Кіріспе
Қытай евнух-саясаткері Гао Лиши (684–762), ресми атағы Ци герцогы (齊國公), Тан және У Чжоу әулеттерінің евнухы және саясаткері болды, әсіресе Тан императоры Сюаньцзунның тұсында зор күшке ие болды. Император Сюаньцзунның соңғы жылдары императордың жауапкершілігіне жататын көптеген шешімдерді қабылдауда оның үлкен рөл атқарғаны және сол дәуірдің көптеген ақсүйектерінен бай болғаны айтылады. Осыған қарамастан, ол император Сюаньцзунға деген адалдығы үшін, тіпті император Сюаньцзун отставкаға шыққаннан кейін (Тайшанг Хуан) де, өзін қауіпке тікелей ұшыратса да, саясатқа евнухтардың қатысуының жақсы үлгісі ретінде қарастырылды. Бұл Ли Фуго атты евнухтың қызғанышын тудырды. Сонымен қатар, билігінің шарықталу кезеңінде ол басқаруға тиіс емес ықпалдар жасаған жоқ, сондықтан да зиялы қауымның наразылығына ұшырамады. Император Суцзунның билігінің соңында Ли Фугоның қысымымен ол жер аударылды. 762 жылы кешірім алғаннан кейін, сүргіннен оралғанда императорлар Сюаньцзун мен Суцзунның қазасы туралы естіді. Император Сюаньцзунның қазасына қатты қайғырып, ауырып қайтыс болды.
Gao Lishi (684–762), formally the Duke of Qi (齊國公), was a Chinese eunuch and politician of the Tang dynasty and the Wu Zhou dynasty, becoming particularly powerful during Emperor Xuanzong of Tang's reign. He is believed to have been in charge of many decisions that were supposed to be the emperor's responsibility during Emperor Xuanzong's later years, and was believed to have been richer than many of the nobility of the era. Despite this, however, he was often viewed as a positive example of eunuch participation in politics for his personal loyalty to Emperor Xuanzong, which withstood despite its putting himself in personal danger later, during the reign of Emperor Xuanzong's son Emperor Suzong (when Emperor Xuanzong was Taishang Huang (retired emperor)) as it drew jealousy from fellow eunuch Li Fuguo. Further, during the years of his highest power, he was also said to make no improper influences on governance, and therefore drew no anger from the intelligentsia. Late in Emperor Suzong's reign, he was exiled upon Li Fuguo's urging. After a pardon in 762, he was returning from exile, when he heard of Emperors Xuanzong's and Suzong's deaths. Mourning Emperor Xuanzong bitterly, he grew ill and died.
Өмірбаян
Гао Лиши 684 жылы дүниеге келді, сол кезде император жесір У (кейін У Цзэтянь деп аталды) өз ұлдары император Чжунцзонг (Ли Чже / Ли Сянь) және император Руйцзонг (Ли Дан) үшін регент болып билік жүргізіп жатқанда. Ол Пан префектурасынан (潘州, қазіргі Маомин, Гуандун) шыққан. Шынында Фэн Юаньи (馮元一) деп туған, ол ертедегі Тан жергілікті әкімшілігінің лауазымды тұлғасы Фэн Анның (馮盎) шөбересі болған. 698 жылы жергілікті лауазымды адам Ли Цяньли (李千里) У Цзэтяньге екі жас евнухты құрбандық ретінде ұсынды, олар сол кезде император ретінде таққа отырған; бірі Лиши (әлі Гао есімін қабылдамаған), екіншісі Цзиньган (金剛) деп аталды. У Цзэтянь Лишидің есі және біліміне риза болып, оны евнух ретінде қалдырды. Бірақ кейін Лиши ұсақ қателік жасады, сол үшін оны жазалап, қасынан қуды. Ескі евнух Гао Яньфу (高延福) Лишиді асырап алды (сол арқылы Лиши Гао есімін алды), ал Гао Яньфу бұрын У Цзэтяньның күшті жүйесі У Санси, Лян ханзадасына қызмет еткендіктен, Гао Лиши де У Сансиге қызмет етті. Шамамен бір жылдан кейін У Цзэтянь оны қайта сарайға шақырды, ол қайтадан оның қасына барды. Соңында ол өте бойжетті болып өсті. Ұқыпты болғандықтан, император жарлықтарын жариялау міндеті оған жүктелді, және ақырында жоғары дәрежелі евнух – Гунвэй Чэн (宮闈丞) болып тағайындалды. Император Чжунцзонг таққа қайта келген кезде Гао Лиши император Чжунцзонгтың немересі Ли Лонджи, Линцзи ханзадасымен (Сианг ханзадасы Ли Данның ұлы, император Чжунцзонгтың ағасы және бұрынғы император) достық қарым-қатынас орнатты. 705 жылы император Чжунцзонгтың күрт қайтысынан кейін Ли Лонджи және император Чжунцзонгтың қарындасы, Тайпин принцессасы, император Чжунцзонгтың күшті әйелі, император Вэйді құлатып, Ли Данды таққа қайта отырғызды. Ли Лонджи тақ мұрагері болып жарияланды және Гаоны өзінің штабында қалдырды.
Император Сусонның тұсында
Алайда Ли Хенг император Сюаньцзунның жақтастарынан бөлініп, Шуфанға қашып кетті. 756 жылы ол император деп жарияланды (император Судзон ретінде). Император Сюаньцзун бұл жариялауды мойындады, өйткені ол Тайшан Хуан атағын қабылдады және содан кейін салыстырмалы түрде шектеулі билікке ие болды. 757 жылы император Судзон Чанъаньды қайта басып алғаннан кейін, император Сюаньцзунны Чанъаньға қайта шақырды. Гао Лиши император Сюаньцзунмен бірге астанаға оралды және оған Кайфу Итун Санси (開府儀同三司) құрметті лауазымы берілді. Император Сюаньцзун Чанъаньға оралғаннан кейін, ол императорлық ханзада ретінде болған резиденциясынан айналдырылған Синцин сарайында (興慶宮) тұрды. Гао мен Чен Сюаньли оған қызмет етті, сондай-ақ император Сюаньцзунның кіші қарындасы Ли Чийин (李持盈) Ючжэнь ханшайымы, қызметші Ру Сяньюань (如仙媛) және евнухтар Ван Чэнъэн (王承恩) мен Вэй Юэ (魏悅) де оған қызмет етті. Осы аралықта Ли Фугуо өте күшті болды, бірақ император Сюаньцзунның осы қызметшілері оны құрметтемеді. Өш алу үшін Ли Фугуо император Судзонды император Сюаньцзун мен оның жақтастарының билікті қайтаруды жоспарлап отырғанына көндіруге тырысты. 760 жылы император Судзонның ашық айтылмаған, бірақ келісімімен, император Сюаньцзун атпен жүріп бара жатқанда, Ли Фугуо оны тоқтатты және басты сарайға қайтаруға мәжбүр етті. Алайда, тіпті сол кезде Гао Ли Фугуоға бағынбады, тіпті Ли Фугуоға айқайлап, оны атынан түсіріп, император Сюаньцзунмен бірге жаяу ілесуге мәжбүр етті. Император Сюаньцзун күштеп көшірілгеннен кейін Ли Фугуо Ченді зейнетке шығуға мәжбүр етті, Ли Чийинг өзінің ғибадатханасына оралды (ол 711 жылы таоист монахына айналған еді), ал Гао, Ван, Вэй және Руны жер аударып жіберді. Гаоның жағдайында ол У префектурасына (巫州, шамамен қазіргі Хуайхуа, Хунань) жер аударылды.
Өлім
762 жылдың көктемінде ауыр сырқатқа шалдыққан император Сусон жалпы кешірім жариялады. Осылайша, Гао Лишиге Чанъанға оралуға рұқсат берілді, ол сапарға шықты. Бірақ, Чанъанға қайтып бара жатқанда, 5 мамырда император Сюаньцзун, ал 16 мамырда император Сусон қайтыс болды. Гао Ланг префектурасына (朗州, қазіргі Чандэ, Хунань) жеткенде, екі императордың қазасы туралы естіп, император Сюаньцзунға терең қайғырып, қан құсып, көп ұзамай өзі де қайтыс болды. Император Сусонның ұлы, император Дайцзонг, император Сусонның өлімінен кейін таққа отырып, Гаоның адалдығын және император Сусонды бұрын қорғағанын мойындап, оның лауазымдарын қайта орнатты, қосымша құрмет көрсетті және император Сюаньцзунның мазарының жанына жерледі.