы жас украиналық максималист Ирина Константиновна Каховская Малцевке келді. Ол террористік топқа қатысқаны үшін сотталған. Каховская 1826 жылы Санкт-Петербург губернаторы Михаил Андреевич Милорадовичті өлтіргені үшін дарға асылған Декабрист революционері Петр Григорьевич Каховскийдің ұрпағы болды, сондай-ақ тағы бір гренадер офицерінің ұрпағы. Ол Спиридоновамен және Измайловичпен ерекше дос болып, өмір бойы сақталатын саяси және жеке бауырластық құрды. 1911 жылдың сәуір айында Спиридонованы қоса алғанда 28 әйел тұтқын Акатуйге қайтарылды, онда олардың қамаудағы жағдайы одан әрі нашарлап, кітап мұқабасын жасау жұмысына мәжбүр болды. Алайда, тұрақты физикалық еңбек тұтқындар үшін ақырында қабылданып, түрме өмірін көтерерлік етті.
Spiridonova was born in the city of Tambov, located approximately south southeast of Moscow. Her father, a bank official, was a member of the non hereditary minor nobility of the Russian Empire. She attended the local gymnasium until 1902, when the death of her father, and a case of tuberculosis, caused her to drop out. She studied dentistry in Moscow for a short while, before returning to Tambov to work as a clerk for the local Assembly of the Nobility. She soon became involved in political activism and was arrested during the student demonstrations of March 1905. In September 1905 she applied for training as a feldsher (a health care professional similar to a physician assistant) but was rejected due to her political record. Instead, she joined the Party of Socialists–Revolutionaries (SRs) and became a full time activist. During this time, she formed a relationship with Vladimir Vol'skii, a local SR leader. Unable to escape, Spiridonova tried to turn her weapon against herself but was restrained, brutally beaten and arrested by Luzhenovsky's Cossack guard. She was then transferred to the local police station where she was stripped naked, searched and mocked by her captors. She was interrogated and tortured for more than half a day by two government officials, P. F. Avramov, head of the Cossack guard, and T. S. Zhdanov, a local police officer. That night she was transported to Tambov by train. During the journey, Avramov subjected her to further ill treatment and sexual harassment, possibly rape. It received mainly local attention until the following month, when Spiridonova succeeded in leaking a very well thought out letter to the press. It described the treatment she had received, including threats of gang rape directed at her, and hinted that Avramov might have raped her on the train to Tambov. The letter was published on 12 February 1906 by Rus, a liberal newspaper in Saint Petersburg, and soon taken up by others, becoming an immediate sensation with their readers. Progressive public opinion in Russia traditionally tended to consider terrorism with a certain degree of understanding, as it was regarded as a natural reaction against autocracy. For example, in 1878 a jury caused a sensation by acquitting populist terrorist Vera Zasulich despite her pleading guilty to causing serious injury to Colonel Fyodor Trepov during a failed attempt to assassinate him. In the case of Spiridonova, many were outraged by the appalling cruelty to a prisoner, especially as she was an attractive young woman. Liberal circles throughout Russia condemned the Tambov authorities. Rus sent reporter Vsevolod A. Vladimirov to Tambov. He produced seven sensational articles that appeared in March 1906. These articles exaggerated Spiridonova's mistreatment and injuries, and more explicitly touched on her alleged rape. Vladimirov also glossed over Spiridonova's political convictions, portraying her as a genteel, high principled victim of the tyrannical Russian system. This annoyed the Tambov SRs almost as much as it did the conservatives and the authorities. Spiridonova herself repudiated Vladimirov's account. The government released its report on the case on 8 April. The report acknowledged that Spiridonova had been beaten by the Cossacks at the time of her arrest and that Avramov had verbally abused her on the train, but denied all the more lurid accusations. This was denounced by some as a whitewash. the train was met at every stop by growing crowds of sympathizers. Each time, although she was suffering from a serious recurrence of tuberculosis, Spiridonova would get up from her couch, greet the audience with smiles and patiently answer their numerous questions, expounding the SR political program. Spiridonova and her comrades were first detained in the Akatuy penal colony. The prison regime of the colony was exceedingly mild, more similar to a sort of internal exile or political confinement than to a real prison. In 1907, however, they were removed to the new female colony that had been established at Maltsev, another centre of the Nerchinsk katorga. Here the rules of detention were somewhat stricter, albeit surely not so extreme as in 'the regimes of punishment and mistreatment that "politicals" endured elsewhere' (including beatings, floggings and isolation in dark, freezing cells). 'For the Maltsev women there was no forced labor, only enforced isolation from the outside world in which each day was like the next and the one that had gone before'. In 1908 a young Ukrainian maximalist, Irina Konstantinovna Kakhovskaya arrived at Maltsev. She had been convicted of involvement in a terrorist group. Kakhovskaya was a descendant of Decembrist revolutionary Pyotr Grigoryevich Kakhovsky, who had been hanged in 1826 for assassinating Saint Petersburg Governor Mikhail Andreyevich Miloradovich, and another Grenadier officer. She formed a special friendship with Spiridonova and Izmailovich, a bond of political and personal sisterhood that would last throughout their lives. In April 1911, 28 female inmates, including Spiridonova, were transferred back to Akatuy where the conditions of their detention were further worsened, and they were forced to work in a bookbindery. The constant physical work, however, was eventually welcomed by the detainees and made their prison life more tolerable.
Революциямен үйлесу
1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Спиридинова саяси қылмыскерлерге жасалған жалпы кешірім арқасында Акатуй әйелдер түрмесінен босатылды. Ол сондай-ақ шаруалар арасында кеңестер құруға көмектесетін жұмыстарға қатысты. Қазан революциясынан кейін Спиридинова бұрынғы партиясынан бөлініп, бұрынғы қарсыластары – Большевиктер партиясымен біріккен Солшыл социалистер партиясына қосылды. Осының салдарынан, ол бірнеше ай бойы негізінен большевиктермен одақты сақтауға тырысты, тіпті уақытша өз партиясы ішінде маңызды емес рөлге түсуге дайын болды. 1918 жылғы 18 қаңтарда Құрылтай жиналысының ашылу отырысында Солшыл социалистер де, большевиктер де Спиридинованы төрағалыққа кандидат ретінде ұсынды, бірақ оның орнына орталықшыл социалист Виктор Михайлович Чернов сайланды. Сол жиналыстың соңында Ассамблея толығымен таратылды.
After the February Revolution of 1917, Spiridinova was released from incarceration at the women's Akatuy prison by a general amnesty covering imprisoned political criminals. She was also involved in work helping to establish soviets amongst the peasantry. Following the October Revolution, Spiridonova cast in her lot with the Left SRs, who had split from their old party and sided with their erstwhile rivals of the Bolshevik Party. Consequently, for some months she strived primarily to safeguard the alliance with the Bolsheviks, even at the cost of being temporarily sidelined within her own party. On 18 January 1918, at the inaugural meeting of the Constituent Assembly both the Left SRs and the Bolsheviks proposed Spiridonova as their candidate for the chair, but centrist SR Víktor Mikhailovich Chernov was elected instead. The Assembly was dissolved for good after the end of that same first session.
Спиридонова орыс мәдениетінде
Ресейдің ірі ақындарының кейбіреуі, мысалы Максимилиан Волошин, Бірінші революция кезінде Спиридоноваға арналған өлеңдер жазды. Ресейлік тарихшы Ярослав Леонтьев Борис Пастернак 1926 жылы жарық көрген "1905 жыл" өлеңінің алғашқы тармақтарында Спиридонованы мәңгі есте қалдырған (бірақ оны тікелей атау мүмкін болмаған) деп санайды.
Some of Russia's major poets, such as Maksimilian Voloshin, dedicated their poems to Spiridonova during the First Revolution. Russian historian Yaroslav Leontiev believes that Boris Pasternak also immortalized Spiridonova (but already without being able to name her directly), in the first few lines of his poem 'The Year 1905', published in 1926.