Кіріспе

Альбано Лациале (alˈbaːno latˈtsjaːle;; Albanum) – Италияның Лацио аймағындағы Альбан тауларында орналасқан, Рим астанасының метрополитен қалалық округіндегі коммуна (муниципалитет). Рим қаласы алыс жерде орналасқан. Ол Кастель Гандольфо, Рокка ди Папа, Аричча және Ардеа коммуналарымен шектеседі. Лационың Кастелли Романи аймағында орналасқан. Кейде жай ғана Альбано деп аталады. Альбано – Кастелли Романидің ең маңызды муниципалитеттерінің бірі және қарбалас сауда орталығы. Бұл сонымен қатар 5-ші ғасырдан бері субрбикарийлік епископтық, Савелли әулетінің тарихи княздығы және 1699 жылдан 1798 жылға дейін Әулие Тақтың берілмес иелігі болды. Қазіргі таңда мұнда, басқалармен қатар, Велетри аудандық сотының преторы орналасқан. Альбано аумағының бір бөлігі Кастелли Романи аймақтық паркіне кіреді.

Аумағы

Албано Лациэле аумағы – Албани төбелерінің ең үлкен аумағының бірі; Веллетриден кейін алтыншы, Ланувиодан, Рокка-ди-Пападан, Рокка-Приорадан және Маринодан кейін орналасады. Италия геологиялық қызметінің жіктеуіне сәйкес, аумақтың көп бөлігі Албани төбелерінің басқа аумақтарына ұқсас, v 2 классына жататын жерлерден тұрады.

Топография

Альбано қаласының ең биік нүктесі – Colle dei Cappuccini, ол теңіз деңгейінен 615 метр биіктікте орналасқан. Капуцин монастырының жанындағы қарағайлы орманды қамтитын төбеден Альбано көлінің, Агро-Романоның және Монте-Кавоның әдемі панорамасы көрінеді. Кастель-Савеллидегі қала теңіз деңгейінен 280 метр биіктікте, ал Павонаның төменгі бөлігі 110 метр биіктікте салынған. Теміржол стансасы маңындағы Чеччина ауылы теңіз деңгейінен 212 метр биіктікте орналасқан. Жаз ыстық және құрғақ, қыс жұмсақ және жаңбырлы, қар сирек жауады және тек суық күндері ғана болады. Жазда температура кейде жоғарылайды, сирек жағдайларда белгілі бір шекке жетеді. Адамның осы аймақтарда болуы кейінгі уақытта да жалғасты, ал Лациал IIB кезеңінен (б.з.д. 830 – б.з.д. 730) бастап Альба-Лонганың мифтік астанасының іздері пайда болды. Көптеген қазіргі заманғы тарихшылар Альба-Лонганың орналасқан жерін Альбано көлінің шығыс жағындағы Марино, Рокка-ди-Папа және Аричча қалалары арасында, қазіргі Альбано қаласына қарама-қарсы жатқан жерде деп санайды. Альбано – Анейдің ұлы Асканий Альба-Лонганы құрған аймақта орналасқан. Бүгінде Альбаноның гербінде қаланың негізін қалау алдында Асканий армандаған ақ (латынше: alba) доңыз бейнеленген. Альба-Лонга – латиндердің маңызды қалаларының бірі және, аңыз бойынша, Римнің мифтік негізін қалаушылар Ромул мен Ремустың туған жері. Албаненсе аумағында Римдік ақсүйектердің ықпалды өкілдері салған бірнеше қала маңындағы виллалар салынды, олар Аричияның байлығына көптеп тәуелді болды. Помпейге тиесілі Альбанум Помпеи вилласының қираған қалдықтары Вилла Дориа Памфили ішінде табылған. Аричча қаласының шекарасында, Альбано көлінің оңтүстік беткейіндегі қираған үйлердің арасында Сенекаға тиесілі вилланың іздері анықталған. Бұл резиденциялардың барлығы император Домицианның кезінде императорлық Albanum Cesaris қорына біріктірілді, оның ішінде монументалды императорлық резиденция салынды, оның қираған қалдықтары негізінен Кастель Гандольфодағы Вилла Барбериниде сақталған. Император Септимий Север шамамен 202 жылы II Парфия легионын ескі қала орнына орналастырды. Осылайша Кастра Альбана пайда болды, бұл 3 ғасырдың соңына дейін қолданыста болған үлкен лагерьлер еді. Альбано осы елді мекеннен дамыды, бұл туралы басты көшелер куәлік етеді, олар әлі күнге дейін ежелгі декуманус және кардоны жалғастырып келеді. Септимийдің ұлы Каракалла салған үлкен моншалардың қалдықтары әлі де көрініс тапқан. 964 жылы император Отто I Альбанода өзінің Римдегі капитаны Виргинио Савеллиге инвеститура берді. Папа Паскаль II 1118 жылы Римді жау көтерілісі басып алған кезде Альбаноға паналады және Альбанолықтардың адалдығы үшін бидай ұнтақтау салығынан мәңгілік босатуға келісім берді. 1137 жылы антипапа Анаклетостың Папа Инокентий II-мен ажырысуы кезінде антипапа Лациоға, Альбаноға және басқа да жерлерге өзінің билігін кеңейту үшін аттанды, бірақ бұл аумақтарды Инокентий II қайта басып алды. 1142 жылы Альбано сарацендер тарапынан тоналып, өртенді. 1168 жылы Монте-Порцио шайқасынан кейін римдіктер Альбанодан кек алуды жөн деп тапты, себебі ол Римге қарсы қала императоры Фредерик Барбароссаның жағына шыққан, сондықтан қала тоналып, қиратылды. Қаңырап бос қалғандықтан, Папа Иннокентий III Сент-Пол шіркеуіне Санта-Мария-Майор және Сент-Николас шіркеулерімен және олардың бағынышты жерлерімен бірге Палатиумды сыйға берді. 1436 жылы Папа Евгений IV бұйрығымен кардинал Джованни Мария Вителлески Кастель Савеллимен бірге оны қиратты. 1697 жылы Альбано Киелі Тақтың тікелей басқаруына көшті.

Феодалдық дәуір (16991798)

Папа Пий VI 1780 жылы Рим мен Террачина арасындағы жылдам байланысты қамтамасыз ету үшін Аппия жолының қайта ұйымдастырылуын бастады, бұл Понтин батпақтарын мелиорациялау жұмыстарының қарқынды жүрген кезімен сәйкес келді. Жаңа "Ұлттық жолдың" алғашқы бағыты Аппия Антика жолымен жүрді, бірақ ежелгі Валеричья жотасының бойынан бұрылып, Ариччияға тік көтерілістен аулақтап, Генцаноға жетті. 7-Аппия мемлекеттік жолының қазіргі бағыты тек Папа Григорий XVI және Пий IX (1839–1849) тұсында Ариччия көпірі салынғаннан кейін айқындалды. Аппия жолының жаңа бағытының ашылуы Альбано және оның бойындағы елді мекендерге күмәнсіз пайда әкелді. Бірінші француз оккупациясы және Папалық мемлекеттердегі Француз революциясымен байланысты оқиғалар кезінде 1798 жылдың 18 ақпанында Альбано, Фраскати, Веллетри және кейіннен Мариномен бірге Рим Республикасының "қарындас республикасы" деп жарияланды. Көтерілістен кейін Альбанолықтар француздарға қарсы көтерілді, Альбано Мурат әскерлерімен басылып алынып, тонауға ұшырады. Бірақ келесі жылы Альбанода Фра Диаволо орналасты, ол Неаполитан колоннасына қолбасшылық етті.

Қазіргі заман (17981944)

Папа Пий VI 1816 жылғы 6 шілдедегі motu proprio арқылы Альбаноны Папалық мемлекеттер құрамына қайта қосып, үкімет орталығын қалпына келтірді. 1870 жылы Альбано Италия Корольдығының бір бөлігіне айналды. Марино кеңселері біріктіріліп, қала аудандық соттың орнына ие болды. 1944 жылғы 1 ақпанда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Альбано мен Ариччаға жасалған одақтас авиациясының бомбалауы қаланың тарихи орталығына ауыр зиян келтірді, соның ішінде Пьяцца Пиа алаңындағы Кедей Кларалардың монах ордасы мен Порта Претория Кастра Альбана құрылыстары зардап шекті. 2008 жылғы 21 қыркүйекте, жексенбі күні таңертең Папа Бенедикт XVI Кастель Гандольфодағы Паптық Вилладан Альбаноға пасторлық сапар жасады, 2008 жылы жаңартылғаннан кейін Әулие Панкрас Базиликалық соборының қайта освящениесіне қатысты.

Азаматтық сәулет

Порта Претория (Преториан қақпасы) – Кастра Альбана деп аталатын парфян легионының (Legio II Parthica) лагерінің ең маңызды және әсерлі куәсі. Савелли сарайы 13 ғасырда Савелли әулеті салған. Ғимарат бастапқыда бекініс ретінде салынған. Оның алғашқы мақсаты Джакомо Маттеоттиде көрінетін шаршы мұнаралармен дәлелденеді. 1697 жылы Апостолдық камера Альбаноны сатып алғаннан кейін сарай папалық үкіметтің резиденциясына айналып, түрлі тұлғаларды қабылдады. Бас кіреберісіндегі жаяу көпірі Кавур көшесі арқылы қазіргі әкімшілік кеңселер орналасқан Камера сарайымен байланысты. Қазіргі уақытта қала әкімдігі орналасқан. 1727 жылы кардинал Николо Мария Леркаро папа Бенедикт XIII үшін Леркаро сарайын немесе Епископ сарайын салды, ол «Альбано шіркеуі мен епископтарына» (Episcopis Albanensibus ac Ecclesiae) берілді. Кіреберіс порталы және шіркеу ішкі жағы ерекше көзге түседі. Бүгінде мұнда епископтың кеңсесі мен адвокаттар орналасқан. 1465 жылы епископ және ғалым Джаннантонио Кампано (1429–1477) қазіргі Назарет колледжінің орнында Кампано сарайын салған. Бұл Альбанода салынған алғашқы сарайлардың бірі болды. 1667 жылы Роспильози әулеті салған Роспильози сарайында қазір Леонардо Муриалдо атындағы Әулие Иосиф институты орналасқан. Сарайдың жанында бақ бар. Памфильж сарайы немесе Палаццо дель Колледжо Назарено; 1655 жылы кардинал Винченцо Макулан салған, кейін Камилло Франческо Мария Памфили сатып алған. 1764 жылы Римдегі Назарет колледжі оны сатып алды. 17 ғасырда кардинал Фабрицио Паолуччи салған Паолуччи сарайы, Пьяцца Пиаға жақын, Виа Каиролиде орналасқан. 19 ғасырда князь Амедео Пониатовский, ірі жер иесі және сол кезде Альбано көлінің иесі салған Пониатовский сарайы, Корсо Маттеоттиде орналасқан. 18 ғасырда кардинал Фабрицио Паолуччи салған Вилла Дориа Памфильдж кейін Дориа әулеті сатып алған. Аппий жолындағы вилла 1951 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалаудан келген зақымдар салдарынан қиратылып, оның орнына қазіргі Пьяцца Маццини салынды. Вилла қазір аумақтың ең маңызды жасыл кеңістіктерінің бірі болып табылатын қоғамдық саябақ. Жасыл желектің ортасында Помпейге тиесілі римдік вилланың қираған қалдықтары бар. 18 ғасырдың ортасында Аппий жолы бойында Ариччаға дейін Корсини әулеті салған Вилла Корсини «патшалық қонақ үйі» деп те аталды, себебі ол көптеген көрнекті қонақтарды қабылдады: олардың арасында Испанияның Мария Луизасы, Испанияның Карл IV, Савойяның Карл Эммануэль IV және Джузеппе Гарибальди болды. Бүгінде мұнда ASL RMH бас дирекциясы орналасқан. 18 ғасырда кардинал Лоренцо Альтьери ескі шаруашылық үйінің орнында Римнен Аппий жолы арқылы келе жатқан Альбаноның кіреберісінде Вилла Альтьериді салған. 1845 жылдан бастап Ферражоли әулеті Бенуччи әулетіне тиесілі казино үстінде Вилла Ферражолиді салған. Ол үш ғимараттан тұрады, оның ішінде Museo Civico di Albano неоклассикалық үйлері бар. 1857 жылы Бонкомпани әулеті салған Вилла Бонкомпани Аппий жолының бойында орналасқан және үлкен монументалды паркі бар. Савойя Маргаритасы көбінесе виллада тұратын.

Табиғи аумақтар

Журон Уэст қауымдастығының шағын бөлігі Parco Regionale dei Castelli Romani шекарасына кіреді, бұл 1984 жылы Лацио облысы Коллі Альбани аймағында құрған аймақтық экологиялық қорғау агенттігі. Алғашқыда бүкіл муниципалдық аумақ парктің ішінде орналасқан, бірақ 1984 жылдың 28 қыркүйегіне дейін болашақта кеңейту мақсатында паркке бөлінген аумақтар күрт қысқартылды. 1998 жылы белгіленген парктің нақты шекарасына тарихи орталық кіреді. Ең бастысы, тарихи орталықтың ерекшелігі – Вилла Дориа Памфили паркінің кең жасыл аймағы және Колле-дей-Капуччини қарағай орманы.

Демографиялық даму

Албано Лациале қазір Рим метрополитендік қаласының халық саны бойынша он екінші муниципалитеті және Велетриден кейін Кастелли Романидің екіншісі. Рим мен Чампинодан кейін, Маринодан бұрын, Рим метрополитендік қаласының халық тығыздығы бойынша үшінші муниципалитеті. Сеччина және Павона сияқты қазіргі заманғы қалалық аймақтарда, сондай-ақ Альбаноның ескі қаласының көп бөлігінде жергілікті диалект римдік диалектпен ығыстырылуда, ол күннен-күнге кеңірек таралды.

Негізгі

1728 жылы Роза Венерини «Венерини діни мұғалімдері» орденін құрды. 1764 жылы Римдегі Назарет колледжінің Пьяристер деп аталатын, Құдай Анасының Пьяристік мектептерінің тұрақты кедей дін қызметкерлері Альбанодағы Памфили сарайын иеленді, ол осы күннен бастап Назарет колледжі сарайы деп аталатын болды.

Орта мектептер

Қалада көптеген жоғары орта білім беру мекемелері орналасқан. Сан-Леонардо Муриальдо институты, Санкт-Джозеф қауымымен (халық арасында Иосиф әкелері деп белгілі) 20 ғасырдың басында Палаццо Роспильози ғимаратында құрылған. Уго Фосколо классикалық лицейі 1961 жылы Сан-Франческо д'Ассиси көшесінде арнайы салынған ғимаратта ашылды. Никола Гарроне кәсіби институты 1961 жылы Римдегі "Метастазио" институтының бөлімшесі ретінде құрылды. Алайда, 1962 жылы мектеп дербестік алып, қазіргі полиция комиссариаты орналасқан Вилла Ферражолиге көшірілді. 1970 жылы бас кеңсе қазір Museo Civico орналасқан Вилла Ферражоли ғимаратына ауыстырылды, ал 1974 жылы Альбано қаласы мен Білім министрлігі Египеттегі қуылған патшаның үйін сатып алды, және сол үй 1977 жылдан бері институтқа жайғастырылған. Антонио Грамши атындағы техникалық-коммерциялық геодезия институты. Әйгілі Святой Иероним Эмилиани кәсіби оқу орталығы (Сомаски әкелері). "Альбафор" кәсіби оқу орталығы.

Семинарлар

Альбано епископтық семинариясы 1628 жылы кардинал-епископ Карло Эмануэле Пио ди Савойя құрған, ол 1921 жылға дейін жұмыс істеді. 1949 жылы ол Киелі Пауыл шіркеуінің ірі кешенінде Пьос XII епархияаралық Папалық семинариясы ретінде қайта ашылды.

Мұражайлар

Музео Чивико. Музей Вилла Ферражоли кешенінде орналасқан. Ежелгі Альбаноға қатысты түрлі көрмелерді, соның ішінде Альбаноның әйгілі қоладан жасалған қару-жарағын ұсынады. Екінші Парфян легионы мұражайы. Целомайо ванналарының қираған жерінің бірінші қабатында орналасқан, Кастра Альбанадағы II Парфян легионының болғаны туралы археологиялық жағдайларды ұсынады.

Медиа

2007 жылдың 30 қазанында Альбано қалалық кеңесі аумақтық электромагниттік сәулеленуді қайта ұйымдастыру және талдау жоспарын (PRAEET) іске қосты. Бұл жоспар Рома-Велетри темір жолының жанындағы антеннаға байланысты туындаған даулардың нәтижесінде, қоршаған ортаға зиян келтірмеу үшін қалалық аумақты реттеуге бағытталған.

Басып шығару

Қазіргі уақытта ұлттық газеттерден өзге, Альбанода "Нью-Касл" және "Five Days" сияқты кейбір жергілікті газеттер бар. Сонымен қатар, қалада "Backlight", "The Voice" және "Coffee" газеттерін тегін алуға болады.

Театр

Албанодағы театр өмірі тарихи тұрғыдан өте белсенді және жақында қайта жаңартылған мен қалпына келтірілген Teatro Comunale Alba Radians театрына ортасталған.

Музыка

Альбанода филармония залы мен Cesare Durante муниципалды кешенінің филармониялық оркестрі бар. Бұл оркестр «Алтын таяқ» ұлттық конкурсында үшінші орынды және Каскина қаласының 13-ші ұлттық оркестрлер конкурсында бірінші орынды қоса, ұлттық жарыстарда көрнекті нәтижелерге жеткен.

Оқиғалар

Сан-Панкрацио мейрамы: 12 мамыр күні қала көшелерімен салтанатты шеру және жәрмеңкемен еске алынады. Розарийдің Әйелі мейрамы: Папа Пий V, 1571 жылғы Лепанто шайқасындағы христиандық жеңісті тойлау үшін, Папалық мемлекеттер Розарийдің Әйелі мерекесін ұлттық мереке деп белгіледі, ол әр жылдың 7 қазанында Альбанода салтанатты түрде тойланады. Festa della Madonna della Rotonda, тамыздың бірінші жексенбісінде Альбано қауымы Санта-Мария-делла-Ротонда мейрамын тойлайды, бұл 1867 жылғы холера эпидемиясынан қаланың құтқарылуын еске түсіреді. Ассизилік Франциск Әулиесінің мейрамы: дәстүрлі Альбано мейрамы, бұрын қазіргі теміржол станциясының жанындағы «Қабан алаңында» ұсталатын мал көрмесі болған. [72] Кармельдік Әйелі мейрамы: Санта-Мария-делла-Стелла шіркеуінде 17 ғасырда қоныстанған Кармелит әкелері енгізген тарихи той. Минентидің келуі: Трастевере халқының келуі, олардың қажылық сапары Альбанодағы Құдайдың махаббатына арналған ғибадатханада, Көктем мерекесінен кейінгі бірінші дүйсенбіде аяқталады, олар дәстүрлі киімдермен келеді. Ақ түн: қыркүйек айының соңғы жексенбісінде Альбано қаласы дүкендерін түнде ашық ұстап, тарихи орталықты қойылымдар мен концерттермен жандандырады. «Нотте Бьянка Альбано» фестивалінің біріншісі 2006 жылы өтті. Антикварлық базар: әр айдың екінші жексенбісі. Франц Лист музыка фестивалі: қазан және қараша айлары аралығында Савелли сарайында.

Чечина

Шамамен 12 000 тұрғыны бар Чеччина қаласы, 207 Nettunense аймақтық жолы мен Рома-Велетри темір жолының бойында орналасқан. Қала 1960 жылдардан бері теміржол және автомобиль байланыстарының арқасында халық санының үлкен өсімін бастан өткерді. Қамқоршысы – Әулие Филипп Нери, оның мерекесі мамырдың 26-сында тойланады.

Павона

Павонада 8000-ге жуық тұрғыны бар, ол 207 Nettunense мемлекеттік тас жолы мен Roma Velletri темір жолының бойында орналасқан. Павонаның тарихы кардинал Флавио Чигиге тиесілі болған қонақ үйі мен вилласымен байланысты. Қамқоршы қасиеттісі – 1 мамыр күні тойланатын Әулие Жозеф.

Өнеркәсіп

1995 жылы Альбано қаласындағы жергілікті өнеркәсіптік мекемелердің саны 475-ке жетті, бұл Рим қаласының оңтүстік бөлігіндегі өнеркәсіптік белсенділіктің ең ірі он орталығының бірі болды. Альбано аумағында пайдалы қазбалар өндірілмейді, бірақ рим дәуірінде пеперіно тасы өндіріліп, «лапис Альбанус» деп аталды, себебі осы тас түрі көбінесе Альбано көлінің жағалауында табылады. Альбано тарихи қаласы лава тас ағысының үстінде орналасқанмен, көршілес Аричча және Маринодағыдай тас өндіру өркендемеген.

Туризм

Альбанода археологиялық «Кастра Альбана», Капуччини төбесінің табиғи сұлулығы және Альбано көлінің жағалауының арқасында туризм әлеуеті айтарлықтай өскен, және соңғы жылдары одан әрі дамып келеді.

Спорт

Қаланың футбол командасы тарихи түрде «Альба Лонга» деп аталды, ол басқа командалармен біріккеннен кейін «Альбалонга Пол» командасы D сериясына қатыса алды. 2001 жылдан бері «Альба Лонга» командасының түстері ақ және көк. Сондай-ақ, «Альбалонга Футбол 5» футболдан 5-ке қатысатын қаланың өкілі бар. Албано волейболдан «Альбалонга Волейбол клубы» арқылы ұсынылған. Баскетболдан Альбаноның «Альбано Баскетбол клубы» командасы D сериясында өнер көрсетеді. Фехтование спортында Альбано қаласының өз өкілдігі бар. «Леонардо Муриальдо» институтының фехтование мектебінен бөлек, Чечина ауылы жергілікті фехтование мектебінде белсенді қызмет етеді және қазіргі уақытта «Чечина С.С. Додж» клубын құру жобасы іске асырылуда.

Көлік

Қоғамдық көлік аймақтың COTRAL автобус желілері арқылы жүзеге асырылады, Рим қаласына және одан үнемі автобус қатынасы бар. Албано Лациаледен Рим Термини вокзалына тікелей пойыз қатынайды.