Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XI ғасырдағы қытай императоры
11th century Chinese emperor
Сун әулетінің императоры Чжэцзоң (4 қаңтар 1077 – 23 ақпан 1100), жеке аты Чжао Сюй, Қытайдың Сун әулетінің жетінші императоры болған. Оның бастапқы жеке аты Чжао Ён еді, бірақ ол таққа отырғаннан кейін оны "Чжао Сюй" деп өзгерткен. 1085 жылдан 1100 жылы қайтыс болғанға дейін билік құрды, ал оның орнына оның кіші жартылай інісі, император Хуйцзуң келді, себебі оның ұлы ерте қайтыс болды. Император Чжэцзоң император Шэньцзоңның алтыншы ұлы еді. Ол әжесі, Ұлы император жесір ханыша Гаоның қадағалауымен тоғыз жасында таққа отырды.
Emperor Zhezong of Song (4 January 1077 – 23 February 1100), personal name Zhao Xu, was the seventh emperor of the Song dynasty of China. His original personal name was Zhao Yong but he changed it to "Zhao Xu" after his coronation. He reigned from 1085 until his death in 1100, and was succeeded by his younger half brother, Emperor Huizong, because his son died prematurely. Emperor Zhezong was the sixth son of Emperor Shenzong. He ascended the throne at the age of nine under the supervision of his grandmother, Grand Empress Dowager Gao.
Билік
Император Чжэцзун салықтарды төмендетті, Тангуттар басқарған Батыс Ся мемлекетімен келіссөздерді тоқтатты және қарулы қақтығысты қайта бастады, нәтижесінде Батыс Ся Сун империясымен бейбіт қарым-қатынас орнатуға мәжбүр болды. Дегенмен, император Чжэцзун өзінің үкіметінің консервативті және Ван Аншидің реформаларын қолдаған либералды топтары арасындағы күресті тоқтата алмады, тіпті оның билігі кезінде бұл күрес күшейді. Осы айырмашылық Солтүстік Сун әулетінің 12 ғасырда құлауына ықпал етті.
Emperor Zhezong lowered taxes, stopped negotiations with the Tangut led Western Xia state, and resumed armed conflict which eventually forced Western Xia to enter a more peaceful stance with the Song Empire. However, Emperor Zhezong was unable to stop fighting between conservative members of his government and the more liberal members who supported Wang Anshi's reforms and in fact, the fighting intensified during Emperor Zhezong's reign. This split would eventually contribute to the Northern Song dynasty's demise in the 12th century.
Императрица Гаоның регенттік билігі
Императрица Гао 8 жасар Чжэзонның таққа отыруын өзі регент болу үшін ұйымдастырған болуы мүмкін. Регент ретінде император жесір Гао 1086 жылы қайтыс болғанға дейін Ван Анши бастаған Жаңа саясатты тоқтатқан Сима Гуан сияқты консерваторларды канцлер етіп тағайындады. Консерваторлар реформаларды кері қайтаруда біршама сәттілікке қол жеткізді. Император Чжэзонның билігі болмады, және 1093 жылы Ұлы император жесір Гао қайтыс болғанға дейін император Ван Аншидің реформаларын қайта орнатып, қайтыс болған Сима Гуанның ықпалын азайта алмады. Ол кезде реформалардың пайдалылығынан гөрі фракциялық тартыстар маңыздырақ болды; консерваторлар мен реформаторлар өзара жанжалға түсті. Неоконфуциандықтің негізін қалаушы және Чжэзонның ұстаздарының бірі Чэн И, Ли (принцип) – моральдық басшылық бере алатын туа біткен қасиет екенін айтты.
Empress Gao may have engineered 8 year old Zhezong's enthronement to make herself regent. As regent, Empress Dowager Gao appointed conservatives such as Sima Guang as Chancellor, who halted the New Policies set forth by Wang Anshi before dying in 1086. The conservatives achieved some success in reversing the reforms. Emperor Zhezong was powerless and it was not until Grand Empress Dowager Gao's death in 1093 that the emperor was able to reinstate Wang Anshi's reforms and reduce the late Sima Guang's influence. By then, factionalism was a greater concern than the practicality of the reforms themselves; both the conservatives and the reformists engaged in infighting. Cheng Yi, a founder of Neo confucianism and one of Zhezong's tutors, proposed that Li (principle) was an innate property that could provide moral guidance.
Шаошенг дәуірі (1094-1098)
1094 жылы Чжэцзонг эраның атын Шаошенгке (紹聖) өзгертті, ол "ақыл-ойының жалғасуы" деген мағынаны білдіреді, Шэньцзонгтың реформаларының жалғасып келе жатқанын көрсетеді (бұл ішінара Чжэцзонгтың әкесіне деген құрмет сезіміне байланысты болды). Ол дереу реформашы Чжан Дунды бас канцлер етіп тағайындады. Содан кейін басталған саясат және кадрлар жөніндегі пікір таластар бюрократияны қатыгез түрде екіге бөліп жіберді. Чжан Дун консерваторларды жүйелі түрде тазартып, наразылықты басып тастады, сонымен бірге Жаңа саясатты салыстырмалы түрде тәжірибелі жаңартуды сақтап қалды. Реформашылар бұрынғыда Линнаньға жер аударылған өздерінің серігі Цай Кэге кек қайтарды, Корея істері институтын пайдаланып көптеген консерваторларды сол аймаққа жер аударып жіберді. Сонымен қатар, 37 консерватордың атынан құрылған қара тізім оларға және олардың ұрпақтарына мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге тыйым салды.
In 1094, Zhezong changed the era name to Shaosheng (紹聖), meaning "continuing sagacity", to signify the continuation of Shenzong's reforms (partly due to Zhezong's sense of filial piety. He promptly named the reformist Zhang Dun as grand chancellor. The ensuing policy and personnel debates sharply polarized the bureaucracy. Zhang Dun systematically purged the conservatives and silenced dissent while maintaining a relatively pragmatic revival of the New Policies. The reformists took revenge for the earlier exile of their fellow partisan Cai Que to Lingnan by using the Korean Affairs Institute to exile many conservatives to the same area. Meanwhile, a blacklist of 37 conservatives barred them and their descendants from serving in the government.
Жеке философиясы
Чжэсонның императорлық емтихандарға енгізген өзгерістері үміткерлердің реформалық көзқарас ұстануын қажет етті. Ол император Гаоның консервативті қайта орнатуы (жаңа саясаттың көп бөлігін күштен шығарған) халыққа да, мемлекетке де зиян келтірді деп сақты. Чжэсон ежелгі даналарды (Яо мен Шундайларды) жоғары бағалады және Хан мен Тан династияларының басқару үлгілерін қабылдамады.
Zhezong's modifications to the imperial examinations required candidates to support a reformist stance. He argued that Empress Gao's conservative restoration (which had repealed many of the New Policies) harmed the people and the government. Zhezong preferred the sages of antiquity (such as Yao and Shun) and rejected the Han dynasty and Tang dynasty models of governance.
Батыс Ся империясына қарсы соғыс
Батыс Сяға қарсы қайта жаққан соғыста Сун әскері шекараларды бекітіп, нығайту құрылыстарын жүргізіп, Xia мемлекетінен аймақтарды біртіндеп қайтарып алды. Осы сәтті стратегия Сун империясын ең кең аумағына дейін жеткізді.
During the renewed war against the Western Xia, the Song military consolidated borders, constructed fortifications, and slowly took territory from the Xia. This successful strategy expanded the Song dynasty to its greatest territorial extent.
Юанью дәуірі (1098-1100)
1099 жылдың 18 мамырында Чжэзон ауырып, симптомдары үздірімсіз жөтел мен іш қату болды. Чжэзон көптеген дәрілер қабылдағанына қарамастан жақсармады, сондықтан кеңесшілерінен дәрігерлерді ұсынуын сұрады. Дәрігер Гэн Ю Чжэзонға кеңес берді, бірақ Чжэзон оның ұсыныстарын орындағанымен, жағдайының жақсарғанына ешқандай белгі болмады. Шілде айында іш қатуы орнына қатты диарея басталды, және Чжэзон дәрі алу үшін кереуеттен тұра алмады. Гэн даланың қыздыратын таблеткаларын ұсынды, бұл әрекетті Чжэзонның анасы қолдады. Ауа райының суынуы Чжэзонның денсаулығын жақсартты, оны 8 тамызда ұлы Чжао Маоның тойына қатысуға мүмкіндік берді. Бірақ ауруы қайта оралды, сондықтан Чжэзон екі күнге қабылдауларын тоқтатты. 14 тамызда кеңесшілерімен кездескенде, Гэн оған құсытуты қоздыратын дәрі бергенін айтты. Ол аздап жақсарды, бірақ тәбеті жоғалып, қарны үнемі ауырады. Чжэзон ұлының құрметіне өткізілген тойға қатысты, онда көңіл-күйі жақсы болды, және оның кіші інісі Чжао Цзи де қатысты. Алайда Чжао Мао ауырып қалды. Ұлының ауруына байланысты көңіл-күйі нашарлаған Чжэзон кеңесшілеріне патшалық дәрігерлер Чжао Маоға емдеу жасап жатқанын айтты. 26 қыркүйекте Чжао Маоның жағдайы жақсара бастады, бірақ көп ұзамай қайтыс болды, бұл Чжэзонның үш күнге қабылдауларын тоқтатуына себеп болды. Оның туған күні үлкен той болды, бірақ туған күннен кейін ауырып, күні бойы құсып жатқандықтан той қысқартылды. Ол сондай-ақ дауыс шығару жолдарының қабынуына (ларингит) шалдықты, сөйлеу үшін көп күш жұмсады. 21 желтоқсанда Чжэзон өлімге жақын болды, пульсі әлсіз болды. Император Чжэзон 1100 жылдың 23 ақпанында Кайфен қаласында 23 жасында қайтыс болды, оның орнына кіші інісі Император Хуйцзун таққа отырды. Хуйцзунның анасы, Император Сиан, сарайда консервативті қайта жаңғыртуды бастады.
On May 18, 1099, Zhezong became ill in which the symptoms were constant coughing and constipation. Zhezong did not get any better, even though he had taken many medications and so Zhezong asked his councilors to recommend physicians. Geng Yu, a physician, advised Zhezong and even though Zhezong followed his directions, there were no signs of him getting better. In July, his constipation was replaced by severe diarrhea and Zhezong could not get up from his bed to receive medicine. Geng recommended spleen warming pills, an action Zhezong's mother supported. The coolness of the weather improved Zhezong's health; making him well enough to attend the celebration of his son Zhao Mao on August 8. But his illness returned so Zhezong cancelled his audiences for two days. When he saw his councillors on August 14, he told them that Geng gave him medicine to induce vomiting. He was slightly better but his appetite was gone and his belly constantly ached. Zhezong attended the banquet in honor of his son, in which he was in a very good mood and that his younger brother Zhao Ji also attended. However, Zhao Mao became sick. Zhezong, now in a bad mood due to his son's illness told his councillors that the royal doctors were treating Zhao Mao. On September 26, Zhao Mao was getting better but soon died making Zhezong cancelling his audiences for three days. His birthday was a great celebration but was cut short when after the birthday party, he fell ill and was vomiting all day long. He also contracted laryngitis and could only speak with great effort. By December 21, Zhezong was close to death; he had a weak pulse. Emperor Zhezong died on February 23, 1100, in Kaifeng at the age of 23 and was succeeded by his younger brother, Emperor Huizong. Huizong's mother, Empress Xiang, led a conservative restoration in court.