Кіріспе

Швабиш Гмунд (, 1934 жылға дейін: Gmünd; Швабия диалектісінде: Gmẽẽd немесе Gmend) – Германияның Баден-Вюртемберг штатының шығыс бөлігінде орналасқан қала. Шамамен 60 000 халқы бар бұл қала, Остальб ауданындағы және Шығыс Вюртемберг аймағындағы Аленнен кейін екінші ірі қала. 1956 жылдан бері қала Große Kreisstadt мәртебесіне ие, яғни аудандық әкімшілікке бағынған маңызды қала; ол 1973 жылдың 1 қаңтарындағы жергілікті басқару реформасына дейін өз ауылдық округінің әкімшілік орталығы болды. Қалада жоғары білім беретін бірнеше оқу орны бар, олардың ішінде ең танымалдары – Швабиш Гмунд педагогикалық жоғары мектебі (Швабиш Гмунд білім беру университеті) және Landesgymnasium für Hochbegabte (Дарынды балаларға арналған мемлекеттік гимназиясы). Швабиш Гмунд 13 ғасырдан бастап 1802 жылы Вюртембергке қосылғанға дейін тәуелсіз еркін императорлық қала болып келді.

География

Швабиш Гмүнд Швабиялық Юра тауларының солтүстік етегінде, Ремс өзенінің жағасында, штаттың астанасы Штутгарттан шығысқа қарай орналасқан. Бұл жерде Жозефсбах (Вальдстеттер бахы) өзені Ремс өзенімен қосылады. Муниципалдық аумаққа Баргау, Беттринген, Дегенфельд, Гроссдейнбах, Герликофен, Хуссенхофен, Линдах, Рехберг, Рехненхоф-Ветцгау, Штрассдорф және Вейлер елді мекендері кіреді.

Тарих

85 жылға таман Некар Оденвальд сызығы Рим империясының солтүстік шекарасының бір бөлігі болды. Римдіктер осы шекараны қорғау үшін Limes Germanicus тұрғызды; яғни, Швабиш Гмундтағы қазіргі Ширенхоф даласының орнында шағын каструмды қамтитын, белгілі бір аралықта орналасқан бекіністер желісі. Бұл аймақтағы алғашқы ірі елді мекендер біздің заманымыздың 2-ші ғасырында пайда болды, сол кезде рим әскерлері Жоғарғы Герман лимесіне жақын орналастырылды. 223 жылдан бастап, шекаралық сызықтарға алемандар шабуыл жасап, римдіктер тастап кеткен жерлерге қоныстанды. 8-шы ғасырда Париждің жанындағы Сент-Денис аббаттығында дайындалған, Шарль Ұлының атынан жасалған жалған құжатта, Сент-Денис аббаты Фулрад салған Гамундияс деп аталатын монастырь ұясы туралы айтылған. Бұл Гмундқа қатысты ма, жоқ па, белгісіз. Гмундта осындай ұяның болғанын көрсететін археологиялық деректер жоқ. Гмунд алғаш рет 1162 жылы, жақын орналасқан Лорх аббаттығында шығарылған құжатта, содан кейін Хогенштауфен императоры Фридрих Барбароссаның билігі кезінде есімдерін тапты. Өзін-өзі жариялаған Штауфер қаласы 1268 жылы Императорлық қала мәртебесіне ие болды және 1802 жылға дейін осы мәртебесін сақтап тұрды, содан кейін Вюртемберг курфюрсттығына қарасты болды. 14-шы ғасырдың соңында, Рим империясының Некар Оденвальд шекарасын қорғау үшін салынған римдық бекіністің қалдықтарын "Эцель қамалы" деп атады. Швабиш Гмунд қаласының барокколық жылнамасында, кеңесші Фридрих Вогт (1623–1674) жазғандай, "Қала" ежегі жазбаларда "Эцель қамалы" деп есімделген. Вогттың заманында да римдік қалдықтар карьердегі тастардан арзан болды, сондықтан олар топыраққа көмілді. Қазбаның тек бір бөлігі ғана көрінетін болды. 1847 жылы ақын Фридрих Хёльдерлиннің жартылай бауыры, поместье кеңсесінің қызметкері, шарап сарапшысы және археолог Карл Гок (1776–1849) Ширенхоф поместьесіндегі болжамдық қамалдың бұрын римдік бекініс болғанын күдіктенді. Алғашқы қазіргі заманғы және ғылыми қазба жұмыстары Вюртемберг армиясының зейнеткер штабының бастығы, генерал Эдуард фон Калле және майор Генрих Штаймле басшылығымен 1886–1888 жылдары, яғни Императорлық Лаймс комиссиясы (Reichslimeskommision) құрылғанға дейін жүргізілді. Ширенхоф каструмы деп аталатын бұл орын қазір ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген Limes Germanicus ескертуінің бір бөлігі болып табылады.

АҚШ әскері

1955 жылдың наурыз айында 6-шы далалық артиллерия батареясы Форт-Брэггтен, Солтүстік Каролина штатынан келді. Бұл “Honest John” зымыран батареясы еді. Медициналық батальон және 9-шы жаяу әскер дивизиясының 567-ші далалық артиллерия батальоны (155 мм өздігінен жүретін) бұл жерде болды. 1957 жылы 4-ші бронетанктік дивизияның 16-шы далалық артиллериясының 2-ші батальоны 1957 жылдан 1962 жылға дейін Бисмарк-Карсернеде орналасты. 17-ші далалық артиллерияның 3-ші батальоны 1963 жылдың соңына дейін Хардт-Казернеде орналасқан. Бұл бөлімнің міндеті – 7-ші армияның жеңіл және орта артиллерия бөлімдеріне отты күшейтумен көмектесу болды. 8 дюймдік М55 гаубицасы (SP) армияның арсеналында ең дәл қару деп есептелді. 1963 жылдан 1968 жылдың қараша айына дейін “Pershing” зымырандарымен жабдықталған АҚШ армиясының 56-шы далалық артиллерия тобы, 41-ші артиллерияның 4-ші батальонының А және D батареяларымен бірге Хардт-Казернеде орналасқан. 1968 жылдың қараша айында бас штаб және бас батарея Бисмарк-Казернеге көшірілді. Тұрғын үйлер мен комиссариат Хардт-Казерненің қарсы бетінде орналасып, Бисмарк-Казернеге қарап тұрды. Тұрғын үйлерге жақын жерде әскери қызметкерлердің балаларына арналған мектеп (балабақшадан сегізінші сыныпқа дейін) болды. Бұл мектептегі мұғалімдер USAREUR (АҚШ Еуропа армиясы) қызметіндегі АҚШ педагогтары еді. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында неміс тілін оқыту үшін екі жергілікті азамат жұмыс істеді (Герр Гейс), ал неміс әні мен биін үйрету үшін (Фрау Кнопфле) жұмыс істеді. 1937 жылы салынған және соғыс офицерлерін даярлау үшін пайдаланылған Хардт-Казерне, кейіннен 4-ші батальонға үй болды, содан кейін 1972 жылы 41-ші далалық артиллерияның 1-ші батальоны ретінде қайта құрылды, штаб, B, C және қызмет батареялары, 56-шы далалық артиллерия бригадасының бас штабы және 55-ші қолдау батальонының А ротасы орналасты. Бригада командасының төрт қосымша қолдау бөлімшесі болды: авиациялық рота, сигнал батальоны, жаяу әскер батальоны және алдыңғы қолдау батальоны. 1986 жылы бригаданың атауы 56-шы далалық артиллерия басқару тобы (Pershing) деп өзгертілді.

2016 жылғы көктемгі дауыл

2016 жылдың мамыр айының соңғы күндерінде Францияның және Германияның оңтүстік-батыс бөліктеріне соққан күшті дауыл Швабиш Гмунд қаласында кең ауқымды су тасқынына және қирауға себеп болды, нәтижесінде қалада екі адам қаза болды.

Белгілі құрылыстар

Швабиск Гмунд қаласында көптеген тарихи маңызды құрылыстар мен ғимараттар кездеседі. Олардың ішінде бекіністер, сондай-ақ азаматтық және діни ғимараттар бар.

Қалалық әкімдік

Маркт алаңының оңтүстік жағында қала әкімдігі орналасқан. Қала әкімдігі қала әкімдігіне айналуына дейін Деблердің теңдес үйі болған және бастапқыда қала архитекторларының бірі Иоганн Майкл Келлер салған. Шындығында, қала тарихын жазуымен танылған Доминикус Деблер бала кезін сонда өткізген. Бірақ 1793 жылы Корнхаустан Клёстерлеге дейінгі қаланың көп бөлігін өрт қырып, қала басшылығы ескі қала әкімдігінің қауіпсіздігіне алаңдады. Ескі қала әкімдігі (Altes Rathaus) – Корнхаусты еске салатын, Мариенбруннен мен қазіргі қала әкімдігі арасында тұрған фахверк стиліндегі құрылыс болды. Ғимараттың бастапқы құрылысын да, Деблердің теңдес үйін қала әкімдігіне айналдыруды да Иоганн Майкл Келлер жүзеге асырды. Ескі қала әкімдігі екі апта ішінде бұзылып, қазіргі қала әкімдігінде қалған жалғыз артефакттар – қоңырау мұнарасындағы екі қоңырау мен сағат тақтасы.

Қасиетті Крест монастыры

Қасиетті Крест шіркеуі (Heilig Kreuz Münster (Schwäbisch Gmünd)) – қаланың басты католик шіркеуі. Ол бұрынғы, әлдеқайда кіші роман стиліндегі шіркеудің орнында салынған. Оның құрылысы бірінен соң бірі емес, 500 жылға созылды. Алғашқы құрылыс 1325 жыл шамасында белгісіз шебер құрылысшының басшылығымен бұрынғы роман стиліндегі шіркеудің қалдықтарында басталды, оның мұнаралары әлі де тұрған еді. 1497 жылы оңтүстік мұнара солтүстік мұнараға құлап, екі мұнараны жалғастырған доға алынып тасталғаннан кейін солтүстік мұнара да құлады. 1515 жылы барлық жөндеу жұмыстары аяқталды.

Сент-Джон шіркеуі

Маркт алаңының оңтүстік-шығысында, қала әкімшілігінен солтүстік-шығысқа қарай 78 метрдей жерде, кеш романдық және нео-романдық стильдегі Иоганн шіркеуі немесе Киелі Иоанн шіркеуі орналасқан, ол католик шіркеуі де болып табылады. Әңгімеге сүйенсек, Агнес Хоэнштауфен бір күні Ремшталда аң аулап жүргенде неке сақинасын жоғалтып алған. Ол сақина табылған жерге шіркеу салып бітіруге уәде берген. Кейіннен, сақина қазіргі шіркеу тұрған жерде құлаған бұғының мүйізінен табылды, сол себепті Агнес шіркеу құрылысын тапсырды. Отыз жылдық соғыс (1618-1648) кезінде атылған зеңбірек досы шіркеудің апсидасында көзге түседі.

Мекемелер

Мэриленд университетінің университет колледжі 1992 жылы Бисмарк казармасында төрт жылдық неміс кампусын ашты, ол 2002 жылы қаржылық қиындықтар мен студенттердің жетіспеуіне байланысты жабылды. 2004 жылы Баден-Вюртемберг штаты Бисмарк казармасының бірқатар жаңартылған ғимараттарында Landesgymnasium für Hochbegabte (Жоғары дарынды балаларға арналған мемлекеттік гимназия) ашты. Қаладағы ең көне университеттердің бірі – 1776 жылы құрылған Hochschule für Gestaltung Schwäbisch Gmünd дизайн мектебі. Швабиш Гмүнд педагогикалық жоғары мектебі, сондай-ақ Швабиш Гмүнд педагогикалық университеті деп те аталады, 1825 жылы құрылды. Бұл Баден-Вюртемберг штатындағы болашақ мұғалімдерді даярлау мақсатында ғана құрылған алты университеттің бірі. European Academy of Surface Technology (EAST) – 1989 жылдан бері қалада орналасқан, беттік өңдеу және электрокапталдау саласындағы ғылыми-техникалық институт. EAST 2017 жылдан бері жыл сайын жас ғалымдарға бағалы металдар өңдеудің жергілікті дәстүріне құрмет көрсету мақсатында Швабиш Гмүнд сыйлығын табыстайды.

Фестивальдар

Жыл сайынғы "Еуропалық шіркеу музыкасы" фестивалі 1989 жылы құрылды. Халықаралық көлеңке театры фестивалі де 1989 жылы құрылған және үш жылда бір рет өтеді. Ол әлемнің түкпір-түкпірінен келген артистермен көрермендерді әсерлендіреді, сондай-ақ ашық шеберлік сабақтары мен интерактивті мұражайға бару мүмкіндігін ұсынады.

Жергілікті өнеркәсіп

XVII ғасырдан бері Швабиш Гмунд алтын мен күміс қолөнер бұйымдарын жасаушылардың отаны болып табылады. Бұрын ұмытыла жаздаған қолөнердің бір түрі – "Күміс порцелан", "Металл порцелан" немесе "Күміс жалатылған ыдыс". Бүгінде бұл күміс қаптамасы ретінде танымал, ал Швабиш Гмунд – 19 ғасырдың соңында осы ерекше техникамен фарфор ғана емес, сонымен қатар шыныны да әсемдеуді бастаған өнертапқыш Фридрих Деуштің туған жері. Бүгінгі күні өнер нарығында сатылатын барлық маңызды туындылар осы Швабиш Гмундтен шыққан. Қала аумағында асыл металдар және металл химиясы жөніндегі зерттеу институты – Forschungsinstitut für Edelmetalle und Metallchemie де орналасқан. Басқа да маңызды өнеркәсіп салалары: Robert Bosch GmbH компаниясының рульдік бөлімшесі сияқты автокөлік құралдары жеткізушілер, машина және шыны өндірушілер, сондай-ақ швейцариялық Weleda компаниясының ірі еншілес кәсіпорны. 1935 жылы Фридрих Шлейх құрған және 2006 жылдың соңына дейін отбасылық бизнес ретінде жұмыс істеген қолмен боялған ойыншық фигуралар мен аксессуарлар өндіруші Schleich компаниясы да осы қалада пайда болған.